Mentionsy

Lutosławski czytał Platona przez Mickiewicza.

Lutosławski w pewnym momencie natrafia na to, że jaźnie podobne do innych jaźni właśnie tworzą naród.

William James pisze często do Lutosławskiego, że przeczytał jakąś jego rozprawę, którą on mu posłał, czy to po angielsku, czy po niemiecku też, że jest zachwycony jego stylem, że James bardzo podkreśla, że tak wiele nas łączy, że łączy nas na przykład taki pluralizm ontologiczny, nie monizm, nie dualizm, ale pluralizm, że łączy nas indeterminizm, czyli to wszystko, i ta asceza, i ta joga.

Pewna taka organizacja to było to, żeby nauczyć Polaków panowania nad sobą, właśnie poświęcenia tym celom duchowym i to wszystko miało służyć tej większej sprawie, właśnie sprawie przez wielkie S, czyli sprawie odzyskania niepodległości przez Polskę, czego Lutosławski dożył.

Który wywarł największy impact factor w swoim czasie i z całą pewnością, gdyby chcieć wskazać polskich filozofów, których dzieła były najszerzej komentowane na świecie, najszerzej czytane i też właśnie wpłynęły na rozwój badań filozoficznych prowadzonych współcześnie, to Lutosławski być może zająłby miejsce pierwsze ze swoim tekstem, ponieważ właśnie Wincenty Lutosławski będzie naszym dzisiejszym bohaterem.

Więc dzisiejszym naszym bohaterem będzie właśnie Wincenty Lutosławski, postać niezwykle barwna.

I na temat Wincentego Lutosławskiego porozmawiam z doktorem Jerzym Ziemackim, autorem książki Odkrycie jaźni.

Biografia intelektualna Wincentego Lutosławskiego, która powstała na podstawie twojego doktoratu, ale poza tym także badaczem związanym obecnie z Kronosem, z Kwartelnikiem Kronos i z Polską Akademią Nauk.

Przechodzimy w związku z tym do tego dzieła, od którego zacząłem, zagajając naszą rozmowę, czyli do dzieła Lutosławskiego, The Origin and Growth of Plato's Logic.

Wincenty Lutosławski już by nie musiał się w żadnej parametryzacji o nic specjalnego starać, o opublikowaniu takiego tekstu.

Lutosławski Platona, jak interpretało filozofię Platona.

Rzeczywiście Wincenty Lutosławski był w pewnym momencie najbardziej znanym polskim filozofem na świecie i to właśnie po wydaniu tej książki nakładem wydawnictwa Longman.

I Lutosławski badał wszystkie dzieła Platona.

W tym rozdziale Lutosławski ustalił pełną chronologię dzieł Platona.

Przed Lutosławskim nie wiedzieliśmy w jakiej kolejności Platon napisał swoje dzieła.

Natomiast dzięki Lutosławskiemu powstała chronologia dzieł Platona.

Badania stylu literackiego na podstawie statystyki, a więc tu dołącza się do tego matematyka, warto podkreślić, że Lutosławski był z wykształcenia filozofem, ale również chemikiem.

To, że są tam ogromne tabele na kilkanaście stron, gdzie Lutosławski z precyzją chemika wypisuje greckie słowa, liczy te słowa, podsumowuje, dokonuje pewnych kalkulacji i jest to metoda no taka właśnie humanistyczno-matematyczna.

Że o ile samo pojęcie stylometrii jest powszechnie znane, to nazwisko Lutosławski już nie jest powszechnie znane.

Także zapominamy, mówię o humanistach świata, że to właśnie Polak i polskich i zagranicznych, że twórcą stylometrii jest Wincenty Lutosławski.

Tak, więc Wincenty Lutosławski wprowadza do nauki metodę, wprowadza metodę, którą można się posługiwać także rzecz jasna poza badaniami, zakresem tych badań filozoficznych, które on sam prowadził.

Lutosławski jest interpretatorem Platona, jest takim interpretatorem, który dzięki wprowadzeniu

No właśnie, jaka interpretacja filozofii Platona się wyłania z pism Lutosławskiego?

Powiedziałeś, że Wincenty Lutosławski był interpretatorem Platona i zgadzam się z tym, ale trzeba powiedzieć, że on sam był platonikiem.

To jest ważne, że Lutosławski uważa, że właśnie ta późna filozofia to jest prawdziwy Platon, ponieważ jest to dojrzały owoc jego rozwoju duchowego, ewolucji poglądów.

Tak więc ta ewolucja poglądów jest przedstawiona u Lutosławskiego, a metoda stylometryczna właśnie posłużyła, żeby to udowodnić.

Tak więc, jeżeli Lutosławski chciał udowodnić taką swoją tezę, no to sięgnął po metody ściśle naukowe, tak jak powiedzieliśmy, statystyczne, matematyczne i dzięki temu mógł tę swoją tezę udowodnić i przeprowadzić.

I rzeczywiście dzisiaj powszechnie już mówimy o wczesnym Platonie, późnym Platonie i jest to ten efekt Lutosławskiego.

