Albert Spaggiari

Później został spadochroniarzem i walczył w Indochinach. Napisał nawet kilka książek, a do historii przeszedł jako autor największego skoku na bank w historii Francji. Poznajmy historię Alberta Spaggiari. Poniedziałek 19 lipca 1976 roku ochrona otwiera drzwi oddziału banku Société Générale przy Avenue Jean Médecins w Nicei. Pracownicy schodzą do skarbca, by pobrać gotówkę do kas. Niestety drzwi nie chcą się otworzyć. Liczący 50 lat zamek ostatnio coraz częściej szwankuje. Nie ma rady, trzeba się włamać. Zprowadzona na prędce ekipa budowlana zaczyna rozkuwać betonową ścianę. Po kilku godzinach udaje im się przebić do wnętrza.

Sędzia śledczy co prawda nie ma jeszcze dowodów, ale poszlaki wskazują na ich udział w skoku w Nicei. Nie ma dowodów, bo pomimo, że sprawcy spędzili w skarbcu aż dwie doby, nie udało się zabezpieczyć śladów linii papilarnych. Po prostu zostały zniszczone. Przed opuszczeniem skarbca użyto gaśnic proszkowych. Dlatego sędzia stawia im zarzuty związane ze współudziałem i paserstwem. Na liście podejrzanych jest jeszcze jeden człowiek. Albert Spaggiari, fotograf z Nicei i hodowca drobiu. W dniu zatrzymań był na wycieczce w Japonii. Przeszukano jego dom w Bezodaule Alb, gdzie pod podłogą w kurniku znaleziono pistolety, broń automatyczną, amunicję, granaty, materiały wybuchowe i zapalniki. Dosłownie cały arsenał. Policja dopada go następnego dnia, zaraz po powrocie.

Spaggiari nie stawia oporu, jest uśmiechnięty i spokojny. Nie ma nic do powiedzenia. Jednak po dwóch dniach zaczyna mówić. Twierdzi, że to on był pomysłodawcą i organizatorem skoku. Owszem, brało w nim udział wielu ludzi, ale nie wyjawi ich nazwisk. Bo to nie był zwykły skok rabunkowy. Pieniądze mają służyć finansowaniu tajnej organizacji Katena, czyli Łańcuch. Śledczy nie wiedzą o co chodzi, nigdy nie słyszeli o takiej grupie. Spaggiari całą winę bierze na siebie. Zgadza się nawet na udział w wizji lokalnej, choć nie wszystko co mówi zgadza się z ustaleniami policji. Kartoteka Spaggiari nie jest zbyt bogata, choć ma przeszłość kryminalną. Ma 44 lata, urodził się 14 grudnia 1932 roku w La Reine-Montagny, niewielkiej miejscowości w Alpach Wysokich.

Ojciec był z pochodzenia Włochem. Zmarł, gdy Albert miał ledwie trzy lata. Po śmierci męża, Marcelle Spaggiari przenosi się do Ghia, kilkanaście kilometrów od Toulonu. Tam otwiera sklep z damską bielizną, a wkrótce ponownie wychodzi za mąż. Od początku relacje Alberta z ojcem nie układają się. Aby nauczyć go dyscypliny, ojczym wysyła go do prywatnej szkoły prowadzonej przez Zgromadzenie Marystów. W 1944 roku Albert po raz pierwszy ucieka z domu. Na krótko, ale 4 lata później znika na ponad rok. 16-latek przedostaje się do Afryki Północnej, przemierza Algierię i Tunezję, aż trafia na Sycylię. Chce odnaleźć Salvatore Giuliano, słynnego sycylijskiego bandytę i separatystę i przyłączyć się do jego bandy.

Spaggiari zgadza się. Już w drodze coś między nimi iskrzy i po powrocie do Guyers od razu zabiera ją do domu matki i przedstawia jako swoją narzeczoną. Audi wyjeżdża, ale Spaggiari szybko do niej dołącza. Ślub biorą w styczniu 1959 roku w Dakarze. Rok później wracają do Francji i osiedlają się w Nicei. Marcelle prowadzi praktykę pielęgniarską, a Albert ma się różnych zajęć. Pracuje jako kotlarz, robotnik, a wreszcie zostaje kierowcą ambulansu. W tym czasie angażuje się w działalność polityczną. Zostaje członkiem Organisation Armée Secrète , organizacji terrorystycznej, która próbuje udaremnić działania niepodległościowe w Algierii. Ich celem są politycy opowiadający się za zakończeniem dominacji kolonialnej oraz Lewica.

