Kiedy Lasy Państwowe były państwem w państwie [PODCAST KOWALSKIEJ]

Dziennikarzom odmawiają informacji. Posłanek nie dopuszczają do dokumentów. Wywiadów udzielają w zaprzyjaźnionych mediach. Albo po prostu je sobie kupują. Pieniędzy mają jak lodu, ale tylko kropla trafia do budżetu państwa. Tną drzewa należące do nas wszystkich, nikogo nie pytając o zgodę i zarabiając tylko na siebie. Przemijają rządy, partie, ale one trwają. Lasy Państwowe. Udzielne Księstwo Leśników. Czy są wszechpotężne i nie do ruszenia? Na czym się opiera ich nietykalność i bogactwo? Sprawdzimy to dziś w powiększeniu. Nazywam się Agata Kowalska. Jestem dziennikarką OKO.press i umiem zadawać pytania.

No trudno, może następnym razem. Choć to ignorowanie dziennikarzy jest też znaczące. Ignorują, bo mogą. A może ignorują, bo wiedzą, że każdy wywiad mógłby odsłonić kolejny kawałeczek prawdy o Lasach Państwowych. Na szczęście, wbrew temu, co myśli wielu leśników, na Lasach Państwowych nie znają się wyłącznie ludzie pracujący w Lasach Państwowych. Zapraszam Was na opowieść o tej przedziwnej instytucji. Żeby pojąć siłę jakichś instytucji w państwie, dobrze jest wiedzieć, czym ona jest, od kogo zależy, kto jej podlega, jakimi regułami się rządzi. Moje pierwsze pytanie brzmiało zatem, czym są Lasy Państwowe?

Te pisane z wielkiej litery. Co to za przedziwny twór? Próbowałam to zrozumieć poprzez zaprzeczenia. Bo nie są spółką Skarbu Państwa, jak Orlen czy PKP Cargo. Nie są w ogóle przedsiębiorstwem. Nie są też urzędem ani departamentem w Ministerstwie Środowiska. Nie są instytucją ochrony przyrody, jak parki narodowe, ani jednostką badawczą. To czym są? Ja mam taki swój ulubiony dowcip z czasów, kiedy byłem małym dzieckiem i panował tutaj ustrój słusznie miniony. I wtedy był taki dowcip, z kim graniczy Związek Radziecki? Odpowiedź na to pytanie brzmiała, Związek Radziecki graniczy z kim chce. Ja mam nieodparte wrażenie, że czym są Lasy Państwowe? Lasy Państwowe są tym, czym chcą.

Bo możesz usłyszeć, że Funkcjonują jako przedsiębiorstwo, że funkcjonują jako spółka Skarbu Państwa, że są służbą, że są instytucją naukową zajmującą się ochroną przyrody. Dlatego powtórzę jeszcze raz z pełną świadomością. Lasy Państwowe są tym, czym akurat w danym momencie chcą być, co jest dla nich wygodne. To pytanie nie daje mi spokoju. Jak to jest możliwe, że w demokratycznej Polsce powstała instytucja typu państwo w państwie? I nie mówię o kościele katolickim. Mówię o instytucji jednakowoż jakoś zależnej od struktury władz świeckich. Zadzwoniłam do doktora Antoniego Kostki, który pracuje w Fundacji Dziedzictwo Przyrodnicze. Zresztą sami posłuchajcie, jak mówi o swojej pracy.

Tadeusz Łozowski, pełniący obowiązki dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu. Do Szanowni Państwo Nadleśniczowie, Nadleśnictwa Wszystkie. Dotyczy projekt zmiany ustawy o lasach. Nawet nie wspomniał, że to projekt obywatelski. I teraz treść listu. Proszę Panie i Panów Nadleśniczych o osobiste zaangażowanie w zbieranie podpisów. Niech ambicją w każdej jednostce będzie zebranie minimum pięciuset podpisów. To tylko po jednej liście na pracownika. To nasza wspólna sprawa. Szczęść Boże i dasz bur z poważaniem. List opublikowała Wirtualna Polska, redaktor Patryk Michalski. W ten sposób gospodarstwo leśne, zarządzające lasami nas wszystkich, zostało zaangażowane w czysto partyjną inicjatywę, która, niespodzianka, nie ma na celu obrony lasów,

Ciekawe jak się miewa ta duma z munduru i ta lojalność wobec Lasów Państwowych zaprzęgnięta na usługi partii politycznej. Próbując zrozumieć fenomen tej instytucji, zaczęłam pytać o pieniądze. Jak bardzo bogate są Lasy Państwowe? I czego o ich majątku nie wiemy? Jednego byłam pewna, że tam gdzie są pieniądze, duże pieniądze, tam jest władza. Sprawozdania finansowego za 2022 rok wciąż nie ma, ale publicznie dostępne jest sprawozdanie finansowe Lasów Państwowych za rok 2021. Zgodnie z nim przychód Lasów Państwowych nie będących spółką Skarbu Państwa, nie będących firmą w tym jednym roku wynosił ponad 10 miliardów złotych.

Jednocześnie do budżetu państwa trafiło nie więcej niż 700 milionów. Na co oni wydali w ciągu roku 9 miliardów złotych? Bo takie koszta deklarują w sprawozdaniu. No, to wynika z tego samego sprawozdania i dla wielu osób może to być szokiem, ale Lasy Państwowe wydają te pieniądze siebie. Wróciłam do mojego sprawozdania, to znaczy nie mojego. Do sprawozdania finansowego Lasów Państwowych za 2021 rok. Lasy Państwowe na etatach zatrudniają ponad 25 tysięcy osób, a na ich pensje wydają rocznie ponad 4 miliardy złotych. To oznacza, że średnia pensja miesięczna w Lasach Państwowych wynosi około 10 tysięcy złotych brutto.

Tą osobą, która zadaje Lasom Państwowym bardzo dużo pytań i zmaga się z brakiem odpowiedzi jest Marta Jagusztyn. Niech sama opowie o sobie w kilku słowach. Współzałożycielka Fundacji Lasy i Obywatelki albo Lasy i Obywatele. Współzałożyłam tą fundację dlatego, bo jestem głęboko zaniepokojona tym, co się dzieje z polskimi lasami i również tym, w jaki sposób są zarządzane. Jest we mnie jakaś głęboka niezgoda na to, żeby we współczesnym państwie tak to wyglądało. Nieprzejrzystość lasów państwowych przypomina mi nieprzejrzystość kościoła katolickiego. Zadajemy pytania, prosimy o wywiady i spotykamy się z głuchym milczeniem. Ale fakt, że instytucja nie chce rozmawiać z mediami, z obywatelkami, obywatelami, świadczy o tym, że ma coś do ukrycia, że boi się spotkania, boi się rozmowy.

Ciekawa jestem Waszych rozwiązań, Waszych przykładów, może z zagranicy. Czekam na te głosy. Teraz już dziękuję Wam za wysłuchanie tego odcinka powiększenia. I dziękuję moim rozmówcom. Marcie Jagusztyn z Fundacji Lasy i Obywatelki, doktorowi Antoniemu Kostce z Fundacji Dziedzictwo Przyrodnicze i Jakubowi Metkowi, dziennikarzowi Radia TOK FM. Cały czas też podtrzymuję zaproszenie dla Rzecznika Lasów Państwowych. Macie Państwo mój mail, macie telefon, dzwońcie. To było Powiększenie, podcast Agaty Kowalskiej. Produkcja Bartosz Weber. Powiększenie znajdziesz na stronie OKO.press i w Twojej ulubionej aplikacji do podcastów.