Tak, czyli możemy powiedzieć, że Wincenty Lutosławski wprawił w ruch

I to jest z całą pewnością trwały dorobek Wincentego Lutosławskiego.

Napisał kiedyś, w pewnym miejscu zawarł taką uwagę, że obrazy Lutosławskiego, jego twórczości, jego dorobku poza granicami Polski wewnętrznie istotnie różniły się między sobą.

No i przede wszystkim, co uważał Lutosławski za filozoficzną istotę naszego romantyzmu?

Zacznijmy może od tego, jak sam Lutosławski się odnosił do tych spraw.

Jeżeli chodzi o te relacje platonizmu i romantyzmu, to wydaje się, że rzeczywiście Lutosławski czytał Platona przez Mickiewicza, tak to nazwijmy.

Natomiast jest też tak, że Lutosławski bardzo dużo poświęcił swojej twórczości zagadnieniom trzech wieszczów narodowych.

Te wspólne wątki tej triady tych wieszczów to właśnie to jest też zasługa Wincentego Lutosławskiego.

Można by go zakwalifikować do tego też przełomu antypozytywistycznego Wincentego Lutosławskiego.

No bo właśnie u Platona jest ta tradycja pitagorejska duszy nieśmiertelnej, czyli właśnie Lutosławski mówi tu o jaźni, utożsamia jaźń z duszą.

Może szczególnie u Słowackiego też mamy te wątki duszy nieśmiertelnej, mamy właśnie metempsychozę, preegzystencję, tak więc Lutosławski też stawia taką tezę, że te wątki pitagorejsko-platońskie

Temu stosunkowi Lutosławskiego do naszego romantyzmu na konkretnym przykładzie.

Do czego to na pierwszy rzut oka nieoczywiste skojarzenie doprowadza Wincenty Lutosławski?

Otóż Lutosławski wygłosił wykład pod tytułem Darwin i Słowacki w Filharmonii w Warszawie w 1909 roku, niedługo po tym jak wrócił ze Stanów Zjednoczonych.

Słuchało go tam około pięciu tysięcy osób, więc to też świadczy o popularności Lutosławskiego.

Tutaj dzieło słowackiego genezis z ducha, które zresztą Lutosławski

Lutosławski też mówi wówczas w Filharmonii w Warszawie, że myślenie Słowackiego jest

I tego momentu właśnie, gdy autorzy tacy jak Lutosławski i też wielu innych sięgają do romantyków jakby ponad tym całym pozytywistyczno-sciencystycznym kontekstem wcześniejszym.

No ale oczywiście, tak jak widzimy, Słowacki po prostu jawi się Lutosławskim jako doskonalszy, bliższy platonizmowi z całą pewnością ewolucjonista.

Myślę, że nakreśliliśmy już portret Lutosławskiego jako badacza Platona, jako platonika nawet bardziej niż badacza Platona, co było słuszną korektą, którą tutaj wprowadziłeś, i jako kontynuatora polskiego romantyzmu, czy właśnie może bez tego kontynuatora, po prostu polskiego romantyka.

Ale w tytule książki słusznie zwracasz uwagę, że jest pewien problem centralny w twórczości Lutosławskiego.

Teraz Wincenty Lutosławski w 1885 roku, kiedy ma zaledwie 22 lata i studiuje filozofię w Uniwersytecie w Dorpacie, czyli to jest dzisiejsze Tartu w Estonii, podczas lektury Platona, Uczty,

I te poglądy Wincenty Lutosławski konsekwentnie wyznaje aż do śmierci, a umiera w wieku 91 lat w Krakowie w 1954 roku.

I teraz jaźń to jest dla Lutosławskiego nawet coś więcej niż cogito dla Kartezjusza, bo to nie jest tylko ta sfera nasza racjonalna, ale również wolicjonalna.

I Lutosławski to odrzucał, że wcale mózg nie odpowiada za myślenie, ponieważ mózg jest materialny, myślenie jest niematerialne.

Widzimy bardzo wyraźnie, jest rzecz moim zdaniem bardzo istotną, czyli to, że tutaj w tej nauce o jaźni wprowadza też Lutosławski wraz z tym słowem zaczerpniętym, jak zwróciłeś uwagę, od Trętowskiego.

Trzeba powiedzieć, że Lutosławski wpisuje się w kilka tradycji filozoficznych.

I Lutosławski w kilku miejscach nazywa de Birana największym metafizykiem francuskim od czasów Kartezjusza, czy w ogóle największym filozofem.

Dobrze, kolejna kwestia, o którą chciałem się zapytać dotyczy sprawy zasadniczej, czyli romantycznej koncepcji narodu, którą z całą pewnością Lutosławski kontynuuje.

Promował choćby Maurycy Mochnacki w tekście o literaturze polskiej w XIX wieku i w całą pewność Lutosławski wpisuje się w tę linię.

Trzeba pamiętać, że Wincenty Lutosławski należy do pokolenia Powstania Styczniowego.

