Wolność czy równość? Ekonomia dobrobytu społecznego | Jan Oleszczuk-Zygmuntowski | PLSE

I na to właśnie pytanie i od tego punktu wyjścia błyskotliwie odpowiada Joseph Stiglitz, laureat tzw. Ekonomicznego Nobla, Nagrody Banku Szwecji, abyśmy byli poprawni, w świeżo wydanej książce... Droga do wolności i pod tytuł ekonomia i budowa dobrego społeczeństwa, znów wartościowanie. Oczywiście tytuł tej rozprawy i nazywam to rozprawą, bo z kimś Sztyglitz się tu rozprawia konkretnym, Tytuł tej rozprawy nie jest przypadkowy. Stanowi tak naprawdę bezpośrednią odpowiedź na książkę, która właśnie kilka dekad temu sformatowała myślenie globalnych elit, czyli na drogę do zniewolenia.

Podmioty, które mają po prostu największą siłę, żeby swoje własne regulacje uczynić rzeczywistością. I Stiglitz bardzo ciekawie właśnie w książce prowadzi nas przez różne dowody na to, że taka absolutna wolność producentów tak naprawdę ogranicza wolność obywateli. No bo co jeżeli na przykład chcesz skrytykować korporację i w związku z tym zostaniesz ocenzurowany pozwem za naruszenie dóbr osobistych firmy, firma to osoba prawna, może mieć dobra osobiste, Coś, co nie jest moim wymysłem to ad hoc, żeby dać wam przykład, tylko jest czymś, z czym właśnie mierzą się polscy związkowcy terroryzowani przez zagraniczne korporacje, nakładające setki tysięcy jakichś tam kar zabezpieczających i de facto cenzurujących po prostu naszych obywateli.

Są na przykład, i szeroko o tym pisze Stiglitz w książce, efekty zewnętrzne. Czyli konsekwencje naszych działań, które są w pewnym sensie poza schematem. uciekają poza to, co my możemy łatwo złapać, przechwycić. To są też wpływy spoza naszego modelu, na które nie do końca mamy wpływ. Miałem w tym tygodniu przyjemność rozmawiać z pewną utytułowaną panią profesor, dziś już niewykładającą na uczelni, członkinią Polskiej Ściekonomi, której z kolei droga do wolności, że tak powiem, rozpoczęła się właśnie bardzo niewinnie. Od po prostu badania efektów zewnętrznych. No i jeśli raz zaczniemy zadawać pytania o to na przykład, jaki wpływ ma zdrowie na pracę przez to, że ludzie są na przykład osłabieni, nie czują się dobrze, tak?

Jesteśmy przecież również obywatelami i obywatelkami, rodzicami, krewnymi, przyjaciółmi, istotami, które są motywowane miłością albo ciekawością, których nie da się przecież... Albo gdyby nawet się dało, nie warto wyceniać na rynku. Mamy całkowitą wolność do tego, żeby wziąć ten stolik i przestawić go tak, jak nam się to tylko żywnie spodoba. Tak, jak tego potrzebujemy, żeby żyć właśnie godnie, dobrze i, jak pisze Stiglitz, w dobrym społeczeństwie. No i tu oczywiście pojawia się pytanie, no dobrze, to od czego zaczynamy to przestawianie? I chciałbym opowiedzieć wam tutaj o swojej teorii zmiany, o takiej propozycji tego, co powinniśmy zrobić, żeby naprawdę dojść do zupełnie innego miejsca jako cywilizacja.

W kościele też ten telefon będzie obecny, w miejscu pracy. Wszędzie będziecie inwigilowani, wszędzie będzie przyspieszenie, wszędzie jest oczekiwanie, że ma być bardziej, mocniej, dalej. Jest to wszędzie w naszej kulturze. I oczywiście łącząc to z tym, o czym mówił Stiglitz, nie jest tak, że myśmy sobie to jakoś wszyscy demokratycznie wybrali. To nie wynika z naszej wolności do społeczeństwa, w którym chcemy tak żyć, ale wynika z postawienia na wolność gospodarowania. Okazuje się, że zwiększanie tego tempa, że ta totalna akceleracja to jest coś, co maksymalizuje zysk, a więc przyspieszamy.

Dlatego, że jest zjednoczona jako wspólnota i zdolna do tego, żeby osiągać większe, stawiane przed całą naszą społecznością cele, a nie tylko te drobne cele, które jesteśmy w stanie stawiać sobie i osiągać skrajnie indywidualnie. W istocie Dobrobyt społeczności to książka, ale taki manifest praktyków. Jest relatywnie krótka, dosedna, bez owijania w bawełnę. Pokazuje tą, wracając do Stiglica, drogę do wolności, ale taką, z której można skorzystać natychmiast. Po prostu wstając z kanapy i zaczynając działać. Nieprzypadkowo też wstęp do polskiego wydania tej książki napisał Bartosz Kublik, prezes Banku Ochrony Środowiska.