Mentionsy
Radio Naukowe
Radio Naukowe
04.06.2026 04:30

#305 Jak się żyło w ostatnich latach PRL? | dr Michał Przeperski

– Jak się patrzy na ten przełom, rok 1989/1990, to jest przekroczenie jakiegoś portalu z jednej rzeczywistości do drugiej – mówi obrazowo dr Michał Przeperski, historyk z Polskiej Akademii Nauk i rzecznik Muzeum Historii Polski. W tym odcinku rozmawiamy nie o politycznej, a społecznej historii transformacji.

💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
📖 https://wydawnictworn.pl/

Zapytany o moment, w którym stan reżimu komunistycznego zaczyna się pogarszać, dr Przeperski wskazuje rok 1986. – W 1986 roku ewidentnie załamują się nastroje – opowiada. Z zachowanych materiałów źródłowych wynika, że ludzie naprawdę mieli już dość warunków życia. Jednocześnie w połowie lat 80. w całym bloku wschodnim powoli przestaje działać państwowy terror, nie przynosi już takich efektów jak wcześniej. Mało było jednak osób, które realnie uważały, że komunizm wkrótce upadnie. – W końcówce lat 80. było trochę takich marzycieli, którzy chcieli, żeby komunizm się skończył, ale żeby tak jakieś konkretne objawy dało się zaobserwować, to myślę, że nie – mówi historyk.

Kluczowym zjawiskiem, które zapisało się w historii właściwie każdej polskiej rodziny, była transformacja gospodarcza i zupełne wywrócenie do góry nogami tego, w jaki sposób się pracowało. Władze PRL dbały o to, by pracownicy byli związani ze swoim zakładem pracy nie tylko formalną umową o pracę. – Zakład pracy, tak jak został on naszkicowany w paradygmacie PRL-owskim, to jest miejsce, gdzie tak naprawdę przenika się świat prywatny ze światem publicznym, ale z przewagą tego prywatnego – opowiada dr Przeperski. W zakładzie pracy działa się znaczna część życia: nawiązywano relacje, obchodzono imieniny, wszystko to przy aprobacie „góry”. A jednocześnie własność państwowa była łatwym łupem dla wielu osób. – Kombinować i kombinatorstwo, kombinatoryka, przykombinowanie, zakombinowanie, to są te słowa, których w końcówce lat 80., a potem też w latach 90., bądźmy szczerzy, bardzo dużo Polacy używali – zauważa.

W odcinku usłyszycie też, dlaczego zdaniem dra Przeperskiego PRL nie była państwem Polaków, czy w czasie obrad okrągłego stołu zwykli ludzie mieli poczucie, że na ich oczach dzieje się coś ważnego, i jak ludzie interpretowali sobie posunięcia władz. Bardzo ciekawy odcinek, szczególnie w kontekście porównania z historiami, które znacie z własnych rodzin!

Wstęp
Gość: dr Michał Przeperski
Świat PRL i rok 1986 jako punkt zwrotny
Badanie nastrojów społecznych w PRL
Media i propaganda późnego PRL
Czy PRL musiał upaść?
Kultura kombinowania i brak zaufania
Podatki i nowa relacja z państwem
Elity a życie zwykłych ludzi
Czy Polaków interesował Okrągły Stół?
Codzienność: kolejki i walka o towar
Problemy gospodarcze lat 80.
Szok ekonomiczny i terapia Balcerowicza
Strategie przetrwania w nowej rzeczywistości
Traumy transformacji i problem bezrobocia
Czy transformacja to już historia?
Zakończenie

Balcerowicza Solidarność PRL Jaruzelskiego Muzeum Historii Polski Radiu Naukowym Tymiński Służba Bezpieczeństwa Michała Gorbaczowa Michnik Sejmie Wojciechowi Jaruzelskiemu Radio Naukowe Przeperskiego Tadeusz Mazowiecki

Rozdziały (15)

1. Wprowadzenie i historia komunizmu w Polsce

Dr Michał Przeperski przedstawia historię komunizmu w Polsce i jego transformacje, od 1981 roku do 1989 roku.

2. Transformacja po 1986 roku

Przeperski omawia zmiany po 1986 roku, w tym wprowadzenie stanu wojennego przez Jaruzelskiego.

3. Nastroje społeczne w latach 80.

Analiza nastrojów społecznych w latach 80., w tym migracje i zmiany polityczne.

4. Badania społeczne i kontrola władzy

Przeperski omawia badania społeczne prowadzone przez władzę, w tym role Służby Bezpieczeństwa.

5. Zmiany w medyum i kulturze

Przeperski analizuje zmiany w medyum i kulturze w latach 80., w tym role telewizji w przekazie informacji.

6. Kombinowanie i korupcja w PRL

Dr Michał Przeperski omawia kombinowanie i korupcję w PRL, analizując zmiany w stosunku do państwa i korupcyjnych praktyk.

7. Zmiany w ujęciu Polaka i państwa

Analiza przejścia od ojcowskiego do obywatelskiego podejścia do Polaka i państwa, z podkreśleniem braku zaufania do władzy.

8. Zagadnienia osobiste i doświadczenia

Podróżnik opisuje swoje osobiste doświadczenia z komunizmu, w tym relacje z lokalnymi elitami i sytuacje w czasie stanu wojennego.

9. Negocjacje przy okrągłym stole i ich konsekwencje

Rozmowa o negocjacjach przy okrągłym stole w 1989 roku, ich zainteresowanie Polaków i wpływ na społeczeństwo. Opowieść o Grażynie Staniszewskiej i jej roli w Solidarności.

10. Solidarność i jej legalna status

Analiza stanu Solidarności pod koniec 1980-1989 roku, negocjacje z władzami i ich wpływ na strajki. Wyjaśnienie złożoności sytuacji i roli Alfreda Miodowicza.

11. Zmiany ekonomiczne i ich konsekwencje

Opis zmian ekonomicznych w latach 80., wprowadzanie ustaw i ich konsekwencje, w tym zjawiska korupcji i oligarchii.

12. Nowoczesność i jej konsekwencje

Rozmowa koncentruje się na konsekwencjach transformacji gospodarczej, w tym na rynek pracy i strategiach przetrwania ludzi.

13. Strategie przetrwania i adaptacji

Analiza różnych strategii przetrwania i dostosowywania się do nowych warunków, w tym sprzedawanie i praca na czarno.

14. Zmiany społeczne i ich konsekwencje

Opis sytuacji społecznej w latach 90., w tym adaptacji do nowych warunków i reakcje na zmiany gospodarcze.

15. Przykłady refleksji nad artefaktem

Dr Michał Przeperski opowiada o swoich refleksjach i doświadczeniach związane z okrągłym stołem w Muzeum Historii Polski.

Ostatnie odcinki