Nowa broń: świat bez Internetu

Program Trzeci Polskiego Radia i Voice House przedstawiają audycja 360 stopni. Jarosław Kuźniar. Zapraszam. Zabrzmi jak scenariusz dobrego szpiegowskiego filmu. W rolach głównych chiński statek handlowy Yipeng-3 oraz Litwa, Szwecja, Finlandia i Niemcy. Wszystkie. To kraje NATO. Dlaczego nagle w czasie swojej podróży z portu Ust-Ługi w Rosji statek zwolnił z 13 węzłów do pół węzła i zaczął wykonywać podejrzane manewry? Miał ciągnąć kotwicę przez ponad 150 km i prawdopodobnie uszkodzić ważne kable na dnie Bałtyku łączące Danię ze Szwecją. Jeden energetyczny i dwa telekomunikacyjne.

Od razu też sobie powiedzmy, że nie są możliwe różne takie apokaliptyczne scenariusze jak na przykład pokazywane w filmach, które mnie zawsze bawią w pewien sposób, że haker siada i bez dłuższego wyszukiwania wyszukuje to odpowiednie skrzyżowanie, gdzie włącza wszystkie zielone światła. Jako ciekawostkę powiem, że Systemy oświetlenia, systemy oświateł, sygnalizatorów na drogach są tak zrobione, że nie da się włączyć zielonego z każdej strony. Po prostu one mają fizycznie taką budowę, że można włączyć tylko albo w jedną, albo w drugą. Kolej ma swoje systemy telekomunikacyjne. To nie jest tak, że można na przykład zhakować kolej, chociaż z drugiej strony mamy na kolei stosowany system radio stop od lat 80., który pozwala zatrzymać pociągi w promieniu 5 km przy pomocy

Radio telefonu za 130 złotych z Allegro. Więc z jednej strony faktycznie wiele systemów, które nas otaczają, mają wbudowane zabezpieczenia na takie okazje. Te zabezpieczenia mogą być lepsze niż się wydaje, a z drugiej strony ja zawsze lubię na przykład, kiedy podejmuję te tematy, zadawać ludziom takie pytanie, czy wiesz, co oznacza niebieski trójkąt wpisany w pomarańczowy okrąg? To jest symbol obrony cywilnej, która w Polsce nie to, że ona została zaorana, czy że ona została zniszczona, ona zwyczajnie wygasła. I to tak, że nikt tego nie zauważył. I gdybym miał wskazywać te obszary państwa, które są naprawdę niegotowe, to nie wskazywałbym tutaj wcale na sieci telekomunikacyjne.

To jest części też, jeżeli chodzi o kwestie militarne Rosja, ale może nie w stołówce tej pierwszej ligi. To jest kilka państw, które mają ogromne pieniądze na badania, na laboratoria, na ćwiczenia, na sprawdzanie itd., itd., i które dzisiaj ścigają się na technologię. To najbardziej widać albo słychać o tym, jeżeli chodzi o wyścig Chin i Stanów Zjednoczonych. To nie jest już dzisiaj wyścig tylko o to, kto będzie miał ile let lotniskowców, gdzie Amerykanie biją na łeb Chińczyków, nawet gdyby zbudowali jeszcze kolejny i jeszcze dwa nawet. Są potęgą Amerykanie, ale to jest wyścig technologicznie tak dalece zaawansowany i tak kosztowny, że powiedzmy sobie szczerze, takie państwa jak Polska, jak Włoch, jak Hiszpania, Portugalia, wiele innych, po prostu nie ma szans.

Zapytałem doktora Jarosława Suchoplesa z Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego i byłego ambasadora Polski w Helsinkach, czy przesadzają? No i jeżeli chodzi o Finlandię i Szwecję, to rzeczywiście tego 19 listopada, kiedy minister spraw zagranicznych Finlandii, pani Elina Valtonen powiedziała, że być może nastąpił taki moment, że Finlandia powinna zwrócić się do państw NATO o uruchomienie artykułu piątego. Wyglądało to dosyć dramatycznie. Natomiast już następnego dnia premier Finlandii Petteri Orpo powiedział, cytuję, obecnie nie jest jeszcze konieczne uruchomienie artykułów traktatu założycielskiego NATO dotyczących kolektywnej odpowiedzi sojuszników w związku z uszkodzeniem kamień komunikacyjnych na Morzu Bałtyckim.

Pobór do armii, która zorganizowana jest w ten sposób, że jest małą armią stałą. To są około 15 tysięcy żołnierzy na stopie pokojowej. Ale fińskie wojska dysponują bardzo dużą liczbą przeszkolonych rezerwistów. No właśnie dlatego, że armia jest armia z poboru. I najważniejszym problemem, który wciąż ćwiczy się w Finlandii jest, jak szybko można tych rezerwistów powołać pod broń. Gdyby doszło do takiego internetowego blackoutu, czy polski system bankowy sobie poradzi? Na pewno jest w stanie sobie poradzić, dlatego że system bankowy, jak każdy system, który funkcjonuje w tej chwili w sieci,

Przemysław Barblich, Związek Banków Polskich. Bo przecież wcześniej też funkcjonowała. I na pewno wiele procesów byłoby dużo trudniejszych, ale to nie jest tak, że myśmy zrezygnowali ze wszystkich narzędzi, które umożliwiają nam funkcjonowanie bez Internetu. Więc zaczynając od klientów.

W tym momencie najbardziej właściwym jest takie zdanie, że o cyberbezpieczeństwie czy o w ogóle bezpieczeństwie systemów się nie opowiada, tym bardziej nie opowiada się w radiu czy to w telewizji, tylko się je po prostu realizuje. Jeśli my kilka razy w roku w różnych okolicznościach przeprowadzamy stres testy, bo to się tak ładnie nazywa, Co by się stało, gdyby na przykład stopy procentowe Banku Centralnego wzrosły znacząco, kilka punktów procentowych? Jak klienci spłacaliby na przykład kredyty? Jak zachowaliby się ci, którzy mają lokaty? No to niech każdy sobie odpowie na pytanie, czy przeprowadzamy też stres testy dotyczące cyberbezpieczeństwa. Bo ja o tym nie mogę mówić. Ale mogę powiedzieć tak, że jeśli chodzi na przykład o spłacalność, gdyby stopy, nie wiem, banku centralnego z 5,75 wylądowały na 10 na przykład procent, jak zachowaliby się klienci?

Są przeprowadzane. A więc odpowiedź pewnie nasuwa się sama. Szykując się do tego programu, przygotowałem mały eksperyment. Poprosiłem czytelników na LinkedIn o dokończenie zdania. Gdyby dziś zabrakło Internetu, to moje życie... Odpowiedzi były zupełnie niewojenne. Marta. Moje życie byłoby wolniejsze, wyspane. Bogusław. Uspokoiłoby się i z pewnością słuchanie winyli by rozkwitło. Emil. Znów słuchałbym radia i czytał tygodniki. Agnieszka. Byłoby dużo trudniejsze, skomplikowane, wymagające. Może to nie taki zły pomysł, żeby przemyśleć swoje osobiste przygotowanie do takich sabotaży. Już bez kpiny spakować małą torbę, palizeczkę na wypadek internetowego blackoutu.

Z gotówką, dokumentami, powerbankiem. Niech nam ten bałtycki incydent przyda się niczym finom. Do szybkiego testu na nas samych. Na ile jesteśmy gotowi? To była audycja 360 stopni. Wydawca Paweł Turski Polskie Radio. Udźwiękowienie Wojciech Sławacki i Jerzy Pieniążek Voice House. Redakcja i narracja Jarosław Kuźniar.