11: NIS2 i cyberbezpieczeństwo w projektach BESS
Magazyn energii a cyberbezpieczeństwo. Co może pójść nie tak? BESS to między innymi skomplikowany system sterowania połączony z siecią, chmurą, platformami tradingowymi i każdy z tych punktów to potencjalny wektor ataku.W jedenastym odcinku Best in BESS wchodzę w temat, o którym w Polsce mówi się mało, a który właśnie wchodzi w życie --- cyberbezpieczeństwo w projektach BESS i nowa dyrektywa NIS2, która od 2026 roku nakłada konkretne obowiązki na sektor energetyczny.Na początek też kilka słów o konferencji RENMAD Storage Polska, gdzie brałem udział w panelu o rozwiązaniach hybrydowych vs standalone. Między innymi o tym, dlaczego dołożenie systemu BESS do istniejącej instalacji PV to nie taka prosta sprawa i skąd bierze się przepaść między modelem finansowym a rzeczywistością operacyjną.W odcinku:Wnioski z RENMAD Storage Polska --- hybrydy, standalone, cable poolingCzym jest NIS2 i dlaczego magazyny energii są nią objęteJak wygląda architektura cyberbezpieczeństwa BESS i gdzie są słabe punktyKto odpowiada za co --- inwestor, wykonawca EPC, dostawca, optymalizatorSCADA i EMS z perspektywy bezpieczeństwa --- co możecie kontrolowaćNa co zwracać uwagę przy wyborze dostawcy i jakich certyfikatów wymagaćPraktyczne kroki do wdrożeniaCyberbezpieczeństwo to nie powód, żeby nie budować magazynów energii. To powód, żeby budować je mądrze.Potrzebujesz wsparcia w weryfikacji dostawców? [email protected]
Na to pytanie chętnie odpowie dostawca z Chin, który wyceni kontener z PCS-em, dostarczy go na teren i zostawi inwestora z pytaniem co dalej. Nikt wcześniej nie sprawdził, czy transformator ma rezerwę mocy na przyjęcie dodatkowego obciążenia, czy rozdzielnia posiada dodatkowe pole na wpięcie magazynu, czy napięcia w ogóle do siebie pasują. A co dopiero skada? Większość małych instalacji PV działa tak naprawdę na dashboardzie dostarczonym przez producenta inwertera. To jest monitorowanie, a nie zarządzanie. Gdy przychodzi moment integracji z EMS-em i zdalnym sterowaniem, okazuje się, że koszt integracji bywa wysoki i wtedy pojawia się zdziwienie. Choć dla tych, którzy pracują z tymi systemami na co dzień, to tak naprawdę żadne zaskoczenie, ale temat...
Czy od momentu, gdy ktoś to zgłoszenie faktycznie wysłał? A kto w ogóle monitoruje system całą dobę? Do tego dochodzi efekt mnożenia gwarancji, o którym też mówiliśmy w poprzednich odcinkach. Czyli jeżeli bateria i producent baterii gwarantuje 98% dostępności, Producent PCS-a gwarantuje też 98% dostępności, a producent transformatora kolejne 98% to dostępność całego systemu wcale nie wynosi 98, prawda? Tylko 98% x 98% x 98% to daje wynik znacznie odbiegający od założeń. I nikt nie pyta, kto odpowiada za dostępność systemu jako całość. Każdy dostawca odpowiada za swój komponent i na tym kończy się jego zainteresowanie.
To, co widzimy w umowach LTSA-owych, to tak naprawdę skrócony zakres wymaganego serwisu co pół roku, jeżeli dostawca faktycznie jest rzetelny, bo w większości widzimy przyjazd na 1-2 dni co rok. To kto w takim razie będzie się zajmował tym sajtem za Was? No i tu wchodzi oczywiście ten operator O&M-u, czyli ktoś, kto zepnie całość systemu, powiedzmy w jeden działający organizm. Natomiast to jest kolejny koszt, który my musimy uwzględnić przy naszych założeniach Excelowych, prawda? A to często jest pomijane. Co jeszcze jest pomijane, to balansowanie cel.
