John Profumo

To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Odkrywa Przemysław Semczuk. Był arystokratą, dziedzicem włoskiego tytułu szlacheckiego. W brytyjskiej polityce doszedł niemal na sam szczyt. By wszystko stracić z powodu głupiego romansu, przez resztę życia pracował, by odbudować reputację. Poznajmy historię Johna Profumo. 21 marca 1963 roku w londyńskich kioskach pojawia się nowy numer satyrycznego magazynu Private Eye. Żart na okładce wskazuje, że wewnątrz partii konserwatywnej niektórzy marzą o zdetronizowaniu urzędującego premiera Harolda MacMillana.

To ironiczny tekst, którego bohaterami są pan James Montessi, panna Gaia Van Loewing, doktor Spook i Władimir Bolokow. Dziennikarze, politycy, arystokracja, a nawet urzędnicy z klasy średniej doskonale wiedzą, kim w rzeczywistości są fikcyjne postacie zamieszczone w humorystycznej fabule. James Montessi to John Profumo, minister wojny w rządzie Harolda MacMillana. Za panną van Loewing kryje się 21-letnia modelka Christine Keller, doktor spółk to popularny osteopata i rysownik Steven Ward, a Władymir Bolokow to kapitan Jewgienii Michajłowicz-Iwanow, atasze Morskiej Ambasady Związku Radzieckiego, a przy okazji szpieg GRU, co ma w tej historii spore znaczenie.

I gdyby została upubliczniona, to na redaktorach ciąży obowiązek przedstawienia dowodu. Jeśli nie będą go mieć, zostaną skazani za naruszenie dóbr osobistych. Z tego samego powodu Wick nie może rzucać oskarżeń, a tylko stawiać pytania i żądać wyjaśnień. a okazję ku temu dał mu właśnie magazyn Private Eye. Pod koniec debaty przedstawiciele rządu i przewodniczący klubu parlamentarnego zgadzają się, że Profumo powinien zapewnić o swojej niewinności w osobistym oświadczeniu przed Izbą. Zgodnie z tradycją oświadczenia posłów przyjmowane są bez zastrzeżeń i kończą dyskusję. Wczesnym rankiem 22 marca John Profumo spotyka się z ministrami, by wspólnie uzgodnić treść oświadczenia. który wygłasza przed zatłoczoną izbą jeszcze tego samego dnia.

Przyznaje się do przyjaźni z panną Keller i Stephenem Wardem. Ostatni raz widział ich w 1961 roku. Przyznaje też, że w tym czasie dwukrotnie spotkał się z Iwanowem. Mówi, i dodaje, Nie zawaham się wnieść pozwu o zniesławienie, jeśli skandaliczne oskarżenia zostaną wysunięte lub powtórzone poza izbą. Tym samym oficjalnie sprawa jest zakończona, ale wielu posłów ma wątpliwości. Ba, nawet wie, że Profumo skłamał. Wiedzą o tym również dziennikarze, ale potrzebują dowodów i to mocnych. Plotki o romansie Johna Profumo z Christine Keller, którą nomen omen w tym samym czasie łączyła intymna relacja z Iwanowem, zaczęły krążyć w związku z pozornie błahą sprawą obyczajową.

Odbanalna historia jak ich wiele. Ale brukowce lubią właśnie takie banalne historie. Christine Keller dostrzega w zainteresowaniu szansę na rozgłos i zarobienie niezłych pieniędzy. Odwiedza kilka redakcji żądając tysiąca funtów za szczegóły. Kwota niebagatelna, obecnie równowartość niemal trzydziestu tysięcy funtów. To o wiele za dużo jak za kilka strzałów zazdrosnego kochanka. Ale wtedy Keller mówi, że to ona jest kochanką ministra wojny Johna Profumo i jednocześnie sowieckiego szpiega Jewgenija Iwanowa. Tylko dwa tytuły, Sunday Pictorial i News of the World są zainteresowane. Ostatecznie Sunday Pictorial wypłaca 200 funtów zaliczki w zamian za dowód, list napisany przez Johna Profumo. Kochanie, niestety jutro wieczorem coś mi wypadło i nie mogę przyjechać.

