02:00 Fakty

Ruszaj na sobotobranie w Dino. Dzisiaj wszystkie żelki przy zakupie czterech produktów za dwa najtańsze zapłacisz po jednym groszu, a wszystkie zabawki przy zakupie trzech produktów za najtańszy zapłacisz tylko jeden grosz. Takie sobotobranie tylko w Dino. Najbliżej ciebie. Za chwilę na zegarach w całej Polsce wybije druga, zatem czas na nowe Fakty w RMF FM. Karol Płaczkiewicz, dobry wieczór, zapraszam. Nowe żądania Kremla w rozmowach w Abu Dhabi. Rosja chce wycofania wojsk NATO z wschodniej flanki. Bruksela chce zaostrzyć przepisy dotyczące e-papierosów. Unijni eksperci hamują plany komisji. Będzie też Ampfutbol, czyli piłka nożna dla osób po amputacjach lub z wrodzonymi wadami kończyn. Dziś nasza kadra rozpocznie rywalizację na Mistrzostwach Świata.

Rosja przedstawiła podczas negocjacji w Abu Dhabi żądania dotyczące powojennego bezpieczeństwa w Europie. Jak informuje New York Times, Kreml domaga się między innymi wycofania wojsk i baz NATO do granic sojuszu z 1997 roku. Oznaczałoby to również wycofanie sił z Polski i innych państw wschodniej flanki. W nieoficjalnym dokumencie Rosja chce także zablokowania dalszego rozszerzania NATO, ograniczenia zachodniej pomocy wojskowej dla Ukrainy, Oraz wykluczenia możliwości użycia brytyjskiej i francuskiej broni jądrowej w obronie innych krajów Europy. Według rosyjskich urzędników dokument jest punktem wyjścia do negocjacji, a Władimir Putin może zgodzić się na ustępstwa. Amerykańscy negocjatorzy mieli jednak przypomnieć Rosjanom, że sytuacja w Europie zmieniła się od 2021 roku.

Panie dyrektorze, panie profesorze, dzisiaj mamy, tak się składa, 13 listopada. To jest 70. rocznica powstania bezpieki. Ale to tak powiedziałbym, sam bym nie wiedział, gdybym nie sprawdził. Natomiast pytam się o to także dlatego, że mam wrażenie, że Trochę wyparliśmy pamięć komunizmu z naszej świadomości. Jak się jedzie na Węgry, jedzie się do Berlina, mamy potężne muzea choćby właśnie Stasi czy węgierskiej bezpieki i komunizmu. W Polsce mamy muzeum na Rakowieckiej, ale nie jest to najsilniejszy element naszej pamięci. Nie lekceważyłbym go, bo jeżeli przyjrzymy się uważnie chociażby Muzeum Powstania Warszawskiego, wzorcowemu muzeum dla nowego dyskursu pamięci. Ale to jest inny dyskurs.

Ono opowiada o doktrynie dwóch wrogów bardzo silnie i jest to od początku powiedziane, że mamy tutaj pamięć walki z dwoma totalitaryzmami. Jeżeli miałbym tutaj spróbować spekulować na ten temat, to ten obszar pamięci jest pewnym polem grawitacyjnym. Jeżeli pojawi się w nim bardzo duży obiekt, to on wyraźnie dominuje. Mamy tutaj Instytut Pamięci Narodowej z budżetem kilkuset milionów rocznie. Jest to olbrzymi podmiot o charakterze niemuzealnym. To jest śródbadawcze, ale niemuzealne. To prawda, natomiast on dominuje to pole i warto tutaj też kolegom, koleżankom z IPN-u oddać szacunek. Ich działalność edukacyjna, popularizatorska od początku była bardzo duża.

My wiemy, jak wyglądała realna skala współpracy z komunizmem? Sądzę, że w społeczeństwie jest to dosyć szeroko rozpowszechnione. Poczucie, że skala współpracy była ogromna jest bardzo duże, natomiast każdy ma poczucie... Tak, ale pytanie czy osobiście? Oczywiście, że tak. Każdy ma poczucie, że współpracowali ci inni. Oni. Dokładnie, jacyś oni. Ale czy ja, czy moi rodzice, czy moi dziadkowie nie współpracowali lub były podjęte wyłącznie niezbędne kompromisy. Była to współpraca taktyczna, to też jest bardzo ważna kategoria. Natomiast jeżeli chodzi o Samo badanie tego obszaru, to między innymi dzięki działalności IPN-u, ale także dzięki niestrudzonej działalności mnóstwa badaczy na uniwersytetach w Polskiej Akademii Nauk, my naprawdę dokładnie mamy zbadaną tę skalę współpracy.

Przede wszystkim tak, pamięć, w przeciwieństwie na przykład do klimatu czy migracji, jest kluczowym źródłem metafor i porównań, których my używamy do wyjaśnienia współczesności. Proszę zauważyć, że kiedy dzieje się cokolwiek, Trybunał Konstytucyjny albo zakaz wjeżdżania dieslem do centrum. Opręż z komuną. Tak, dokładnie. Używane są do tego metafory związane z okupacją hitlerowską, z reżimem komunistycznym. Posługiwanie się umiejętnie pamięcią, żeby destabilizować sytuację, żeby zwiększać polaryzację polityczną, to jest pierwszy cel. A Rosjanie umieją to robić? To ja zadam takie pytanie. Bo oni mają swoją grę historyczną. Nie chcę mówić o pamięci historycznej Rosjan, bo jej nie znam, natomiast narrację historyczną znam dość dobrze. Rosjanie robią to niestety wybitnie.