Jeżeli chodzi o koncepcję narodu u Wincenty Lutosławskiego, to rzeczywiście jest tak, że analizując tę jaźń, Lutosławski w pewnym momencie natrafia na to, że jaźnie podobne do innych jaźni

Teraz powiem jeszcze, że Lutosławski jest autorem oryginalnej klasyfikacji poglądów na świat, którą wyłożył w takim swoim dziele, najpełniej w swoim dziele wydanym przez Cambridge w latach 30.

Tu Lutosławski w ogóle używa greckiego słowa theasia.

Tak więc mamy materializm, idealizm, panteizm i spirytualizm, ale tutaj Lutosławski idzie jeszcze dalej, bo ponad tymi czterema szczeblami jest jeszcze mistycyzm, który jest pewnym rozszerzeniem spirytualizmu.

No tak, i polski mesjanizm tutaj widzimy, jak dużą rolę uzyskuje w ogóle w dziejach rozwoju filozofii z całą pewnością Lutosławski.

Jednym z interesujących wątków, które także badałeś, jest korespondencja Lutosławskiego z William Jamesem i w ogóle jego kontakty intelektualne z William Jamesem.

No trzeba powiedzieć, że Wincenty Lutosławski był poliglotą, znał co najmniej osiem języków, w tym właśnie francuski, niemiecki, to jeszcze z domu, hiszpański, bo miał żonę hiszpankę nazwiskiem Kasanowa, Sofia Kasanowa, hiszpańska poetka nominowana nawet do Nagrody Nobla, znał język włoski, no oczywiście łacinę, grekę, rosyjski gorzej, co podkreśla, bo miał też wykłady w Kazaniu i się męczył z tym językiem rosyjskim.

To się może nie udało, ale taki parlament religii się odbył i Lutosławski również wygłosił tam swoje przemówienie.

Przyjaźń między Wincentym Lutosławskim a Williamem Jamesem, przyjaźń intelektualna, jest bardzo ciekawym przykładem międzynarodowej, transatlantyckiej przyjaźni i wymiany, bo oni zaczynają korespondować.

No tu dodam, że listy Lutosławskiego są o wiele...

Trzeba powiedzieć, że William James pisze często do Lutosławskiego, że przeczytał jakąś jego rozprawę, którą on mu posłał, czy to po angielsku, czy po niemiecku też, że jest zachwycony jego stylem, że

I no cóż, Lutosławski bywa u Jamesa, później jeszcze w 1907 roku na jego zaproszenie pojechał do Stanów Zjednoczonych.

Nawet mieszkał u Williama Jamesa w domu, co się zakończyło małym skandalem, ponieważ Wincenty Lutosławski wzorem tego, co lubił robić w Drozdowie i w Polsce,

No i to niestety natknął się na żonę Williama Jamesa i żona była z tym zbulwersowana, no i Lutosławski w zasadzie po kilku dniach musiał opuścić dom Jamesa, prawda, po takim małym skandalu, no po prostu lubił ten nudyzm.

Więc na przestrzeni 17 lat przyjaźń intelektualna, wiele listów i tu jeszcze co warto powiedzieć, że istnieje dzieło Wincentego Lutosławskiego.

No to jest nie byle jaka rzecz, że jednak filozof tej klasy co William James pisze wstęp do dzieła Wincentego Lutosławskiego.

I pisze tam Lutosławski bardzo pozytywnie, że Lutosławski oddaje w ogóle hołd filozofii, że to wspaniały badacz Platona.

Tak to jest właśnie z tym Lutosławskim i Jamesem.

Są listy Lutosławskiego do Jamesa, Jamesa do Lutosławskiego, a również mały zeszyt, w którym Lutosławski

Na końcu chciałem zapytać o rzecz bardzo istotną dla Lutosławskiego, bo oczywiście Lutosławski, jak każdy filozof czynu, tak można by było powiedzieć, jak każdy wyedukowany na romantycznej filozofii czynu autor, kładzie istotny nacisk na łączenie wymiaru praktycznego działalności z teoretycznym.

Czy jak twoim zdaniem Lutosławski widział zastosowanie swoich idei w praktyce?

No właśnie, Lutosławski...

A Lutosławski jest filozofem całym sobą właśnie.

I Lutosławski tworzy na pewien czas Towarzystwo Eleusis, gdzie jest praktykowana asceza, tak zwana potwórna wstrzemięźliwość, od alkoholu, tytoniu, hazardu i czegoś, co nazywał rozpustą seksualną.

Jeszcze dodam, żeby to nie umknęło, że Wincenty Lutosławski był pionierem jogi w Polsce.

U Lutosławskiego, bo to było wszystko przed 1918 rokiem, żeby właśnie wzmacniać Polaków w tej drodze do niepodległości.

Panowania nad sobą, właśnie poświęcenia tym celom duchowym i to wszystko miało służyć tej większej sprawie, właśnie sprawie przez wielkie S, czyli sprawie odzyskania niepodległości przez Polskę, czego Lutosławski dożył.