Wyjeżdżam następnego dnia w podróż, a potem na wakacje, więc nie będę mógł cię zobaczyć aż do września. Dolicha, proszę dbaj o siebie i nie uciekaj. Z miłością, J. Dowód jest mocny, a mimo to gazeta obawia się pozwu ministra. W tym samym czasie redaktorzy News of the World powiadamiają Warda i Lorda Astora, bo Keller twierdzi, że Johna Profumo poznała kąpiąc się nago w basenie na przyjęciu w Clifden. Tak sprawa dociera do Profumo, który próbuje ugasić pożar w zarodku. Wysyła prawników, by kupili milczenie Keller. Dziewczyna żąda jednak tak dużej kwoty, że sprawa zaczyna pachnieć próbą szantażu. Tymczasem Ward informuje redakcję Sunday Pictorial, że Keller kłamie i jeśli zostanie choćby wspomniany w artykule, złoży pozew o zniesławienie.

14 marca 1963 roku rozpoczyna się proces Johnny'ego Edgecomba. Ale w sądzie nie stawia się główny świadek, czyli Christine Keller. Mimo to sędzia wydaje wyrok 7 lat więzienia za nielegalne posiadanie broni. Kilka dni później dziennikarze odnajdują Keller w Madrycie. Udaje zaskoczoną, tłumaczy, że pomyliła daty. Jest zdumiona pytaniami o Johna Profumo. Przyznaje się do przyjaźni z ministrem, a nawet z jego żoną. Zna ich jak wielu innych. Ma wielu przyjaciół na wysokich stanowiskach. Tak mówi dziennikarzom kilka dni po ukazaniu się satyrycznego tekstu w Private Eye. Jej relację potwierdza Ward występując w Independent Television News.

Ale lawiny nie da się już zatrzymać. Policja wszczyna śledztwo. Dom Warda jest pod obserwacją, telefon na podsłuchu, a pacjenci i przyjaciele są przesłuchiwani. Łącznie 140 osób, w tym również Christine Keller, która wbrew wcześniejszym publicznym oświadczeniom nagle przyznaje się do romansu z Johnem Profumo. Na potwierdzenie opisuje wnętrze jego domu przy Chester Terrace, a to oznacza, że Profumo skłamał przed izbą gmin. Prasa mimo wszystko nadal milczy. Tylko Private Eye publikuje kolejną parodię – zmierzchił upadek Cesarstwa Rzymskiego. W ósmym roku panowania cesarza Macmillana dowódca Gwardii Pretoriańskiej Sextus Profano zostaje złapany na kłamstwie w Senacie, gdy zapiera się znajomości z piękną Krystyną, która mimo niskiego pochodzenia jest znana wielu wybitnym osobistościom.

Teraz nikt już nie ma wątpliwości, o co w tej historii chodzi. Skutki policyjnego śledztwa są zgubne dla Warda. Traci wszystkich pacjentów, próbuje jednak użyć wpływów, by się ratować. Prosi Timothy'ego Bligha, sekretarza premiera McMillana, o wstrzymanie policyjnego śledztwa. Przyznaje przy tym, że krył profiumo, którego zeznania w izbie gmin były kłamstwem. Bly sporządza notatkę, ale premier nie podejmuje żadnych działań. I trudno się dziwić, bo policja ma coraz więcej szokujących zeznań, które jakimś cudem wyciekają ze śledztwa. W Londynie plotkuje się o przyjęciach Warda, na których gościom usługiwał zamaskowany kelner. Rzecz w tym, że maska była jego jedynym przyodziewkiem. Nikt nie wie, kim był ów tajemniczy mężczyzna, ale spekuluje się, że mógł być to członek rządu lub rodziny królewskiej.

31 maja 1963 roku podczas przerwy parlamentarnej Profiumo wraz z żoną jadą na urlop do Wenecji. W hotelu minister otrzymuje wiadomość z prośbą o jak najszybszy powrót. Wie, że kłamstwo przed izbą zostało zdemaskowane, ale zanim przyzna się do tego premierowi mówi o wszystkim żonie. Macmillan jest akurat na wakacjach w Szkocji i Profumo wyznaje prawdę jego sekretarzowi, deklarując rezygnację z urzędu. Dymisja zostaje ogłoszona 5 czerwca. Teraz prasa już otwarcie pisze o aferze Profumo. The Times nazywa kłamstwo członka gabinetu wielką tragedią dla uczciwości życia publicznego w Wielkiej Brytanii. Daily Mirror wspominając o trupach w szafach na Downing Street sugeruje, że niecała prawda została ujawniona.

