Mentionsy

Podcast ŚCWiS
Podcast ŚCWiS
28.11.2024 13:45

Skąd się wzięła Barbórka? | Beata Piecha-van Schagen | 033

– Święta Barbara to jedna z najpopularniejszych świętych, choć badania nie potwierdzają, by była osobą historyczną. Natomiast krążyły na jej temat różne legendy, jedna z nich wręcz mówiła o tym, że pochodziła z okolic Zabrza – opowiada dr Beata Piecha-van Schagen w najnowszym odcinku Podcastu ŚCWiS.

– Barbórka była aż do początku XX w. dniem wolnym od pracy. Organizowano wtedy zakładowe uroczystości, a ich uczestnicy maszerowali z orkiestrą do kościołów, osobno katolicy, osobno protestanci, co było górnośląską specyfiką – mówi także.

Nasza rozmówczyni, związana z Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny” w Chorzowie, jest od lat badaczką kultu św. Barbary. Przypomina, że była to pierwotnie patronka dobrej śmierci, wiązano ją też z kultem Najświętszego Sakramentu. Opowiada o przypominających ołtarze miejscach w cechowniach, gdzie górnicy modlili się do św. Barbary przed rozpoczęciem pracy, a potem zasłaniali jej wizerunek. Dlaczego? Odpowiedź usłyszycie w tym odcinku Podcastu ŚCWiS.

Rozdziały (17)

1. Wprowadzenie i hipoteza o pochodzeniu Świętej Barbary

Podajemy hipotezę o pochodzeniu Świętej Barbary i jej związki z Górnym Śląskiem.

2. Witamy gościa i jej rola w badaniach Świętej Barbary

Podajemy informacje o goście i jej znaczeniu w badaniach Świętej Barbary.

3. Hipoteza o pochodzeniu Świętej Barbary i jej kult

Podajemy hipotezę o pochodzeniu Świętej Barbary i jej kult w Górnym Śląsku.

4. Kult Świętej Barbary w Górnym Śląsku i jej związki z górnictwem

Analizujemy kult Świętej Barbary w Górnym Śląsku i jej związki z górnictwem.

5. Bractwa Dobrej Śmierci i ich rola w kulturze górniczej

Analizujemy Bractwa Dobrej Śmierci i ich rolę w kulturze górniczej.

6. Zmiany w kulturze górniczej i Świętej Barbary

Analizujemy zmiany w kulturze górniczej i rola Świętej Barbary w tych zmianach.

7. Historia Barbórki i jej rola w kulturze górniczej

Analizujemy historię Barbórki i jej rola w kulturze górniczej.

8. Badania i hipotezy o początkach Barbórki

Analizujemy badania i hipotezy o początkach Barbórki.

9. Barbórka przed I wojną światową

Opisujemy Barbórkę przed I wojną światową i jej cele.

10. Barbórka podczas I wojny światowej

Analizujemy Barbórkę podczas I wojny światowej i jej zmiany.

11. Cezura 1914 roku i jej wpływ na Barbórkę

Analizujemy cezurę 1914 roku i jej wpływ na Barbórkę.

12. Barbórka w czasie II wojny światowej

Analizujemy Barbórkę w czasie II wojny światowej i jej zmiany.

13. Zakonczenie i pytania o komunizm

Podsumowanie i pytania o komunizm i jego wpływ na Barbórkę.

14. Barbórka w okresie komunizmu i jej przejście do Dnia Górnika

Beata Piecha-van Schagen omówia, jak Barbórka przeszła w okresie komunizmu do Dnia Górnika, a także rozmawia o roli B. Bieruta w Barbórkach.

15. Wizerunki Świętej Barbary w kopalniach

Rozmowa o lokalnych tradycjach związanych z kultem Świętej Barbary, wizerunkach pod ziemią i tatuażach z jej wizerunkiem.

16. Wizytacje z wujkiem i jego prace nad kultem Barbórki

Beata opowiada o wizytach z wujkiem Henrykiem Piechą, który pracował nad kultem Świętej Barbary w kopalniach. Wywiady i dokumentacja fotograficzna są najważniejszymi osiągnięciami tej pracy.