Dokonują zamachów bombowych i zabójstw. W 1962 roku policja trafia na tajną drukarnię OAS. W trakcie śledztwa wychodzi najaw, że maszynę drukarską w częściach dostarczył mężczyzna o pseudonimie Bert. Jest nim Spaggiari. Podczas przeszukania w jego mieszkaniu policja znajduje broń, w tym pistolet maszynowy, pistolet z tłumikiem i amunicję. To wystarczy, aby go skazać. Tym razem na 4 lata więzienia. A jak potoczą się jego dalsze losy i jaki wyrok otrzyma za udział w napadzie na bank w Nicei? O tym już za chwilę. To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Przemysław Semczuk.

To jest Enigma w RMF Classic. Podczas pobytu w więzieniu u Alberta objawia się talent literacki. Na podstawie swoich wspomnień z Indochin pisze fabularyzowany reportaż zatytułowany Nie ma żartów z barbarzyńcami. Jest w nim wiele wątków autobiograficznych, ale póki co wydawcy nie są tym zainteresowani. Po wyjściu z więzienia wraca do żony, ich małżeństwo przetrwało próbę czasu. Urządzają się w niewielkim gospodarstwie w Bezodaun-le-Alb, kilka kilometrów od Nicei. To stary dom wśród drzew oliwnych. Albert zajmuje się hodowlą drobiu, a Marcelle prowadzi praktykę pielęgniarską w Nicei. Na pewien czas Spaggiari znika. Niemal rok spędza w Niemczech, ale nikt nie wie, czym się tam zajmuje. To akurat czas, gdy w Europie budzi się niezadowolenie z panującego porządku.

W Paryżu dochodzi do masowych protestów licealistów, które przeradzają się w prawdziwą rewolucję. Paryż płonie. W Brukseli skrajnie lewicowi ekstremiści w proteście przeciwko wojnie w Wietnamie podpalają dom towarowy La Innovation. W pożarze ginie 251 osób. W Niemczech rodzi się lewacka partyzantka Frakcja Czerwonej Armii, a we Włoszech Czerwone Brygady. W Hiszpanii pod dyktaturą generała Franco-Baskijscy separatyści z ETA przeprowadzają pierwszy zamach bombowy na szefa tajnej policji. Tymczasem Spaggiari wydaje się prowadzić spokojne, ustatkowane życie. Otwiera niewielki zakład fotograficzny. Fotografuje śluby w miejscowym ratuszu. Z tego powodu często bywa w urzędzie. Merem Nicei od 1966 roku jest Jacques Médecin, którego ojciec Jean rządził miastem przez kilkadziesiąt lat.

Prawicowe poglądy mera nie są bynajmniej tajemnicą, jest wpływowym prawicowym politykiem i dobiera współpracowników ze swojego otoczenia. Obecność Spaggiari, który kręci się po ratuszu fotografując oficjalne uroczystości miejskie, też może nie być przypadkiem. Choć tego śledczym w przyszłości nie uda się udowodnić, mimo że wątek ten odegra ważną rolę w historii napadu na bank. Tym bardziej, że Spaggiari nie zrywa ze środowiskiem OAS. Członkowie organizacji wyszli już z ukrycia po tym, jak prezydent Charles de Gaulle ogłosił amnestię. Tak mija kilka lat aż do pamiętnego poniedziałku 19 lipca 1976 roku, gdy policja odkrywa rabunek w banku Société Générale. Tego dnia Spaggiari razem z żoną wyjeżdżają z Nicei.

Lecą do Stanów Zjednoczonych rozglądnąć się za możliwością kupienia jakiejś restauracji. Wracają po kilku tygodniach i akurat nadarza się okazja wyjazdu turystycznego do Japonii. Mer Nicei Jacques Médecin został właśnie rządowym sekretarzem stanu do spraw turystyki. Jego urząd wyczarterował samolot i zorganizował wyjazd w celu prezentacji kultury i atrakcji turystycznych lazurowego wybrzeża. W samolocie są wolne miejsca i każdy, kto dysponuje siedmioma tysiącami franków może polecieć i zwiedzić przy okazji Japonię. Spaggiari ma akurat trochę wolnej gotówki i zabiera się w podróż razem z Merem. Który później będzie tłumaczyć, że nie miał pojęcia kto był w samolocie i że nie zna fotografa bywającego w ratuszu. Tak czy inaczej, po powrocie Spaggiari zostaje aresztowany.