Nie obawiając się już pozwu, News of the World publikuje wyznania Christine, która ukazuje Warda jako drapieżnika seksualnego i prawdopodobnego szpiega Sowietów. A Sunday Pictorial, który właśnie zmienił tytuł na Sunday Mirror, zamieszcza list Johna Profumo do Keller. Rezygnacja ministra Johna Profiumo nie kończy jednak skandalu. W Izbie Gmin odbywa się debata. Wychodzi na jaw, że zarówno Profiumo, jak i Macmillan już w sierpniu 1961 roku wiedzieli o kontaktach panny Keller z radzieckim dyplomatą, który jakimś cudem zniknął tuż przed wybuchem afery. Dlatego poseł Harold Wilson z Partii Pracy skupia się nie tyle na niemoralnym zachowaniu Profumo, nomen omen członka partii konserwatywnej, która deklaruje tradycyjne wartości, co nad wysiłkami rządu MacMilana, by zatuszować skandal.

Miało to nieść za sobą zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Konserwatyści bronią się. Lord Hilesham mówi, że wielkiej partii nie należy niszczyć z powodu nikczemnego romansu między kobietą lekkich obyczajów a udowodnionym kłamcą. Niestety nie wszyscy torysi stają za swoim premierem. Nigel Birch nazywa Keller profesjonalną prostytutką i pyta retorycznie o co chodzi z tymi dziwakami. Dostaje się również Wardowi, który ma być sowieckim agentem. A czy faktycznie nim był i jaką cenę zapłaci za znajomość z Johnem Profiumą i Christine Keller, dowiemy się już za chwilę. To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Odgrywa Przemysław Semczuk.

Po debacie w izbie gmin gazety już bez ogródek cytują pannę Mandy Rice-Davis, przyjaciółkę Keller, która razem z nią tańczyła w klubie Marys i mieszkała jakiś czas u Orda. Dziewczyna mówi o przyjęciach, na których gości obsługiwał tajemniczy mężczyzna. Oliwy do ognia dolewa Daily Mirror, umieszczając na pierwszej stronie zdjęcie księcia Filipa opatrzone tytułem Książę Filip i Skandal Profumo. Bynajmniej wewnątrz numeru nie ma nic obciążającego męża królowej Elżbiety II. Wręcz przeciwnie, gazeta dementuje nieprzyzwoite plotki łączące jego wysokość z aferą Profumo. Tyle, że nie podaje o jakie plotki chodzi. Premier Macmillan próbuje za wszelką cenę złagodzić katastrofalne skutki afery Profumo. Poleca Lordowi Denningowi, drugiemu po sędzim najwyższym, zbadanie i sporządzenie raportu na temat rosnącej liczby plotek oraz tego, czy mogło dojść do ujawnienia tajemnic państwowych.

Następnego dnia nie pojawia się w sądzie. Pod jego nieobecność ława przysięgłych uzna jego za winnego stręczycielstwa. Sędzia wstrzymuje jednak wydanie wyroku do chwili pojawienia się oskarżonego. Policja odnajduje go w domu przy Wimpole Muse. Nie żyje. Przedawkował barbiturany i zostawił list. Przykro mi, że rozczaruję Sempa. Czuję, że dzień jest stracony. Zarządzano rytualnej ofiary, a ja nie mogę się z nią zmierzyć. Tak z pozoru niewinny romans stał się w przenośni gwoździem do trumny Johna Profumo, a dosłownie gwoździem do trumny Stevena Warda. Na jego grobie złożono wiązankę dwunastu róż przesłaną przez pisarzy, krytyków i muzyków. Na szarfie napisano Stevenowi Wardowi ofierze brytyjskiej hipokryzji. Opublikowany we wrześniu raport Lorda Denninga uspokaja niepokoje.

Na skutek romansu Profumo i Keller nie doszło do wycieku państwowych tajemnic, a służby i ministrowie rządu działali właściwie. Profumo dopuścił się nieostrożności, ale nikt nie ma powodu, by wątpić w jego lojalność. Denning nie znalazł również dowodów łączących członków rządu z plotką o tajemniczym mężczyźnie w masce. Całkowita wina spada na Warda, człowieka całkowicie niemoralnego, którego działania były błędne. Prasa donosi o zakończeniu afery Profumo. Jednak nastroje w Izbie Gmin nie są dobre. Raport Denninga pozostawia wiele wątpliwości i posłowie opozycji wciąż atakują premiera. Ten w październiku zrzeka się stanowiska. Oficjalnie ze względu na stan zdrowia, ale nikt nie ma wątpliwości, że prawdziwą przyczyną jest zła sytuacja gospodarcza, na którą nałożył się skandal obyczajowy.

