Mentionsy
Podcasty Teologii Politycznej
Podcasty Teologii Politycznej
27.11.2024 17:00

2. STRACHOWSKI // KOSSOWSKA // Rzecz definicji. Sztuka około roku 1900

Mówiąc o zjawiskach artystycznych przełomu XIX i XX wieku zazwyczaj wymiennie używamy terminów takich jak Młoda Polska, modernizm, symbolizm, secesja czy fin de siècle wreszcie. Intuicyjnie rozpoznajemy odrębność tamtego czasu. Chcemy uchwycić jego istotę – tymże jest przecież nadawanie nazwy – ale tworzymy jedynie zarys. Nie zastanawiamy się bowiem nad pochodzeniem i znaczeniem słów.

Z pozoru łatwiejsze zadanie mają badacze – dysponują przecież szeregiem precyzyjnych terminów. Ich praca przypomina wysiłki kartografa – pozwala objąć wzrokiem całość danego terenu. Ale czy nie jest to kolejne zniekształcenie? W tworzeniu mapy użyteczność ma zawsze pierwszeństwo przed szczegółowością. Pewnych rzeczy nie sposób na niej zobaczyć. Inaczej bowiem Mapa zamieniłaby się w Ruinę Mapy.

Tak samo jest w przypadku twórczości artystycznej około roku 1900. Wybierając konkretny termin albo przydajemy większe znaczenie literaturze, albo sztukom wizualnym; kładziemy nacisk na ujęcia ogólnoeuropejskie lub lokalną specyfikę. Co gorsza same słowa zmieniają znaczenie, stare terminy, nawet jeśli wciąż pozostają w użyciu, funkcjonują w nowych kontekstach, pojawiają się także nowe pojęcia. Aby nie być gołosłownym wystarczy powiedzieć, że najczęściej używany na opisanie ówczesnej sztuki termin „modernizm” dziś brzmi anachronicznie, gdyż jego anglojęzyczny, a zatem dominujący odpowiednik oznacza okres późniejszy. Nie oznacza to jednak, że od świata odgradza nas mur ze słów, a jedynie to, że mimo naszych najszczerszych chęci są to nie tyle precyzyjne narzędzia, co nieforemne atrapy.

O tym, jakimi terminami opisujemy sztukę końca XIX i początku XX stulecia i od kiedy oraz co kryje się za każdym z nich rozmawiał Michał Strachowski z prof. Ireną Kossowską w drugim odcinku podcastu „Bez Strachu”.

Kossowska Wyspiański Przybyszewski Munk Wojciecha Weissa Weiss Jacek Malczewski Schopenhauera Kościuszki Witkacy Słowackiego Rudolfem Steinerem PRL Rosję Paulem Gauguenem

Rozdziały (7)

1. Wprowadzenie i definicje terminów

Redaktor przedstawia gościa i definiuje terminy symbolizm i modernizm, podkreślając ich różnice i związek z Młodą Polską.

2. Zainteresowanie polskim symbolizmem

Profesor Kossowska omawia zainteresowanie polskim symbolizmem w Polsce i za granicą, particularly w latach 60-90 XX wieku.

3. Źródła i specyfika polskiego symbolizmu

Rozważana jest lokalna specyfika polskiego symbolizmu, jego adaptacja z Zachodu oraz wpływ na polskich artystów, takich jak Wojciech Weiss i Jacek Malczewski. Przedstawiany jest also wpływ na twórców związanych z Krakowem i Galicją, takich jak Witold Pruszkowski i Stanisław Wyspiański.

4. Sztuka międzywojenna i jej kontekst historyczny

Badacze zauważają, że sztuka polska międzywojenna odmienia się z powodu zmian polityczno-społecznych i wpływów z Paryża. Mowa o eksperymentach kubystycznych i futurystycznych, grupie pięciu oraz polskiej awangardzie.

5. Symbolizm i chrześcijaństwo

Wyspiański i jego projekty witrażowe, wpływ neokatolicyzmu, kabały i antropozofii na symbolizm polskiego. Zainteresowanie Dalekim Wschodem, wpływ japońskiego drzeworytu na polskich grafików.

6. Zainteresowanie Dalekim Wschodem w sztuce

Badanie wpływu azjatyckiej sztuki na symbolizm polskiego, z uwzględnieniem zjawiska japonizmu i jego wpływów na duchowość w sztuce.

7. Influencje azjatyckie na sztukę polską

Rozmowa kontynuuje omówienie wpływów azjatyckich, szczególnie japońskich, na sztukę polską symbolistyczną, z fokusem na Feliksa Manga-Jasińskiego i jego relacje z Wyspiańskim.

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 13 wyników dla "Wyspiański"

Bo jeżeli się na jakichś konferencjach naukowych dzisiaj pokazuje te takie obrazy, manifesty, obrazy programowe, obrazy Jacka Malczewskiego czy kartony do witraży Wyspiańskiego,

Dużym obszarem, który inspirował twórców głównie właśnie związanych z Krakowem, z Galicją, tutaj cała Hucuczczyzna, Tatry ze swoją legendą, prawda, tych rycerzy, którzy zasnęli pod Skałą Giewontu i tutaj Wyspiański piszący o tym rapsod, kiedy, prawda, biskup Stanisław przychodzi, żeby obudzić wojsko

Oni powołali się na Norwida, oni się powołali na Malczewskiego i Wyspiańskiego i zaczęli promować malarstwo bardziej narracyjne, bardziej literackie, gdzie te punkty odniesienia właśnie były w literaturze.

Więc tu Słowacki po prostu tą swoją przebogatą twórczością wciąż jest przywoływany przez Malczewskiego, przez Wyspiańskiego.

Stanisław Wyspiański, który będąc jeszcze w Paryżu, gdzie wspólnie przebywał z Józefem Mechoferem, wspólnie ten Paryż zwiedzali i chłonęli to, co było nowego, prawda, w galeriach, muzeach i tak dalej, tworzy projekty witraży do Katedry Lwowskiej, śluby Jana Kazimierza.

Te wszystkie koncepcje palingenesy, metempsychozy, te idee, które mówią o takich ciągłych powrotach, to co Wyspiański napisze, umierać musi co ma żyć i tak dalej.

Na przykładzie Wyspiańskiego widać jednak, że bez sukcesu, bo nie udało się tego zrealizować.

No i na tej jak gdyby bazie też powstają, łącząc jak gdyby właśnie te wszystkie bodźce, te wszystkie impulsy, serie kopców Kościuszki Stanisława Wyspiańskiego, który może to jest właśnie najlepszy przykład.

Wyspiański, który jest już ciężko chory i jest uwięziony jak gdyby w swojej pracowni, której okno wychodzi.

Ta pierwotna idea przeradza się w coś zupełnie innego, bo jednocześnie Wyspiański też zaznajomiony jest z tym japońskim drzeworytem i rzeczywiście ten kopiec Kościuszki zaczyna się jawić.

To są lata 1904-1905, kiedy, przełom 1904-1905, kiedy Wyspiański wykonuje te swoje dwie serie Kopsów Kościuszki.

Rysuje tam gdzieś w oddali, ale tak może być odczytywany i zresztą odwiedza też Żeromski, Wyspiańskiego w tejże pracowni, Piłsudski odwiedza i ostatecznie kilka kopców jest wystawionych w warszawskiej Zachęcie i część z nich oddaje

Wyspiański na rzecz Funduszu Narodowego, po to żeby, prawda, tutaj już Piłsudski podejmuje te działania w kierunku tworzenia Polskich Sił Zbrojnych.

Ostatnie odcinki