Śledczy dowiadują się, że lecąc do Japonii miał wyjątkowo ciężkie walizki. Pada podejrzenie, że wywiózł w nich część skradzionego złota. Tego jednak nie da się udowodnić. Tak samo jak wydobyć od niego nazwisk wspólników. Za to chętnie mówi o przebiegu napadu. Przesłuchania stają się rutyną. W każdy czwartek o 3 po południu jest przewożony z aresztu do Pałacu Sprawiedliwości i przesłuchiwany w gabinecie sędziego śledczego Richarda Bouzis. W przesłuchaniach uczestniczy też jego adwokat, Jacques Peyrat. 10 marca 1977 roku przesłuchanie zapowiada się jednak inaczej. Spaggiari uprzedził sędziego, że zamierza ujawnić nazwiska powiązanych z napadem wysoko postawionych prawicowych polityków i urzędników ratusza,

Sędzia liczy na to, bo przecież ktoś musiał przekazać plany kanalizacji banku i skarbca. To może być przełom w sprawie, a przy okazji skandal polityczny. Policjanci wprowadzają Spaggiari do gabinetu sędziego, zdejmują mu kajdanki i wychodzą, bo wyjaśnienia podejrzanego muszą pozostać poufne. Bozis siedzi za biurkiem tyłem do okna, a mecenas Peyard z boku. Spaggiari wręcza sędziemu plik szkiców planu napadu. Bozis próbuje je rozczytać, ale nie może zrozumieć o co w nich chodzi. Albert wstaje i obchodząc biurko mówi spokojnie, ja to zaraz wytłumaczę. Pochyla się nad blatem i dodaje, to na pamiątkę po mnie. Po czym odwraca się, otwiera okno i wyskakuje. Widząc to, Payard krzyczy, tylko nie to! Są na wysokim drugim piętrze.

Jest pewny, że jego klient popełnił właśnie samobójstwo. Sędzia rzuca się do okna i widzi Spaggiari spadającego na dach zaparkowanego przed budynkiem Renault 6. Szybkim ruchem stacza się z wozu i wołając VIV LA QUILLE! Nareszcie wolność! Wskakuje na siodełko czekającego z boku motocykla. Motocyklista rusza natychmiast. Sędzia woła z okna, by łapać uciekiniera. W pogoń puszcza się jeden z policjantów na motocyklu, ale jest za późno. Ktoś musiał z pewnością mu pomóc. Żona zapewniła sobie alibi. Jeszcze w lutym wyjechała do RPA. Aresztowany zostaje Gérard Rang, domniemany motocyklista. Ale ostatecznie nie ma dowodów na jego udział w ucieczce. Zresztą zaprzecza temu sam Spaggiari, wysyłając list do redakcji dziennika Miss Martin.

Dołącza swoją fotografię i pozdrowienia od Alberta. Wysyła też list do sędziego, załączając 5000 franków na naprawę samochodu, który uszkodził podczas skoku. Nic mu się nie stało, bo przecież był spadochroniarzem. Policja jest wściekła, a prasa ma używanie. Na tym nie kończy się jednak kompromitacja służb. Dziennikarze doskonale wiedzą, że sprawa dotyczy napadu, w którym nikt nie ucierpiał, a zatem sąd nie może zwolnić ich z tajemnicy dziennikarskiej. Spaggiari też o tym wie i w Hiszpanii spotyka się z reporterami Paris Matcha, udzielając im wywiadu. Opowiada o napadzie i ucieczce, ale twierdzi, że przyznanie się sędziemu do winy nie powinno być traktowane poważnie. Mówi, że ma skłonności do koloryzowania, a nawet sam siebie nazywa mitomanem.

