Mentionsy

Cześć, witam was w podcaście dziś w książce, którego bohaterką w tym odcinku będzie książka Wiek kapitalizmu inwigilacji, czyli książka amerykańskiej psycholożki społecznej, filozofki, emerytowanej profesorki Harvardu Szoszany Zubow.

I na ten splot właśnie zwraca uwagę Szoszana Zubow, poszerzając pojęcie kapitalizmu do kategorii kapitalizmu inwigilacji.

Zacznijmy może jednak od tego, kim w ogóle jest Shoshana Zubow, a jest amerykańską psycholożką społeczną, filozofką.

Recenzje i głosy takich najważniejszych współczesnych intelektualistów przekonujące, że jest to najważniejsza książka współczesnych czasów, że jest to rzecz absolutnie przełomowa, taki absolutny ma stric w świecie późnego kapitalizmu, że Zubow udało się w tej książce uchwycić coś, co...

Długo tak naprawdę w jakimś sensie pozostawało nieuchwytne, to znaczy gdzieś tam krążyło po orbicie świadomości społecznej, głównie orbicie ściśle zainteresowanej tym tematem grupy, ale właśnie dzięki Zubow w ogóle ten temat zyskał jakieś pełniejsze rozwinięcie, dodefiniowanie, no i chyba co najważniejsze ten swój szerszy społeczny posłuch.

No i rzeczywiście trzeba powiedzieć, że na tych ponad 700 stronach, które zresztą są rozwinięciem eseju, który Zubow napisała w 2014 roku, który nosił tytuł A Digital Declaration i

Mowa tu przede wszystkim o tym, jakie mechanizmy stoją za konstrukcją obecnego porządku ekonomicznego i że mechanizmy te są w dużej mierze projektowane w taki sposób, aby właśnie pozostawały możliwie niewidoczne, możliwie trwałe i ponadto wprowadzane właściwie, jak to mówi Zubow, poprzez odgórny przewrót.

No więc przede wszystkim tak naprawdę Zubow mówi o tym, w jaki sposób wielkie przedsiębiorstwa cyfrowe zarabiają na naszych danych i o tym, jak my, czyli użytkownicy pozornie darmowych usług w sieci, mamy lub właśnie nie mamy wpływu na to, co się z nami w tym cyfrowym świecie dzieje.

Światło na to, w jaki sposób ta przejmowana władza staje się, jak to Zubow nazywa, władzą instrumentalną, władzą opierającą się na asymetrii wiedzy i władzy.

W ogóle takich kluczowych pojęć, haseł z książki Zubow można wypisywać bez końca.

Szoszana Zubow, wiek kapitalizmu inwigilacji, w przekładzie Alicji Unterszyc.

Bardzo ważną konstatacją Zubow jest właśnie to zwrócenie uwagi na to, że absolutnie każdy wymiar naszego doświadczenia zostaje w tym kapitalizmie inwigilacji poddany monetyzacji i manipulacji.

I konsekwencje tego stanu rzeczy, zdaniem Zubow, są porównywalne do szkód, jakie wyczyniła planecie rewolucja przemysłowa.

Z tym, że w przypadku rewolucji cyfrowej i kapitalizmu nadzoru główną ofiarą jest, zdaniem Zubow, jakkolwiek to nie brzmi, nasze człowieczeństwo, ponieważ w ten sposób odbiera się nam wolną wolę, odbiera się nam sprawczość, uważność, ostatecznie gdzieś na końcu drogi również w pewnym sensie wolność.

I w tym również wymiarze, zdaniem Zubow, władza instrumentalna, która kieruje tym kapitalizmem inwigilacji, która jest władzą właśnie dlatego, że wie i że może z tej wiedzy korzystać na rzecz wpływania na nasze wybory,

Szoszana Zubow, wiek kapitalizmu inwigilacji w przekładzie Alicji Unterszyc.

Naprawdę uważam, że czytając Zubow można się nie na żarty przerazić i łapać raz po raz za głowę i uznać, że już właściwie znaleźliśmy się w Matrixie.

Mam takie poczucie, że właśnie z wiekiem kapitalizmu i wililacji Szymona Zubow jest taka podwójna historia, bo pierwszy poziom ważności i tego, jak się ta książka rozchodzi i rozchodziła, to jest taki poziom bardzo ekspercki, gdzie rzeczywiście Zubow, z tego co pamiętam, to tak już z pięć lat temu tak naprawdę po raz pierwszy,

Ja też w ogóle miałam takie trochę poczucie, czytając Zubow, że jest to książka, która w oczywiście bardzo naukowy i rzetelny sposób, ale trochę narracyjnie mi przywodzi na myśl jakąś taką wielką teorię spiskową, to znaczy...

