Mentionsy

Podkast O Języku "Językowe kontrowersje"
Podkast O Języku "Językowe kontrowersje"
30.12.2025 16:30

Język wilamowski: mały język, wielka historia | dr Tymoteusz Król i Andrzej Żak

W dzisiejszym odcinku zabieramy Was do Wilamowic – miejsca, gdzie język wilamowski (wymysiöeryś) nie tylko przetrwał, ale dzięki tytanicznej pracy lokalnej społeczności budzi się do nowego życia.

Naszymi przewodnikami są dr Tymoteusz Król – etnolog, aktywista i rodzimy użytkownik wilamowskiego, który uczył się języka bezpośrednio od najstarszych mieszkańców, oraz Andrzej Żak – językoznawca z PAN, który bada wilamowski od strony strukturalnej i fonetycznej.

W rozmowie cofamy się do korzeni, by wyjaśnić, skąd ten tajemniczy język wziął się pod Bielskiem-Białą. Przyglądamy się też procesowi ożywiania mowy, która była skazana na zniknięcie.

Dyskutujemy o tym, jak nauka zderza się z polityką, analizujemy kulisy walki o status języka regionalnego i niedawne weto prezydenta. To opowieść o języku, który przetrwał mimo zakazów i braku woli politycznej.

W tym odcinku dowiecie się:

Czym dokładnie jest język wilamowski – dlaczego mimo germańskiego pochodzenia tak mocno przesiąkł polską gramatyką i słownictwem?Na czym polega rewitalizacja języka w praktyce – jak uczy się młode pokolenie mowy, której przekaz międzypokoleniowy został brutalnie przerwany?Jak język z XIII wieku radzi sobie w dobie nowych techonologii i jak tworzy się w nim nowe słowa?Dlaczego wilamowski nie jest „zepsutym niemieckim” i jak nauka obala krzywdzące stereotypy o „mieszankach językowych”?Jak wygląda walka o prawny status języka regionalnego i dlaczego argumenty lingwistyczne przegrywają z decyzjami politycznymi?

Materiały i linki:

https://muzeum.wilamowice.pl/

Podręcznik: https://muzeum.wilamowice.pl/sites/default/files/2024/09/551/Podr%C4%99cznik%20j%C4%99zyka%20wilamowskiego%20%5BPOL-WYM%5D.pdf

KURS WILAMOWSKIEGO: https://muzeum.wilamowice.pl/aktualnosc/4708-kurs-jezyka-wilamowskiego-line

_____

Podkast Językowe Kontrowersje powstał w ramach projektu "O języku".

Zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku:

https://www.instagram.com/o.jezyku

https://www.facebook.com/o.jezyku

O gościach:

Tymoteusz Król − adiunkt w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz postdoc w Centrum Studiów Regionalnych Uniwersytetu Ostrawskiego. Socjolingwista, folklorysta i etnolog. Wilamowianin, aktywista na rzecz rewitalizacji języka wilamowskiego, badacz kultury Wilamowian i pogranicza śląsko-małopolskiego. Członek Stowarzyszenia „Wilamowianie” oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Autor licznych artykułów i książek dotyczących Wilamowian. Współpracuje z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego.

Andrzej Żak − doktorant w Szkole Doktorskiej „Anthropos” IPAN, doktorat pisze w Instytucie Slawistyki PAN. Kieruje grantem NCN Preludium na temat korelatów akustycznych akcentu wyrazowego w języku kaszubskim. Interesuje się fonetyką, fonologią i językami mniejszościowymi.

----

INTRO:

Simon Marx https://simonmarx.bandcamp.com/album/a-hollow-triangle-a-bar-with-teeth

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 19 wyników dla "Wilamowskim"

Ja się nazywam Marysia i dzisiaj nie będę sama, ale będę mówić Wam o języku wilamowskim.

Cześć, jestem Andrzej Żak, jestem doktorantem w Szkole Doktorskiej Antropos Polskiej Akademii Nauk i zajmuję się głównie w tym momencie językiem kaszubskim i fanatyką języka kaszubskiego, ale mam też duże doświadczenie w badaniach terenowych w Wilamowicach nad językiem wilamowskim i od zawsze interesowały mnie po pierwsze języki małe, mniejszościowe, a po drugie ich

Natomiast językiem wilamowskim mówiło tak w takim momencie powiedzmy, kiedy miał najwięcej użytkowników, to było tak 2 do 2,5 tysiąca osób.

Jakie to są te cechy, które możemy znaleźć właśnie w wilamowskim, które pojawiły się pod wpływem języka słowiańskiego?

Usłyszymy w języku wilamowskim sporo słów, które są podobne do słów polskich, bo zostały zapożyczone z polskiego czy śląskiego.

Na przykład taką bardzo interesującą konstrukcją, którą można usłyszeć bardzo często w języku wilamowskim, to jest czasownik w trybie rozkazującym.

Na zasadzie uczenia jako język obcy, ale nie do końca, bo ja się staram właśnie pokazywać przede wszystkim to, co w języku wilamowskim jest z tej lokalnej odmiany polszczyzny.

A druga, że w wilamowskim często te zapożyczenia

No ale jako tako nie było takiego konkretnego dokumentu, który by mówił, że od dzisiaj można znowu mówić po wilamowskim.

Między innymi było bardzo wielu prac i do prac innych językoznawców i językoznawczyń, które zajmowały się tym językiem wilamowskim z różnych perspektyw.

Tworzymy literaturę, tworzymy teatr w języku wilamowskim, tworzymy pomoce naukowe, nagrywamy podcasty i po polsku o języku wilamowskim, ale też w języku wilamowskim nagrywamy podcasty.

Ostatnio taki podcast został nagrany w języku wilamowskim na temat właśnie języka różnych autorów, języka różnych poetów i poetek, którzy pisali po wilamowsku.

Pierwszy raz dowiedziałam się o Wilamowskim w trakcie studiów etnologicznych i wtedy jeszcze rzeczywiście bardzo mało się o tym mówiło.

Teraz mówi się o tym coraz więcej, więc myślę, że nie tylko ta praca u podstaw Wam się udała, ale też po prostu takie dbanie o to, żeby cała Polska o Was słyszała i nie tylko Polska, jeśli chodzi o konferencje naukowe, to też międzynarodowo coraz więcej osób słyszy o tym Wilamowskim i mam nadzieję, że udaje się nam też przyłożyć do tego cegiełkę.

Chociaż też wydaje mi się, że paradoksalnie te wszystkie weta, oczywiście dobrze, żeby ich nie było, ale za każdym razem, czy to weta, czy jakieś niedopuszczenie nawet do jakiegoś etapu legislacyjnego, zawsze wtedy więcej się słyszy o tym wilamowskim.

To też te wszystkie rzeczy, o których wspominałaś, te podcasty po wilamowsku, żeby posłuchać więcej Wilamowskiego o Wilamowskim i to muzeum i informacje o tej wystawie wszystko zamieścimy w opisie, więc możecie sobie sprawdzić i pewnie jeszcze więcej, bo poproszę o jeszcze więcej linków od was do różnych dalszych źródeł wiedzy dla osób, które chciałyby pogrążyć temat.

I jeszcze pojawia się taki też argument z pracy, starej pracy jednej badaczki, że w języku wilamowskim nie ma systemowych struktur językowych, które mogą być na przykład podstawą rewitalizacji języka wilamowskiego.

Zaczęła powstać literatura w języku wilamowskim i tu nie chodzi o jakieś tam takie piosenki, pieśni, takie powiedzmy...

O wilamowskim było teraz naprawdę głośno.