Sędzia nie miał żadnych dowodów, a to, co Albert mu mówił, to zwykłe przechwałki. Jednocześnie bez przerwy z różnych europejskich miast wysyła redakcją pocztówki z pozdrowieniami. Gdy w październiku 1979 roku rusza proces sześciu głównych, właściwie jedynych oskarżonych, w Genewie udziela kolejnego wywiadu, tym razem dla dziennika Le Monde. Twierdzi, że na ławie oskarżonych zasiadają ludzie, którzy nawet nie weszli do kanałów, a co dopiero do banku. I rzeczywiście, sąd nie ma na to dowodów. Trzech uniewinnia, a pozostali otrzymują niskie wyroki za paserstwo i pomocnictwo. Ale odbywa się jeszcze jedna, osobna rozprawa trwająca zaledwie kilka minut, podczas której sąd skazuje Spaggiari na karę dożywotniego więzienia.

To właściwie formalność, bo zgodnie z francuskim prawem, jeśli skazany zostanie schwytany, proces trzeba będzie powtórzyć dając mu prawo do obrony. Tymczasem Spaggiari staje się gwiazdą. W Mediolanie udziela kolejnego wywiadu, tym razem dla telewizji. Nagrywa też wywiad dla francuskiej telewizji, ale władze nie wyrażają zgody na publikację i ostatecznie zostaje wyemitowany w BBC. Jego twórczość zostaje teraz zauważona przez wydawców. Jako pierwsza ukazuje się książka ze wspomnieniami z Indochin. Rok później pojawiają się Kanały Raju. Bez przemocy, bez nienawiści i bez broni. Wspomnienia z napadu natychmiast zostają przeniesione na ekran. W maju 1983 roku do rąk czytelników trafia Dziennik Gammonia, autobiograficzna opowieść opisująca kulisy ciągłej ucieczki przed wymiarem sprawiedliwości.

Podczas premiery udziela wywiadu Bernardowi Piwotowi, prowadzącemu w drugim kanale państwowej telewizji program Literacki Apostrof. Kilka dni później w Paryżu piwot słyszy, jak ktoś woła go serdecznie po imieniu. Podchodzi do niego mężczyzna, zdejmuje okulary. To Albert Spaggiari, który w peruce z przyklejoną brodą najnormalniej w świecie spaceruje po aweniu McMahon. Policja jest bezsilna, a dziennikarze piszą, że Spaggiari na wolności jest i tak mniejszą kompromitacją niż w więzieniu. Kto wie, co jeszcze mogłoby się wydarzyć. Ale z czasem ciągła ucieczka staje się uciążliwa. Kończą się pieniądze. Roztaje się też z Audi i związuje z nową partnerką, Włoszką Emilią de Sacco. Zaczyna chorować. Lekarze diagnozują raka płuc i przerzuty do wątroby i gardła.

Tak samo nie udało się schwytać sprawców napadu na paryski Bank Helvet ani na paryski oddział Societe Generale. W tym przypadku nie ustalono nawet co skradziono, bo skrytki depozytowe należały do wpływowych ludzi, którzy nie chcieli się dzielić tym, co przechowywali w bankowym skarbcu. W 2009 roku znany brazylijski chirurg plastyczny Ivo Pitangou w wywiadzie dla tygodnika kobiecego Madame Figaro przyznał, że przeprowadził operację łagodząc rysy twarzy pewnego Francuza. Dopiero po latach widząc jego zdjęcie w gazecie zorientował się, że w swojej klinice w Rio de Janeiro zoperował Alberta Spaggiari. W 2010 roku marsylski przestępca Jacques Cassandry opublikował pod pseudonimem Amigo książkę Prawda o napadzie w Nicei.

Przyznał, że to jego ekipa dokonała nieudanego skoku na skarbiec paryskiej poczty, a później to oni dokonali napadu na associé général Nicei. Albert Spaggiari miał tylko zdobyć plany banku i kanałów, choć i to mu się nie udało, ale zapewnił logistykę i przez chwilę był w skarbcu podczas włamania. Książka stała się dowodem i w 2018 roku Cassandry został oskarżony o napad z 1976 roku. Przed sądem odwołał jednak to, co napisał, twierdząc, że chciał sobie przypisać słynny skok stulecia. Sąd skazał go za płatną protekcję i nadużycia finansowe na 2,5 roku więzienia oraz grzywne. Tym samym Albert Spaggiari nadal jest uznawany za autora największego napadu na bank w historii Francji.