Mentionsy
Skąd się wzięła Barbórka? | Beata Piecha-van Schagen | 033
– Święta Barbara to jedna z najpopularniejszych świętych, choć badania nie potwierdzają, by była osobą historyczną. Natomiast krążyły na jej temat różne legendy, jedna z nich wręcz mówiła o tym, że pochodziła z okolic Zabrza – opowiada dr Beata Piecha-van Schagen w najnowszym odcinku Podcastu ŚCWiS.
– Barbórka była aż do początku XX w. dniem wolnym od pracy. Organizowano wtedy zakładowe uroczystości, a ich uczestnicy maszerowali z orkiestrą do kościołów, osobno katolicy, osobno protestanci, co było górnośląską specyfiką – mówi także.
Nasza rozmówczyni, związana z Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny” w Chorzowie, jest od lat badaczką kultu św. Barbary. Przypomina, że była to pierwotnie patronka dobrej śmierci, wiązano ją też z kultem Najświętszego Sakramentu. Opowiada o przypominających ołtarze miejscach w cechowniach, gdzie górnicy modlili się do św. Barbary przed rozpoczęciem pracy, a potem zasłaniali jej wizerunek. Dlaczego? Odpowiedź usłyszycie w tym odcinku Podcastu ŚCWiS.
Rozdziały (17)
Podajemy hipotezę o pochodzeniu Świętej Barbary i jej związki z Górnym Śląskiem.
Podajemy informacje o goście i jej znaczeniu w badaniach Świętej Barbary.
Podajemy hipotezę o pochodzeniu Świętej Barbary i jej kult w Górnym Śląsku.
Analizujemy kult Świętej Barbary w Górnym Śląsku i jej związki z górnictwem.
Analizujemy Bractwa Dobrej Śmierci i ich rolę w kulturze górniczej.
Analizujemy zmiany w kulturze górniczej i rola Świętej Barbary w tych zmianach.
Analizujemy historię Barbórki i jej rola w kulturze górniczej.
Analizujemy badania i hipotezy o początkach Barbórki.
Opisujemy Barbórkę przed I wojną światową i jej cele.
Analizujemy Barbórkę podczas I wojny światowej i jej zmiany.
Analizujemy cezurę 1914 roku i jej wpływ na Barbórkę.
Analizujemy Barbórkę w czasie II wojny światowej i jej zmiany.
Podsumowanie i pytania o komunizm i jego wpływ na Barbórkę.
Beata Piecha-van Schagen omówia, jak Barbórka przeszła w okresie komunizmu do Dnia Górnika, a także rozmawia o roli B. Bieruta w Barbórkach.
Rozmowa o lokalnych tradycjach związanych z kultem Świętej Barbary, wizerunkach pod ziemią i tatuażach z jej wizerunkiem.
Beata opowiada o wizytach z wujkiem Henrykiem Piechą, który pracował nad kultem Świętej Barbary w kopalniach. Wywiady i dokumentacja fotograficzna są najważniejszymi osiągnięciami tej pracy.
Beata opisuje obecne praktyki modlitwy górników wobec Świętej Barbory, w tym modlitwy w Kościołach Górniczych i znaczenie Barbórki dla ludzi wierzących.
Szukaj w treści odcinka
Taka jest hipoteza, a za tą hipotezą poszły później zmiany w kalendarzu liturgicznym Kościoła Katolickiego po Soborze Watykańskim II, kiedy wspomnienie Świętej Barbary przesunięto do kościołów partykularnych.
Zapytano, które z diecezji pragną zachować, zatrzymać wspomnienie Świętej Barbary, no i tutaj diecezja nasza katowicka odpowiedziała, że tak.
To znaczy, to jest tak, że Kościół w takich sytuacjach, tych świętych historycznych, świętych, których kult jest znany od wczesnego chrześcijaństwa, tak jak właśnie Świętej Barbary, Kościół dopuszcza kult takich postaci, które nie były postaciami historycznymi.
Tak, no i w przypadku Świętej Barbary tą ideą, jak tutaj to Pani pięknie powiedziała, jest przygotowanie się na dobrą śmierć.