Różnica między balansowaniem pasywnym a aktywnym jest spora, nie tylko pod względem szybkości działania, gdzie oczywiście balansowanie aktywne jest dużo wygodniejsze, ale też kosztów operacyjnych, bo znowuż to aktywne balansowanie pobiera więcej mocy, za którą ktoś musi zapłacić. Nikt tego nie modeluje, a wymiana uszkodzonego modułu bateryjnego i ponowne uruchomienie całego systemu to też nie jest kwestia kilku godzin. I to rzadko ktokolwiek uwzględnia w swoich projekcjach finansowych, gdzie tak naprawdę każdy dzień przestoju ma podwójny koszt. Z jednej strony nie możemy zarządzać naszym magazynem, w związku z tym nie zarabiamy, a z drugiej strony musimy wydać pieniądze na naprawę tego systemu.
Znowu powtarzam się, wiem. Ale jest to skomplikowany system, nie tylko hardware'owy, ale też właśnie software'owy, system sterowania, który komunikuje się z siecią elektroenergetyczną, z operatorem, z platformami tradingowymi, często właśnie przez chmurę. I każdy z tych punktów komunikacji to potencjalny wektor ataku. Ale dobrze, zanim pomyślicie, że to teoria na wyrost, to taka krótka informacja. W grudniu 2023 roku Duke Energy, czyli jeden z liderów cyberbezpieczeństwa w amerykańskiej energetyce, musiał pod presją kongresu odłączyć system BESS z bateriami pewnego chińskiego dostawcy zainstalowany na terenie bazy Marines. No i według źródeł ci właśnie Chińczycy ponownie połączyli się z systemem bateryjnym już po tym, jak został on oficjalnie odłączony.
To nie jest teoria spiskowa. To są fakty, które były omawiane właśnie na posiedzeniach Kongresu USA. No, ale właśnie ten odcinek nie będzie o polityce, tylko będzie o tym, co to wszystko oznacza dla Was, dla inwestorów i deweloperów w Polsce. Bo od 19 lutego tego roku, kiedy prezydent podpisał nowelizację ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa, temat przestał być abstrakcyjny. W dzisiejszym odcinku opowiem Wam trochę, czym jest ta dyrektywa NIS2 i dlaczego magazyny energii są nią objęte. Jak wygląda ta architektura cyberbezpieczeństwa w projektach BESSowych i gdzie są słabe punkty? Kto odpowiada za co?
To unijna dyrektywa z grudnia 2022 roku, która zastąpiła poprzednią dyrektywę z 2016 roku. Jaki był cel? Podnieść poziom cyberbezpieczeństwa w sektorach krytycznych dla funkcjonowania państwa i gospodarki. Dlaczego to jest ważne? Bo poprzednia dyrektywa obejmowała w Polsce około 400 podmiotów. Ta nowelizacja Rozszerza ten zakres do ponad 10 tysięcy firm. W związku z tym jest to fundamentalna zmiana skali. Jakie sektory obejmuje? Energetyka, no i to jest dla nas kluczowe, ale też transport, bankowość, ochrona zdrowia, infrastruktura cyfrowa, administracja publiczna i kilka innych. W kontekście energetyki mowa o operatorach systemów elektroenergetycznych i gazowych, rafineriach, ciepłowniach i uwaga operatorach magazynów energii.
No ale uwaga, to jest właśnie tutaj kluczowe dla rynku BESS. Nawet jeśli Wasza spółka projektowa nie spełnia tych kryteriów wielkości, możecie być objęci NIS2 pośrednio. Właśnie przez łańcuch dostaw, czyli dyrektywa nakłada na podmioty kluczowe i ważne obowiązek zarządzania ryzykiem w całym łańcuchu dostaw. To oznacza, że jeśli Wasz odbiorca energii, np. duży zakład przemysłowy, podlega pod NIS2, może od Was wymagać spełnienia określonych standardów cyberbezpieczeństwa. On też odpowiada za bezpieczeństwo całego łańcucha, nie tylko swoich wewnętrznych systemów. W praktyce szacuje się, że skutki tej dyrektywy odczuje nawet 80-90% podmiotów funkcjonujących na polskim rynku energetycznym. Może nie bezpośrednio, ale przez wymagania kontrahentów.
