Mentionsy
Raport z Literatury
Raport z Literatury
23.11.2025 20:13

Kim jest czarownica? Kultura kiedyś, dziś i za jakiś czas

Kim jest czarownica? Kultura kiedyś, dziś i za jakiś czas – w tym solowym odcinku przyglądam się figurze czarownicy jako jednemu z najbardziej pojemnych, ale też najbardziej nadużywanych obrazów kobiecości.

Zaczynam od Kirke i Medei, biblijnych demonów i Lilith, przechodzę przez średniowieczną teologię, medycynę humoralną i antysemickie fantazje, żeby w końcu zatrzymać się przy wczesnonowożytnych procesach o czary – momencie, w którym Europa zabija dziesiątki tysięcy osób, głównie kobiet, w imię lęku przed „złą” kobiecą sprawczością.

W rozmowie z historią idą obok siebie literatura i teoria: "Kaliban i czarownica" Silvii Federici, która czyta polowania na czarownice jako fundament narodzin kapitalizmu, "Opowieść podręcznej " Margaret Atwood z jej przestrogą, że w tej powieści nie ma niczego, co nie wydarzyło się „gdzieś, kiedyś”, a także feministyczne zawłaszczenia figury czarownicy – od W.I.T.C.H., czyli Women’s International Terrorist Conspiracy from Hell, po współczesny WitchTok i kapitalizm wellness.

To odcinek o tym, jak czarownica staje się ekranem dla lęków przed starością, seksualnością, „dziwnością” kobiecego ciała – ale też narzędziem opowieści o oporze, siostrzeństwie i odzyskiwaniu narracji.

Federici Atwood Kirke Silvia Federici Himmlera Eggers Margaret Atwood Hipokratesa Bławacka Kramer SS Jezebel Heinricha Kramera Katie King Shakespeare'a

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 19 wyników dla "Federici"

I kiedy tak sobie o tym pomyślimy, to w ogóle opowiem Wam też za chwilę, żebyśmy zupełnie się nie zgubili w tym wywodzie, opowiem Wam za chwilę o świetnej teorii, tak sobie myślę, Silvii Federici z Kalibana i czarownicy, która łączy nam to, że kiedy przechodziliśmy sobie z feudalizmu w Europie do kapitalizmu, no to właśnie tutaj bardzo mocno włączyła się figura czarownicy i została powiązana również z kobiecością.

I to jest Silvia Federici i to jest Caliban and the Witch.

I brzmi to bardzo teoretycznie i to też jest książka teoretyczna, dlatego że w niej Federici polemizuje z Marksem.

I Federici twierdzi, że

Federici mówi nie.

Federici mówi o tym, to się dzieje cały czas ze względu na tę nieodpłatną pracę.

I czarownica staje się w ogóle w tej narracji Federici taką kluczową figurą, bo

Dlatego, że to kobiety, mówiąc tak brzydko, ale właśnie w tym żargonie Federici, one produkują środki do pracy.

Więc polowania na czarownicę, w tej optyce Silvii Federici, są momentem założycielskim nowoczesnego patriarchalnego kapitalizmu.

No i dalej w ogóle, Federici czyta te polowania na czarownicę jako

No bo tak, ciało kobiety jest w wykładni Federici, mam to tak ładnie rozpisane u siebie w notatkach, słuchajcie, miejscem produkcji siły roboczej, które trzeba objąć regulacją, nadzorem, a w razie czego przemocą, nie?

I Federici wiąże to wprost w ogóle z innymi przemocami tej epoki, czyli gromadzeniem dóbr wspólnych w Europie i kolonializmem i niewolnictwem w ogóle poza Europą, że to są te trzy elementy, które budują kapitalizm i dlatego też pojawia się w tytule Kaliben, prawda?

Tylko trzeba też od razu przyznać i zobaczyć, co robi Federici, dlatego że

Ale no mniej więcej te przedziały są takie, Federici trochę je zawyża.

Ale to była taka opowieść o Federici.

Tutaj znowu gra Federici chociażby, która napisała tę książkę trochę później, też na bazie właśnie niezgody z teoriami lat siedemdziesiątych feministycznymi, ale to jest mniej więcej ten taki rwetes właśnie tego czasu, lat sześćdziesiątych, siedemdziesiątych.

I Federici oczywiście jest jednym z nowszych, jasne.

Tutaj znowu dzień dobry, Silvia Federici, społeczeństwo kapitalistyczne, nimi się też handluje, tymi kobietami.

A na pewno, bo tych tekstów jest u nas też coraz więcej i przypominam zwłaszcza o tej Federici, o Kalibanie i Czarownicy.

Ostatnie odcinki