Mentionsy
Raport z Literatury
Raport z Literatury
23.11.2025 20:13

Kim jest czarownica? Kultura kiedyś, dziś i za jakiś czas

Kim jest czarownica? Kultura kiedyś, dziś i za jakiś czas – w tym solowym odcinku przyglądam się figurze czarownicy jako jednemu z najbardziej pojemnych, ale też najbardziej nadużywanych obrazów kobiecości.

Zaczynam od Kirke i Medei, biblijnych demonów i Lilith, przechodzę przez średniowieczną teologię, medycynę humoralną i antysemickie fantazje, żeby w końcu zatrzymać się przy wczesnonowożytnych procesach o czary – momencie, w którym Europa zabija dziesiątki tysięcy osób, głównie kobiet, w imię lęku przed „złą” kobiecą sprawczością.

W rozmowie z historią idą obok siebie literatura i teoria: "Kaliban i czarownica" Silvii Federici, która czyta polowania na czarownice jako fundament narodzin kapitalizmu, "Opowieść podręcznej " Margaret Atwood z jej przestrogą, że w tej powieści nie ma niczego, co nie wydarzyło się „gdzieś, kiedyś”, a także feministyczne zawłaszczenia figury czarownicy – od W.I.T.C.H., czyli Women’s International Terrorist Conspiracy from Hell, po współczesny WitchTok i kapitalizm wellness.

To odcinek o tym, jak czarownica staje się ekranem dla lęków przed starością, seksualnością, „dziwnością” kobiecego ciała – ale też narzędziem opowieści o oporze, siostrzeństwie i odzyskiwaniu narracji.

Federici Atwood Kirke Silvia Federici Himmlera Eggers Margaret Atwood Hipokratesa Bławacka Kramer SS Jezebel Heinricha Kramera Katie King Shakespeare'a

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 13 wyników dla "Atwood"

Kiedy weźmiemy sobie Margaret Atwood, która pisze nam też opowieści podręczne i tam w ogóle też pojawia się Jezebel, być może pamiętacie jako co.

Na to zwracała uwagę Atwood.

Kiedy brała postaci podręcznych, do Atwood też będę dzisiaj nawiązywać, i kiedy tworzyła ten swój świat, to to była jedna z cech, które próbowała właśnie wyzyskać.

Ale kiedy sobie o tym myślę jeszcze dalej i mamy kolejną postać czarownicy, no to właśnie chwyćmy się tej Atwood.

Bo mamy sobie Margaret Atwood, która nie tylko w opowieściach podręcznej robi pewne te rzeczy związane z rehabilitacją tej figury, ale mamy też wiersz Half Hanged Mary, w której ona oddaje głos kobiecie cudem ocalałej z linczu za czary, gdzie pokazuje tą tragedię i gniew ofiary polowania.

Ta dystopijna powieść Atwood w Gileadzie, która się dzieje, mówi o kobietach, które są kontrolowane przez państwo, a płodność staje się walutą, znowu to kobiece ciało.

I dotarłam do takiego wywiadu z Margaret Atwood, w którym powiedziała, że wszystko, co się pojawia w opowieściach podręcznych, możecie też oczywiście obejrzeć ten serial, bo jest też świetnie nakręcony, tak sobie myślę, wszystko ma swoje korzenie w historii.

No stawiało na mężczyzn na czele hierarchii i kara za naruszenie zasad podobnie bywała bardzo brutalna i jedną z takich naczelnych postaci była Anne Hutchinson, którą Atwood się w ogóle inspirowała.

I w giliadzie ta religijna retoryka u Atwood uzasadnia oczywiście te brutalne działania, tylko pojawiają się znowu biblijne fragmenty.

I według Atwood w ogóle fikcja spekulatywna bada te możliwe przyszłości oparte na rzeczywistych trendach, a w science fiction mamy głównie fantastykę.

Ale to jest nie tylko w przypadku Atwood ostrzeżenie przed tymi niebezpieczeństwami autorytaryzmu, ale też taka krytyka patriarchalnych struktur władzy.

I w ogóle ta siła protestu jest tu też ważna, bo Atwood przed wyborami i po ataku w ogóle na Salmana Rajdiego, autora szatańskich wersetów, w 2022 napisała, że ta amerykańska demokracja jest zagrożona jak nigdy dotąd.

I często też przez to Atwood bierze się za prorokinie Stanów Zjednoczonych, chociaż sama jest Kanadyjką.

Ostatnie odcinki