Mentionsy

Obraz Kommodusa, jakim raczy nas Ridley Scott w Gladiatorze, tego rozpieszczonego dwudziestoparoletniego człowieka, który dosłownie spóźnił się na wojnę, jest bzdurą.

Jednym z nich był Antoninus, brat bliźniak Kommodusa, który zmarł w 165 roku, mając zaledwie cztery lata.

Podobizna młodego Kommodusa, tuż obok brata, Aniusza Werusa, znajduje się na jednej z monet berlińskiego Münzkabinett.

O wczesnej młodości Kommodusa wiemy stosunkowo niewiele, ale to co mamy to i tak wielokrotnie więcej aniżeli pozostawili nam starożytni pisarze o młodzieńczych latach choćby takiego Trajana.

Dwa najważniejsze źródła opowiadające o życiu i panowaniu Kommodusa wyszły spod ręki jego współczesnych, Cassiusza Diona i Herodiana.

Trzecim źródłem jakie przeczytałem w całości przygotowując ten odcinek jest żywot Kommodusa w kontrowersyjnym i mało wiarygodnym dziele znanym jako Historia Augusta.

To właśnie historia Augusta jest źródłem prawdopodobnie 90% barwnych historii Egipa Szkwili, które ukształtowały wizerunek Kommodusa jako kompletnego szaleńca.

Najwięcej wartości ma dla nas relacja współczesnego wydarzeniom Cassiusza Diona, który Kommodusa charakteryzuje już na samym początku następująco.

Późniejsze paszkwile, takie jak historia Augusta, będą starały się przedstawić Kommodusa jako potwora zepsutego do szpiku kości.

Słudzy Kommodusa zlitowali się jednak nad losem nieszczęśnika.

Problem w tym, że ani Herodian, ani Cassius Dion w ogóle nie wspominają o takim zdarzeniu, a przecież żyli w czasach Kommodusa i obaj byli mu bardzo nieprzychylni.

Autor Historia Augusta mógł w Oceanie Bredni przechować dla nas jedną ciekawostkę o wyglądzie Kommodusa, która faktycznie mogła być prawdziwa.

Ten wątpliwy trop pojawia się w hollywoodzkiej superprodukcji Upadek Cesarstwa Rzymskiego z lat 60., gdzie brawurowo odtwarzający Kommodusa Christopher Plummer w pewnym momencie dowiaduje się, że jego ojcem jest gladiator grany przez Antonego Quayla.

Naturalnie pomysł wywiedzenia genezy Kommodusa z lędźwi niewolnika walczącego na śmierć i życie na arenie był pomysłem późniejszych pokoleń, które nie były w stanie pojąć, jak jabłko mogło spaść tak daleko od jabłoni, z której gałęzi wyrosło.

Stąd też fizyczna uroda Kommodusa, połączona z błękitną krwią płynącą w jego żyłach, musiała robić bardzo pozytywne wrażenie na współczesnych.

Herodian przekazał orację Kommodusa do zgromadzonych wojsk następująco.

Piszący półtora wieku później historyk Eusebiusz zauważył, że ludność Imperium odetchnęła z ulgą na wieść o zakończeniu wojen, chociaż spora część wojskowych i cywilnych elit prędko zaczęła patrzeć na decyzję Kommodusa jako na porzucenie zdobyczy ojca.

Te marzenia miały się nawet w pewnej mierze ziścić, bowiem podczas całego trwającego prawie 13 lat samodzielnego panowania Kommodusa, plaga tocząca ciało Imperium stopniowo przygasała, a konflikty na granicach wyraźnie przycichły.

Panowanie Kommodusa z punktu widzenia państwa jako całości było znacznie spokojniejsze aniżeli w przypadku jego poprzednika, chociaż zasługa w dużej mierze spoczywa na udanych kampaniach wojennych podjętych jeszcze przez Marka.

Uspokojenie krytycznej do tej pory sytuacji nad Dunajem jest widoczne także w materiale archeologicznym, na który powołuje się John McHugh, autor biografii Kommodusa, którą czytam tworząc ten odcinek.

