02:00 Fakty

Co trzeci obywatel tej Polski nie był Polakiem, więc podzielenie Polski na dwie części etnicznych Polaków, Lepszych obywateli i nie Polaków, czyli Ukraińców, Białorusinów, Żydów, Niemców jako gorszych obywateli, to na to nie było przyzwolenia. Te środowiska polityczne polskie, nie endeckie, one się przy tym buntowały. Z tym, że na czym tutaj polegał problem? Większość polityków polskich na czele z Piłsudskim i Dmowskim rozumiała, że jeśli chce się wykorzystać tą niezwykłą koniunkturę, jaką stworzył finał I wojny światowej, niszczący wszystkich trzech zaborców, to trzeba intensywnie budować państwo, bo ta koniunktura może nie potrwać długo.

Te wybory pokazały, że przewagę w parlamencie ma prawica sprzymierzająca się z centrowym Piastem. W maju roku 26 Znowu powstał rząd Witosa złożony, zdominowany przez Endecję z Piasta, wsparty jeszcze przez kilka innych drobniejszych ugrupowań centrowych. Polsce zagroziła stabilna władza Endecji sprzymierzonej z ugrupowaniami centrowymi, ugrupowania demokratyczne i lewicowe dzisiaj byśmy powiedzieli, taka ówczesna koalicja 15 października. Miały zostać zepchnięte do zdecydowanej, trwałej opozycji.

Na tym zresztą polegał pomysł akcji Piłsudskiego. Piłsudski nie planował walk w Warszawie, długotrwałej wojny domowej. On był przekonany, że skoro zbuntowane oddziały wspierane przez znaczną część ludności Warszawy, będącą też takich antyendeckich przekonań, ruszą na Warszawę, to prezydent opowie, stanie po stronie tego obozu, z którym sympatyzuje, zdymisjonuje rząd Witosa i groźba rządów endeckich zostanie oddalona. Prezydent Chociaż na Warszawę wszedł jego przyjaciel o poglądach mu bliskich, to zachował się tak, jak wymagała tego prezydencka przysięga.

Piłsudski powiedział, dla mnie droga legalna jest zamknięta. Prezydent zakończył rozmowę, rozpoczęły się walki, więc tak naprawdę ten zamach był dramatyczną próbą obrony demokracji i wolności przed endeckim nacjonalizmem i populizmem. Chociaż te lata po zamachu małym pokazały, że jak to często w polityce i historii bywa, lekarstwo okazało się równie groźne jak choroba. Bo działanie, które miało bronić polskiej demokracji, zablokować endecki autorytaryzm i populizm, zamieniło się samo najpierw w aksamitną, do przed 30-tym rokiem, a potem już bardzo brutalną dyktaturę.