Oczywiście nie porównuję samej koncepcji tego, co Zubow opisuje, nie porównuję tego z teorią spiskową, ale na poziomie narracyjnym, to znaczy mamy tutaj opowieść o bardzo krwiożerczej Dolinie Krzemowej.

Kiedy pierwszy raz Zubow użyła terminu kapitalizm nadzoru, to był rzeczywiście 2016 rąk.

I Zubow te pięć lat temu pisała tak.

Czy raczej masz poczucie, że ta rewolucja, którą opisuje Zubow, nie jest jakąś taką kategorią na wyrost, tylko bardzo trafną ilustracją tego, co się dzieje?

I już z tego potrzeby wzrostu zaczynamy sprzedawać nie tylko konkretne produkty, ale właśnie ubierać w towar każde doświadczenie i o tym Zubow dużo pisze.

To już skoro podjęłaś temat Apple'a, to ja go pociągnę w stronę tej chyba głównej kwestii, którą Zubow podejmuje, czyli big techów i tego, na czym one właściwie zarabiają i w jaki sposób to robią.

No więc może pytanie trochę zbyt szerokie, ale myślę, że bardzo potrzebne i ważne w kontekście właśnie zrozumienia tego kluczowego problemu, o którym pisze Zubow, czyli jak do tego w ogóle doszło i jakie zmiany musiałyby zajść, aby w ogóle te proporcje wyregulować, bo Zubow...

Tak, to jest to, co Zubow też nazywa tą asymetrią wiedzy i władzy.

Bo na przykład Naomi Klein o książce Zubow napisała, że każdy ją powinien przeczytać w ramach własnej cyfrowej samoobrony, więc czy my jesteśmy w stanie tutaj tak pokrótce w paru słowach nakreślić, na czym taka samoobrona mogłaby polegać?

Czemu ludzie sięgają po zubow?

I też, wiesz, czasami jest porównywana książka Zubow do kapitału Marksa.

Tak, tak, to zdaje się, Zadie Smith powiedziała, że uważa, że właśnie książka Zubow powinna być dla obecnych pokoleń tym, czym 150 lat temu był właśnie kapitał Marksa.

I cała ta książka Zubow jest takim też przejawem tego tak sceptycyzmu, że tutaj się nie ma za bardzo z czego cieszyć.

szczególnym momencie, popraw mnie, jeśli uważasz inaczej, ale afera związana z Pegasusem jest taką, ja wiem, że tak już nazywano bardzo wiele afer z udziałem naszej obecnej władzy, że to jest afera najbardziej przełomowa, ale wydaje się, że ten Pegasus jest naprawdę istotny nie tylko w kontekście politycznym, ale takim w ogóle właśnie zrozumienia pewnych mechanizmów tego, o czym pisze Zubow.

No i chciałam cię zapytać o to, jakbyśmy może spróbowały właśnie może na podstawie tej sprawy związanej z Pegasusem jakoś tak zarysować to, o czym pisze Zubow, czyli ta różnica pomiędzy władzą instrumentalną, a taką tradycyjną władzą totalitarną.

I tutaj, wiesz co, mam wrażenie, że to jest największa słabość książki Zubow.

I tego wątku u Zubow nie ma.

Tak, Zubow idzie wręcz kawałek dalej, prawda?

Nie tylko tak teoretycznie, tak jak w przypadku Zubow, to co się dzieje, ale na przykład są świetne reportaże dotyczące kolejnych big techów, tak?

prawie tak grube jak Zubow, ale dużo łatwiejsze, przystępniejsze w odbiorze i mówi więcej niż o samym Uberze, bo mówi rzeczywiście o uberyzacji pracy.

Bo na przykład Uberze w ogóle nie ma u Zubow, co jest bardzo ciekawe też o tym aspekcie wpływu na rynek pracy.

Pięknie ci dziękuję za bardzo ciekawą rozmowę i tak, polecamy dużo lektur, bo chyba są jedyną odpowiedzią właściwą na poziom skomplikowania i właśnie tę asymetrię władzy i wiedzy, o której Zubow pisze, więc polecamy czytać dużo i bardzo ci dziękuję.

I też polecam Zubow.