17. Barbórka w dzisiejszych czasach

Beata opisuje obecne praktyki modlitwy górników wobec Świętej Barbory, w tym modlitwy w Kościołach Górniczych i znaczenie Barbórki dla ludzi wierzących.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 25 wyników dla "Świętej Barbary"

Taka jest hipoteza, a za tą hipotezą poszły później zmiany w kalendarzu liturgicznym Kościoła Katolickiego po Soborze Watykańskim II, kiedy wspomnienie Świętej Barbary przesunięto do kościołów partykularnych.

Zapytano, które z diecezji pragną zachować, zatrzymać wspomnienie Świętej Barbary, no i tutaj diecezja nasza katowicka odpowiedziała, że tak.

To znaczy, to jest tak, że Kościół w takich sytuacjach, tych świętych historycznych, świętych, których kult jest znany od wczesnego chrześcijaństwa, tak jak właśnie Świętej Barbary, Kościół dopuszcza kult takich postaci, które nie były postaciami historycznymi.

Tak, no i w przypadku Świętej Barbary tą ideą, jak tutaj to Pani pięknie powiedziała, jest przygotowanie się na dobrą śmierć.

No to bardzo kreatywnie podchodzono tutaj do Świętej Barbary.

Opiekę Barbary w sprawie Dobrej Śmierci czczono w Bractwach Świętej Barbary, w Bractwach Dobrej Śmierci także, tak?

No i w ten sposób wspomnienie Świętej Barbary 4 grudnia stało się takim dniem jednoznacznie związanym z kulturą górniczą i też trzeba podkreślić dniem wolnym od pracy.

I to nie były nabożeństwa do świętej Barbary, tylko do Boga, dziękujące za przepracowany w zdrowiu rok,

Co się działo z tym publicznym kultem Świętej Barbary i z Barbórkami w czasie II wojny światowej?

No i oczywiście po 1941 roku z kopalni zaczęły znikać wizerunki Świętej Barbary, które tam się znajdowały.

Tam oczywiście ta cześć do Świętej Barbary była znacznie ograniczona, częściowo wprowadzona, niemalże siłowo w 1938 roku.

I o ile Barbórka odbywa się raz w roku, o tyle wizerunki Świętej Barbary pod ziemią są i były przez cały rok.

No i obraz Świętej Barbary, mam nadzieję, znajduje się w cechowni.

To było pomieszczenie, w którym gromadziła się cała załoga, w związku z czym tam zaczęto umieszczać wizerunki świętej Barbary ze względu na obowiązek wspólnych modlitw.

Górnicy mi to tłumaczyli w taki sposób, że chodziło o to, żeby świętej Barbary nie narażać na grube słownictwo.

I wtedy ten obyczaj przysłaniania wizerunku Świętej Barbary przydał się jeszcze do jednego celu, mianowicie bywało tak, że msze odbywały się katolickie zamiennie z nabożeństwami ewangelickimi w tym samym pomieszczeniu.

Wizerunki Świętej Barbary oczywiście.

Ile było właśnie takich lokalnych tradycji związanych czy z kultem Świętej Barbary, czy ze świętem, z Barbórką?

Trudno trochę na to odpowiedzieć, bo gdyby było tak, że tradycja kultu Świętej Barbary rozwijałaby się w sposób naturalny, to znaczy bez ingerencji z zewnątrz w działania depozytariuszy,

Tak jak zupełnie inną historią są tatuaże z wizerunkiem Świętej Barbary.

I dzięki temu on zainteresował się tym kultem Świętej Barbary i zamierzał pisać doktorat u profesora Jerzego Jarosa o kulcie Świętej Barbary wśród górników w Polsce.

To jest jedna z najcenniejszych rzeczy w ogóle, jakie po moim wujku zostały, wywiady i przy okazji jeszcze robił dokumentację fotograficzną wizerunków Świętej Barbary in situ i to były lata 1984-1987-1988.

Chociaż najprawdopodobniej taka kobieta faktycznie nie istniała, to pewien ciąg związany z ideą, a może po prostu pewna historia modlitwy ma moc i może w tym się kryje siła kultu Świętej Barbary.

To jest dzisiaj bardzo często wyraz pobożności względem Świętej Barbary.

Górniczych, dla górników, za górników, w intencji górników, za wstawiennictwem Świętej Barbary.