Właśnie w tych dużych strategicznych projektach jest bardzo duży nacisk na tą architekturę telekomunikacyjną, łącznościową i właśnie jak wdrożyć cały system cyberbezpieczeństwa. No właśnie mamy tą architekturę, czyli żeby najpierw zrozumieć dlaczego w ogóle cyberbezpieczeństwo w BESS to poważna sprawa, to musimy porozmawiać o tym jak wygląda architektura całego systemu. Jak już mówiłem, to nie jest tylko kontener z bateriami i dwa kable plus minus. Mamy ten BMS, czyli ten Battery Management System, który jest mózgiem naszej baterii. On monitoruje napięcie, prąd, temperaturę każdej celki, kontroluje ładowanie i rozładowanie, zarządza bezpieczeństwem na poziomie ogniw.
I tutaj jest pierwszy problem. BMS komunikuje się z innymi systemami, często przez protokoły przemysłowe takie jak Modbus czy Canvas. Te protokoły Są stare, one były projektowane 30-40 lat temu. Nikt wtedy nie myślał o cyberbezpieczeństwie. Nie mają one wbudowanego szyfrowania i nie mają uwierzytelniania. Tak naprawdę każdy może odczytać na takim BMSie, co on pokazuje. Owszem, wymagana jest taka specjalna matryca, żeby wiedzieć, co jaki BMS chce przekazać. Ale wydaje mi się, że to nie jest rocket science i dobry haker na pewno sobie z tym poradzi. Potem mamy ten PCS, czyli Power Conversion System, inwerter, który zmienia prąd stały z baterii na prąd zmienny. PCS ma własny sterownik, własne oprogramowanie, własną komunikację, no i też często własne luki bezpieczeństwa.
Potem mamy EMS-a, czyli Energy Management System, czyli nadrzędny system sterowania całą instalacją. EMS decyduje kiedy ładować, kiedy rozładowywać i jaką mocą operować. Komunikuje się z poszczególnymi BMS-ami i PCS-ami. No i też z systemem SCADA, często z platformami tradingowymi. No, coraz też częściej z chmurą producenta. Tu jest to największe ryzyko. No i wreszcie mamy te platformy chmurowe, czyli to co Wspominałem, wielu dostawców oferuje zdalny monitoring i zarządzanie przez swoje serwery. No brzmi wygodnie, tak? Problem w tym, że te serwery mogą być gdziekolwiek na świecie, no i kto ma do nich dostęp? No to już trochę inna historia, prawda? Jakie są typowe wektory ataku na BESS?
To akurat ciekawe. Przyznam szczerze, musiałem tutaj zrobić research. Co może się wydarzyć, Jeżeli dojdzie do takiego ataku. No i mamy np. Remote Access Exploits, czyli ataki przez zdalny dostęp, czyli większość systemów BESS ma funkcję zdalnej diagnostyki i sterowania. Tak musi być. W związku z tym wiemy, jak to wygląda z hasłami. Mogą być niezabezpieczone porty, może być brak wieloskładnikowego uwierzytelnienia, co tak naprawdę ułatwia 10. Men in the middle.
