Mentionsy

Śląska Opinia
Śląska Opinia
09.06.2026 09:32

Być albo nie być Funduszu Sprawiedliwej Transformacji? Gościnie: Katarzyna Smętek i Zuzanna Sasiak

Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji to jeden z najważniejszych instrumentów wspierających regiony odchodzące od węgla i paliw kopalnych w Unii Europejskiej. W najnowszym odcinku Patryk Białas rozmawia z Katarzyną Smętek z Forum Energii oraz Zuzanną Sasiak z CEE Bankwatch Network, autorkami raportu „Być albo nie być? Analiza wdrażania Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w sześciu krajach UE”.


W rozmowie przyglądamy się doświadczeniom Polski, Czech, Niemiec, Grecji, Rumunii i Hiszpanii. Analizujemy, jak różne modele zarządzania wpływają na tempo wydatkowania środków, dlaczego niektóre kraje skuteczniej wykorzystują dostępne fundusze oraz jakie bariery instytucjonalne utrudniają realizację projektów wspierających transformację regionów węglowych.


Rozmawiamy także o społecznym wymiarze transformacji energetycznej. Zastanawiamy się, czy Europa zachowuje właściwą równowagę między inwestycjami infrastrukturalnymi a wsparciem dla pracowników i lokalnych społeczności oraz jakie znaczenie ma budowanie społecznego zaufania do procesu odchodzenia od paliw kopalnych.


Punktem wyjścia do dyskusji jest również propozycja nowego budżetu Unii Europejskiej po 2027 roku, w której nie przewidziano kontynuacji Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. To rozmowa o tym, czy europejskie regiony węglowe są gotowe na dalsze zmiany bez dedykowanego wsparcia oraz jakie konsekwencje dla tempa i społecznej akceptacji transformacji może mieć wygaszenie jednego z najważniejszych instrumentów wspierających ten proces.

Rozdziały (12)

1. Wprowadzenie i cel funduszu

Patryk Białas przedstawia gościa i cel funduszu Sprawiedliwej Transformacji.

2. Realizacja celu funduszu w sześciu krajach

Katarzyna Smętek opisuje, jak fundusz wpływa na proces transformacji w sześciu krajach.

3. Różnice w poziomie wdrażania środków

Zuzanna Sasiak analizuje powodów dużych różnic w poziomie wdrażania środków w różnych krajach.

4. Model zarządzania funduszem w Czechach

Katarzyna Smętek omawia model zarządzania funduszem w Czechach i jego zalety i wady.

5. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji w Niemczech

Katarzyna Smętek porusza temat funduszu w Niemczech i jego wartość dodaną.

6. Grecka transformacja energetyczna i wsparcie społeczne

Katarzyna Smętek omawia ryzyko zbyt szybkiej transformacji w Grecji i konsekwencje dla społeczeństwa.

7. Problemy w Rumunii i Dolinie Dżiu

Zuzanna Sasiak analizuje problemy w Rumunii i opisuje sytuację w Dolinie Dżiu.

8. Hiszpańska sytuacja i paradoksalna sytuacja Polski

Zuzanna Sasiak omawia sytuację Hiszpanii i opisuje, dlaczego Polska jest liderem wydatkowania środków.

9. Podsumowanie i pytania o Polskę

Katarzyna Smętek podsumowuje i odpowiada na pytania o Polskę.

10. Polska jako największy beneficjent FST

Katarzyna Smętek omawia, dlaczemu Polska jest największym beneficjentem Funduszu Sprawiedliwej Transformacji i jak Urzędy Marszałkowskie zarządzają tym funduszem.

11. Równowaga między gospodarczym a społecznym wymiarem transformacji

Zuzanna Sasiak analizuje problem równowagi między inwestycjami gospodarczymi a społecznymi w ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji.

12. Perspektywa kontynuacji FST

Katarzyna Smętek i Zuzanna Sasiak omawiają przyszłość Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, jego kontynuację i wpływ na regiony węglowe.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 25 wyników dla "Funduszu"

Dziś rozmawiamy o jednym z najważniejszych narzędzi europejskiej polityki klimatycznej ostatnich lat, czyli o funduszu na rzecz sprawiedliwej transformacji.

Analiza wdrażania funduszu na rzecz sprawiedliwej transformacji w sześciu krajach Unii Europejskiej, który pokazuje jak różnie ten instrument działa w praktyce.