No to bardzo kreatywnie podchodzono tutaj do Świętej Barbary.
Opiekę Barbary w sprawie Dobrej Śmierci czczono w Bractwach Świętej Barbary, w Bractwach Dobrej Śmierci także, tak?
No i w ten sposób wspomnienie Świętej Barbary 4 grudnia stało się takim dniem jednoznacznie związanym z kulturą górniczą i też trzeba podkreślić dniem wolnym od pracy.
I to nie były nabożeństwa do świętej Barbary, tylko do Boga, dziękujące za przepracowany w zdrowiu rok,
Co się działo z tym publicznym kultem Świętej Barbary i z Barbórkami w czasie II wojny światowej?
No i oczywiście po 1941 roku z kopalni zaczęły znikać wizerunki Świętej Barbary, które tam się znajdowały.
Tam oczywiście ta cześć do Świętej Barbary była znacznie ograniczona, częściowo wprowadzona, niemalże siłowo w 1938 roku.
I o ile Barbórka odbywa się raz w roku, o tyle wizerunki Świętej Barbary pod ziemią są i były przez cały rok.
No i obraz Świętej Barbary, mam nadzieję, znajduje się w cechowni.
To było pomieszczenie, w którym gromadziła się cała załoga, w związku z czym tam zaczęto umieszczać wizerunki świętej Barbary ze względu na obowiązek wspólnych modlitw.
Górnicy mi to tłumaczyli w taki sposób, że chodziło o to, żeby świętej Barbary nie narażać na grube słownictwo.
I wtedy ten obyczaj przysłaniania wizerunku Świętej Barbary przydał się jeszcze do jednego celu, mianowicie bywało tak, że msze odbywały się katolickie zamiennie z nabożeństwami ewangelickimi w tym samym pomieszczeniu.
Wizerunki Świętej Barbary oczywiście.
Ile było właśnie takich lokalnych tradycji związanych czy z kultem Świętej Barbary, czy ze świętem, z Barbórką?
Trudno trochę na to odpowiedzieć, bo gdyby było tak, że tradycja kultu Świętej Barbary rozwijałaby się w sposób naturalny, to znaczy bez ingerencji z zewnątrz w działania depozytariuszy,
Tak jak zupełnie inną historią są tatuaże z wizerunkiem Świętej Barbary.
I dzięki temu on zainteresował się tym kultem Świętej Barbary i zamierzał pisać doktorat u profesora Jerzego Jarosa o kulcie Świętej Barbary wśród górników w Polsce.
To jest jedna z najcenniejszych rzeczy w ogóle, jakie po moim wujku zostały, wywiady i przy okazji jeszcze robił dokumentację fotograficzną wizerunków Świętej Barbary in situ i to były lata 1984-1987-1988.
Chociaż najprawdopodobniej taka kobieta faktycznie nie istniała, to pewien ciąg związany z ideą, a może po prostu pewna historia modlitwy ma moc i może w tym się kryje siła kultu Świętej Barbary.
To jest dzisiaj bardzo często wyraz pobożności względem Świętej Barbary.
Górniczych, dla górników, za górników, w intencji górników, za wstawiennictwem Świętej Barbary.
Ostatnie odcinki
-
„Mój brat nie wrócił z Wujka” – historia Zbigni...
21.04.2026 12:52
-
Górnoślązak w sowieckim piekle. Jedyna taka rel...
26.03.2026 12:31
-
Prawda i mity o Jerzym Ziętku | Bogusław Tracz ...
17.03.2026 12:42
-
Sztuka kontra PRL | Marek Maksymczak | 048
04.03.2026 10:45
-
O tym, jak wyzysk w kopalniach doprowadził górn...
27.02.2026 12:06
-
Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do R...
12.01.2026 13:10
-
Czy dużo było strajków i ich pacyfikacji w stan...
11.12.2025 11:16
-
Budujemy tożsamość | Robert Ciupa | 044
02.12.2025 11:34
-
„Solidarność” w kopalni „Wujek”. Blaski i cieni...
10.10.2025 11:20
-
Wielkie rozczarowanie czyli dlaczego powstała S...
18.07.2025 10:50