Atakujący może przechwycić dane i tak naprawdę kleić swoje komendy, swoje własne, które doprowadzą do czegoś innego niż my zakładamy. Potem mamy False Data Injection, czyli tak naprawdę wstrzykiwanie czy wysyłanie tych fałszywych informacji. No i wyobraźcie sobie, że atakujący podmienia odczyty temperatury z czujników BMS. System myśli, że baterie są zimne, więc pozwala na agresywne ładowanie. W rzeczywistości baterie się przegrzewają. Kończą się to thermal runaway, czyli niekontrolowanym wzrostem temperatury, który na koniec dnia może prowadzić do pożaru. Potem mamy denial of service, czyli ataki blokujące działanie systemu, czy przeciążenie sieci komunikacyjnej, które uniemożliwi EMSowi sterowanie instalacją.
Natomiast jeżeli mamy systemy podłączone do sieci, którą to sieć spenetrują właśnie czy hakerzy, czy powiedzmy strony zainteresowane uszkodzeniem tejże infrastruktury, to równocześnie możemy stracić nie tylko połączenie, ale możemy stracić dużo więcej, bo te magazyny w przeciwieństwie do PV-ki będzie bardzo łatwo zdalnie uszkodzić. No właśnie, czy to poprzez ustawienie pełnej mocy ładowania wtedy, kiedy już więcej naładować nie możemy i doprowadzenia do thermal runaway, czy do wyładowania maksymalnie magazynów, które potem będzie bardzo trudno z powrotem przywrócić do odpowiedniego stanu balansowania. No dobrze, ale kto za co odpowiada?
To jego zarząd ponosi też osobistą odpowiedzialność za Wszelkie wykroczenia czy niedociągnięcia. Co to oznacza w praktyce? No po pierwsze musimy wiedzieć czy w ogóle podlegacie pod to. Potem musimy, no jakby ustawa w ogóle wymaga samoidentyfikacji, więc to nikt Wam nie powie, że jesteście podmiotem kluczowym czy ważnym. Musicie to sami ocenić i zgłosić się do rejestru w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie. Po drugie, musicie wdrożyć system zarządzania bezpieczeństwem informacji. To nie musi być od razu certyfikowane ISO 27001, ale musicie mieć udokumentowane procesy, czyli analiza ryzyka, procedury reagowania na incydenty, polityki dostępu, szkolenia pracowników. Po trzecie musicie zarządzać ryzykiem w łańcuchu dostaw.
To znaczy, że odpowiadacie nie tylko za swoje systemy, ale też za to, czy wasi dostawcy spełniają odpowiednie standardy. W praktyce ktoś będzie wam robił ten aktywny monitoring 24 na 7 i wtedy wy jako inwestorzy odpowiadacie bezpośrednio za to, jaką infrastrukturę wykorzystuje właśnie ten podmiot trzeci. O, po czwarte, raportowanie incydentów. Macie 24 godziny na wstępne zgłoszenie, 72 na przygotowanie pełnego raportu. Miesiąc od zdarzenia musicie wystosować końcowy raport. W związku z tym to wy odpowiadacie za tą weryfikację cyberbezpieczeństwa, czy w tym wypadku już cyberataków. Dostawca sprzętu BESS. Tutaj tak naprawdę sprawa jest trochę skomplikowana, no bo większość dostawców to firmy zagraniczne i to w zasadzie często chińskie.
No i tu mamy dwa rodzaje ryzyk. Ryzyko pierwsze, czyli jakość zabezpieczeń, czyli czy BMS i jeżeli oczywiście bierzecie też EMS-a od takiego dostawcy, no to czy one są zaprojektowane z myślą o cyberbezpieczeństwie, czy mają certyfikatu typu IEC 62443. Czy komunikacja jest szyfrowana? Czy są mechanizmy wykrywania włamań? W praktyce wiele systemów, szczególnie tych tańszych, nie spełnia tych podstawowych standardów. Protokoły są bez szyfrowania, domyślne hasła, brak logowania dostępu, a jak ktoś wpisze admin, hasło admin, no to wiemy, że powiedzmy w 2-3 przypadków pewnie da radę się zalogować. Ryzyko drugie, czyli gdzie trafiają dane i kto ma do nich dostęp. Jeśli MS dostawcy łączy się z jego chmurą, to gdzie są te serwery?