W konsekwencji konserwatyści przegrywają kolejne wybory. Tymczasem John Profumo znika z życia publicznego. W polityce jego kariera jest skończona. Jedyne co udaje mu się uratować to małżeństwo. Żona, była aktorka Valerie Hobson, wspierała go od chwili, gdy wyjawił jej romans i pozostaje przy nim, gdy w kwietniu 1964 roku Rozpoczyna pracę jako wolontariusz w osiedlu Toynbee Hall, organizacji charytatywnej wspierającej najbardziej potrzebujących mieszkańców londyńskiego East Endu. Najpierw jako pracownik fizyczny, później zarządca i wreszcie prezes. Po 11 latach jego ciężka praca zostaje dostrzeżona. W 1975 roku królowa Elżbieta II nadaje mu tytuł komandora orderu Imperium Brytyjskiego.

Później premier Margaret Thatcher określi go mianem bohatera narodowego. Na tym jednak nie kończy się historia Johna Profumo i afery politycznej, która otrzymała jego nazwisko. W 1982 roku reporterzy The Sunday Times odnajdują oficera kontrwywiadu MI5, który kryje się pod kryptonimem Woods. Okazuje się, że w lipcu 1961 roku MI5 zamierzało zwerbować Eugenia Iwanowa. Szukając dojścia trafili na Stevena Warda, który poznał go przez Sir Collina Cotty, redaktora Daily Telegraph. Ward rysował portrety sławnych ludzi i chciałby, i Wanov pomógł mu w zorganizowaniu wyjazdu do Moskwy i dotarciu do samego Chruszczowa. Dlatego zapraszał go na przyjęcia i zapoznał z Christine Keller, która dla MI5 była doskonałym narzędziem w erbunku radzieckiego attaché.

Przez przypadek na przyjęciu dziewczyna poznała również Johna Profumo i tak jednocześnie zaczęła utrzymywać kontakty intymne z oficerem radzieckiego GR-u i brytyjskim ministrem wojny. Gdy tylko MI5 zorientowało się w sytuacji, oficerowie ostrzegli Profumo o możliwym zagrożeniu. Natychmiast napisał list do Keller, odwołując kolejne spotkanie. I jak pamiętamy, ostrzegł, by do licha uważała na siebie. Nikt nie przewidział tylko, że dziewczyna licząc na pieniądze pobiegnie do prasy, a przy okazji opowie o wszystkim posłowi opozycji. Już po śmierci Johna Profumo wyjdzie na jaw, że w szczytowym momencie afery MI6 przekazało do MI5 notatkę informując o jeszcze jednym kontakcie szpiegowskim ministra wojny. W latach 30. na Harwardzie poznał Giselle Klein, niemiecką modelkę studiującą anglistykę.

Klein w tym czasie kierowała działającą w Wielkiej Brytanii nazistowską siatką szpiegowską. Utrzymywali kontakty również po wojnie. Klein, wówczas już Winnegard, rozstała się z mężem, gdy ten odkrył czułe listy, które pisał do niej profumo na papierze z logo Izby Gminy. Wywiad ustalił jednak, że Profumo nie zdawał sobie sprawy z jej szpiegowskiej działalności. Tak czy inaczej, gdyby wyszło to na jaw, prasa z pewnością by o tym napisała. Kulisy afery pojawiły się również we wspomnieniach Jewgenia Iwanowa opublikowanych w 1992 roku w książce Nagi Szpieg. Ivanov wbrew oficjalnej wersji Brytyjczyków napisał, że udało mu się uzyskać istotne informacje wywiadowcze, kontaktując się z brytyjskimi kręgami politycznymi.

I choć urodziła się w 1942 roku, termin wyznaczono na rok 2046. Afera Profumo stała się inspiracją dla wielu twórców. Już w 1963 roku w Holandii nakręcono film The Christine Keller Story, który zakazano wyświetlać w brytyjskich kinach. Później powstało kilka filmów dokumentalnych, seriale fabularne, a Andrew Lloyd Webber napisał i wystawił musical. W ostatnich latach sprawa powraca głównie z powodu Christine Keller. Autorzy dążą do ratowania jej utartego wizerunku. W nowej narracji to ona jest ofiarą skandalu zainicjowanego przez mężczyzn. Afera Profumo została również pokazana w drugim sezonie serialu The Crown. Jest to jednak mocno uproszczona wersja historii, a przy tym odbiegająca od faktów.