À propos granic

Niezbędna jest kontrola na tych granicach, ale kontrola zakłada jakiś przepływ. Coś przepuszczamy, coś blokujemy, że czasem te granice uszczelniamy, a czasem luzujemy, ale że zdrowe nie jest ani ich porzucenie, ani ich kategoryczne zamknięcie. I to wbrew pozorom, choć jest o dobrych relacjach i dobrym byciu ze sobą, to jest to dla mnie też w jakimś sensie o dobrym myśleniu właśnie o konstrukcji granic jako również linii podziału różnego rodzaju wspólnot politycznych. I tak gdzieś w tej refleksji dochodzę wreszcie właśnie do tej granicy rozumianej politycznie, rozumianej też geograficznie, historycznie. Co trochę podejmuje Engelking ze swoimi rozmówcami w odniesieniu właśnie do tego podziału na narody i kształtowania się tej współcześnie rozumianej państwowości i tożsamości narodowej, ale co ciekawie podejmuje dla mnie też w swoich książkach Tomasz Grzywaczewski.

Polecam wam w tym kontekście szczególnie jego dwie książki. Po pierwsze polecam Wam reportaż Wymazana granica śladami II Rzeczpospolitej, a po drugie polecam Wam jego książkę Granice marzeń o państwach nieuznawanych. Wymazana granica to jest opowieść z miejsc, które przed wojną były w Polsce właśnie strefą przygraniczną, a dziś, no właśnie, dziś granicy tam już nie ma, a jednak jej obecność jako takie echo historii pozostała. I mocno zapisała się też w kulturze, w strukturze społecznej tych miejsc. Grzywaczewski przygląda się tym miejscom dawnych polskich pograniczy od strony właśnie historii, to znaczy przesuwania się granic, ich ustanawiania, a potem wymazywania, ale też od strony tego w ogóle jak

Same granice określają i zmieniają miejsca, jak kształtują doświadczenia, o tym też jaki ciężar niesie właśnie ta kategoria przygranicza, jak ta przygraniczność kształtuje lokalną wspólnotę, jak kształtuje politykę, jak kształtuje wyobraźnię społeczną. Jest to niezwykle ciekawa rzecz do prześledzenia i do refleksji, która w ogóle wydaje mi się, że bardzo dużo tłumaczy na temat współczesnej Polski i też na temat rozmaitych różnic kulturowych i różnic tożsamościowych. A z kolei druga książka Grzywaczewskiego, na którą chcę zwrócić waszą uwagę, to jest książka Granice marzeń. I to jest z kolei książka o granicach, których no właśnie nie ma na oficjalnych mapach.

Ale też po to, żeby zrozumieć lepiej te skomplikowane nieoczywistości, tą całą gamę złożonych problemów, które niesie za sobą w ogóle jakieś arbitralne wyznaczanie granic jako takich. Czyli coś, co właściwie zawsze generuje jakiś podział, który zawsze jest jakoś problematyczny. Zwłaszcza, że te miejsca, które opisuje Grzewaczewski, to są w większości miejsca w jakimś sensie przy granicy Europy. I ta przy granicy Europy jest sama w sobie niezwykle ciekawym obszarem. Bardzo różnorodnym, bardzo złożonym, miejscami właśnie dość problematycznym na poziomie określenia państwowości rozmaitych innych wspólnot. Doskonale to też obnażył kryzys uchodźczy, jak ta granica Europy stała się symboliczna i istotna.