Kto ma do nich dostęp? Czy dostawca może mieć zdalne sterowanie waszą instalacją bez waszej wiedzy? Pamiętamy ten przykład właśnie z USA. Baterie były rzekomo nie podłączone do żadnych systemów, a mimo wszystko w jakiś sposób ci Chińczycy mieli z nim połączenie. No więc co możecie zrobić? Możecie wymagać od dostawcy oczywiście certyfikatów, czyli to kolejne punkty, które nam dochodzą. Oprócz certyfikatów bezpieczeństwa, norm pożarowych, to dochodzą też te certyfikaty cyberbezpieczeństwa. Na przykład IEC 62443 dla urządzeń, ale też jest ten sam odpowiednik dla systemów. Dokumentacji architektury bezpieczeństwa, to też jest bardzo ważne.
Ale właśnie nastawiłbym się tutaj na tego odbiorcę C&I'owego, który ma swój własny przemysł. Przerobiliśmy to, że on nie ma czasu się zajmować takimi pierdołami jak magazyn energii. On chce, żeby to działało. To ma być, to ma działać, to ma spełniać swoje zadania, ale nikt nie ma w to za bardzo ingerować, bo nikt nie będzie miał na to czasu. I teraz wyobraźmy sobie sytuację, że mamy zakład, który pracuje 24 na dobę. Do tego mamy magazyny energii, które w teorii mają nam ratować system, mają wypłaszczać te piki, mają przynosić po prostu korzyść. Ktoś wykorzysta naszego EMS-a chińskiego,
Przeciąży nam sieć i tak naprawdę nie dość, że zniszczy nam te magazyny energii, ale może nam zaburzyć operacyjność tego właśnie zakładu, może doprowadzić do przepięć, może zniszczyć maszyny wewnątrz tego zakładu. To już są poważne straty. Czy to będzie atak cyberterrorystyczny? Czy to będzie przypadek? Co leży właśnie po stronie wykonawcy IPC? Wykonawca odpowiada za integrację całego systemu. Tu pojawia się krytyczne pytanie, kto konfiguruje zabezpieczenia? Typowy problem to, mamy zainstalowanego FireWalla, ale kto skonfiguruje go dalej?
Mamy zawsze konfigurację domyślną i tyle. Mamy jakiegoś VPN-a do zdalnego dostępu, ale z jednym współdzielonym hasłem dla całego zespołu serwisowego. Mamy segmentację sieci na papierze, ale w praktyce wszystko działa po jednej. Mamy porty serwisowe otwarte tymczasowo, ale one są zapomniane i gdzieś tam działają. Co według mnie powinno być w zakresie IPC z tej perspektywy? Cała konfiguracja firewalli i segmentacja sieci OTIT, wdrożenie VPN-u z indywidualnymi kontami, Coś, co się nazywa hardening systemów, czyli zamknięcie niepotrzebnych portów, zmiana domyślnych haseł, już admin na admin nie przejdzie, dokumentacja konfiguracji bezpieczeństwa, czy testy penetracyjne przed odbiorem.
I teraz, no właśnie, bardzo ważna kwestia, to musi być uwzględnione w umowie, bo jakby z defaultu EPC za to nie odpowiada. Powiedzmy, oni dostarczą hardware, uruchomią system, on działa, cyk, dziękuję. Natomiast jeżeli mamy wyraźne zapisy w umowie, no to wtedy oni muszą się do tego odnieść. Co również ważne, już na etapie projektowania, na etapie projektu technicznego mamy taki element jak architektura telekomunikacyjna. Jeżeli tam nie uwzględnimy odpowiednich zabezpieczeń, to po wybudowaniu, po uruchomieniu takiego systemu, będziemy znowuż musieli zrobić jakiś audyt, wziąć znowu firmę zewnętrzną, trzecią, która nam dostosuje tąże infrastrukturę, żeby spełniała normy cyberbezpieczeństwa.