I według naszych analiz, naszych badań i raportu dotyczącego wdrażania Funduszu Sprawiedliwej Transformacji

Co ciekawe, to się udaje niezależnie od tego, jaki model wdrażania wybrały kraje i na przykład, jeśli mówimy właśnie o Czechach i o Polsce, jako o tych najbardziej zaawansowanych, to Czesi ogarnęli temat Funduszu Sprawiedliwej Transformacji bardzo dobrze, robiąc to na poziomie ministerialnym, a Polska jest zaawansowana, wdrażając fundusz na poziomie regionalnym, więc to się różni.

I warto też dodać, że Rumunia ma tak niski poziom kontraktacji, pomimo tego, że również ułatwiła sobie zadanie, ponieważ ponad 60% funduszu w Rumunii jest przeznaczone dla przedsiębiorstw.

Także jest to bardzo zróżnicowane i można powiedzieć, że w każdym kraju są trochę inne powody tego, czy kraj jest zaawansowany we wdrażaniu funduszu czy mniej.

I na przykład Czechom udało się to w pewnym stopniu w odniesieniu do Funduszu Modernizacyjnego, to znaczy udało im się tak zrobić, że i Fundusz Modernizacyjny i FST w różnych aspektach i od różnych stron finansują proces sprawiedliwej transformacji.

I już ten fakt komplikuje cały proces i usztywnia możliwość modyfikacji przebiegu funduszu, wdrażania działań w odniesieniu do tego, co wcześniej zostało

Funduszu zostanie przeznaczone na te duże projekty strategiczne.

W przypadku Niemiec rzeczywiście jest to druga największa alokacja w ramach całego Funduszu na Rzecz Sprawiedliwej Transformacji i tak naprawdę wynosi 2,5 miliarda euro.

Ale kiedy mówimy również o tych silnych krajowych instrumentach i krajowych politykach, możemy też zauważyć przykład Hiszpanii, która stworzyła Instytut Sprawiedliwej Transformacji właśnie też na potrzeby Funduszu Sprawiedliwej Transformacji w celu zarządzania i koordynacji procesem.

Zuzanna, wspominałaś o tym, że Rumunia nie jest liderem we wdrażaniu Funduszu Sprawiedliwej Transformacji i o Rumunię chciałem zapytać.

I tak naprawdę główną przyczyną opóźnienia we wdrażaniu FST we wszystkich krajach europejskich jest długi proces wdrażania tego funduszu na poziomie unijnym.

Na te sfery i na te podmioty, na które powinien być zgodnie z założeniami funduszu i tak jak to się stało w wielu innych krajach.

Zuzanna, chciałem jeszcze zapytać o Hiszpanię, bo z jednej strony Hiszpania ma najbardziej, czy jest najbardziej zaawansowana w transformacji, ale jednocześnie ma bardzo niskie wykorzystanie środków Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji.

To prawda, Polska jest największym beneficjentem Funduszu na Rzecz Sprawiedliwej Transformacji.

Wskazane jako instytucje zarządzające środkami Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, ale nie było to tak naprawdę przypadkowe.

Czynniki świadczące o sukcesie wdrażania Funduszu Sprawiedliwej Transformacji i wydatkowania tych środków.

28% zostało skierowane do małych i średnich przedsiębiorstw, a ta część społeczna otrzymała jedynie 11,5% środków w ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji.

W ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji i składanych propozycji tych projektów widzimy, że często regiony, mimo że dysponują dużymi środkami i dużymi pulami funduszy, nie do końca są przygotowane do odpowiedniego wydatkowania tych środków.

Brak tego długofalowego planowania jest jednym z wyzwań, ale nie powinniśmy zapominać, że w ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji powstały tzw. terytorialne plany sprawiedliwej transformacji, czyli każdy region musiał przygotować tzw. TPST, aby móc ubiegać się o środki, czyli te długofalowe strategie i plany powstawały, wskazywaliśmy tam kierunki rozwoju i regiony rzeczywiście były w stanie oszacować

Charakterowi po prostu, który zakładalibyśmy jako trochę obserwatorzy tego procesu i oczywiście wielcy fani Funduszu Sprawiedliwej Transformacji.

W ramach Funduszu Sprawiedliwej Transformacji będzie wiedziało, że również ono jest odpowiedzialne za jego powodzenie, więc uważamy i widzimy to bardzo jasno w naszym raporcie, że te działania prospołeczne, jak i działania progospodarcze powinny iść ze sobą ręka w rękę i powinny po prostu się uzupełniać, nie powinny ze sobą konkurować.

Także też powiedzmy bardziej konkretnie w odniesieniu do Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, że jeśli on nie będzie kontynuowany, to

Jego funduszu, jego terytorialne ukierunkowanie.