Jeżeli mamy znowuż tego operatora OND takiego, który bierze jakby całą odpowiedzialność na siebie i spina nam te wszystkie systemy w jeden, No to będzie już u niego. Zatem lokalny dostawca tejże usługi już jest dużym plusem. Jeżeli on jeszcze jest w stanie zachować te wszystkie procedury cyberbezpieczeństwa i wykazać się zdolnością do przestrzegania tych No i właśnie pytania, które wydawałoby się będą logiczne, czyli jak ten operator będzie się łączył z systemem, czy przez VPN-a, czy przez TeamViewer-a. Kto ma poświadczenia dostępu?
Czy są to wskazane osoby? Czy cała firma ma do tego dostęp? Co się dzieje, gdy serwis odchodzi z firmy? Czy hasła są zmieniane? Czy operator loguje wszystkie operacje w systemie? To też jest ważne, to mogę powiedzieć z własnego doświadczenia. Ostatnio mieliśmy taki przypadek, gdzie mieliśmy przeprowadzić serwis właśnie takiego magazynu energii, który już jest kilkuletni, tracił tą gwarancję producencką. No i właśnie powiedzmy wchodzimy gdzieś tam do EMS-a, patrzymy na raport, na logi, które tam powinny występować, których w teorii nikt w ogóle nie monitorował, a to był jeden z tych pierwszych systemów, gdzie tak naprawdę nikt jeszcze nie wiedział o co chodzi.
No i patrzymy sobie na te logi, co tam się wydarzyło, a tam jest pięć pozycji. Przez, nie chcę skłamać, teraz 4 lata pracy systemu. Jak? No nie. Tam powinno być tysiące logów pokazujących, co się działo w danej sekundzie, w danym momencie. Czy ogniwa się balansowały czy nie, jaka była temperatura, czy nagle nastąpił jakiś spadek temperatury i należało podnieść temperaturę wewnątrz kontenera. Jak to może dobrze i poprawnie działać? No właśnie, więc to jest kluczowe, ale też kluczowe jest jak wygląda procedura aktualizacji takiego oprogramowania, bo o tym też często zapominamy, czyli powiedzmy kupujemy system, kupujemy jeden działający produkt, pod klucz, mijają te dwa lata gwarancji IPC, no i nagle te wszystkie instalacje są zostawione samopasem.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Magazyn energii a cyberbezpieczeństwo. Co może pójść nie tak? BESS to między innymi skomplikowany system sterowania połączony z siecią, chmurą, platformami tradingowymi i każdy z tych punktów to potencjalny wektor ataku.
W jedenastym odcinku Best in BESS wchodzę w temat, o którym w Polsce mówi się mało, a który właśnie wchodzi w życie --- cyberbezpieczeństwo w projektach BESS i nowa dyrektywa NIS2, która od 2026 roku nakłada konkretne obowiązki na sektor energetyczny.
Na początek też kilka słów o konferencji RENMAD Storage Polska, gdzie brałem udział w panelu o rozwiązaniach hybrydowych vs standalone. Między innymi o tym, dlaczego dołożenie systemu BESS do istniejącej instalacji PV to nie taka prosta sprawa i skąd bierze się przepaść między modelem finansowym a rzeczywistością operacyjną.
W odcinku:
Wnioski z RENMAD Storage Polska --- hybrydy, standalone, cable poolingCzym jest NIS2 i dlaczego magazyny energii są nią objęteJak wygląda architektura cyberbezpieczeństwa BESS i gdzie są słabe punktyKto odpowiada za co --- inwestor, wykonawca EPC, dostawca, optymalizatorSCADA i EMS z perspektywy bezpieczeństwa --- co możecie kontrolowaćNa co zwracać uwagę przy wyborze dostawcy i jakich certyfikatów wymagaćPraktyczne kroki do wdrożeniaCyberbezpieczeństwo to nie powód, żeby nie budować magazynów energii. To powód, żeby budować je mądrze.
Potrzebujesz wsparcia w weryfikacji dostawców? [email protected]