Wystawili ją lokalni rolnicy, którzy dwukrotnie apelowali w Rzymie u cesarzy, najpierw Marka i jego syna, a potem u samego Kommodusa o ochronę swoich praw przed wyzyskiem lokalnych właścicieli ziemskich.

Wtedy bowiem na życie Kommodusa zorganizowano zamach.

Zarządów Kommodusa zaś, który mocno opierał się na ekwitach i wyzwoleńcach, wśród rodów senatorskich wręcz wrzało.

To właśnie wówczas zapanowania Marka i Kommodusa zaczęły błyszczeć gwiazdy przyszłych rozgrywających.

Zanim Quintianus zdołał dobiet do Kommodusa, odbił się od masy mięśni jego ochroniarzy, którzy natychmiast go obezwładnili.

Siostra Kommodusa została zesłana na Caprae, dzisiaj znaną jako Capri, a jakiś czas później stracona.

Jego niewyjaśniona śmierć dodatkowo zaogniła paranoję Kommodusa, który pozwolił swoim siepaczom jeszcze mocniej dokręcić śrubę.

Senatorskie źródła krzyczą o okrucieństwie Kommodusa, ale tak po prawdzie czystka jaką przeprowadzono po spisku Lucylli objęła zaledwie garstkę wysoko urodzonych, z których zdecydowana większość na pewno była jakoś w ów spisek zamieszana.

Na tym etapie pryncypat Kommodusa wpadł na tory, z których nie był już w stanie wyjechać na prostą.

Aby jakoś wrócić na właściwe tory, na miejscu Kommodusa musiałby zasiadać doświadczony mąż stanu, który przeprowadziłby czystkę jak jego ojciec po rebelii Awidiusza Cassiusza.

Dla Kommodusa urządzono biegnącą wokół galerię, aby się nie narażał na niebezpieczeństwo, walcząc z bliska ze zwierzętami, a rzucał pociski z góry, z bezpiecznego miejsca, popisując się raczej celnością niż męstwem.

W podobnym tonie o wyczynach Kommodusa wypowiadał się Cassius Dion, który osobiście zajmował miejsce w senatorskiej loży podczas krwawych spektakli w jakich brał udział młody cesarz.

Historycy wywodzący się z elit jednogłośnie podkreślają zręczność Kommodusa, który doszedł do wielkiej wprawy w posługiwaniu się bronią białą i dystansową.

Wiele lat po upadku Kommodusa z niespodziewanym ratunkiem jego pamięci przyszedł cesarz Septimius Sever.

Czytając w Senacie mowę, w której chwalił surowość i okrucieństwo Sully, Mariusza i Augusta jako drogę bezpieczniejszą, a ganił łagodność Pompejusza i Cezara jako przyczynę ich zguby, wprowadził on pewnego rodzaju obronę Kommodusa.

Septymiusz, stary mistrz ciętej riposty, sam mógł wspominać pryncypat Kommodusa z mieszanymi uczuciami.

Każdy proces wytoczony podczas pryncypatu Kommodusa, podobnie jak wcześniej miało to miejsce za Tyberiusza czy Domicjana, w jakimś stopniu obciążał rachunek władcy.

Władza, jaką Perennis roztaczał nad imperium po udaremnieniu zamachu Lucilli i Quintanusa, dobrze odzwierciedlała stan umysłu i w ogóle charakter Kommodusa.

Kilka miesięcy później armia Maternusa została rozbita przez siły oddelegowane do zadania przez Kommodusa, który korzystając ze spokoju na granicach i zawarcia pokoju nad Dunajem, mógł pchnąć do tego celu dodatkowe siły.

Związek z Herkulesem miał w przypadku Kommodusa bardzo długą metrykę.

Najsłynniejsza podobizna Kommodusa, wyobrażająca go jako Herkulesa, znajduje się obecnie w Muzeum Kapitolińskim w Rzymie.

Podobnie na płaszczyźnie militarnej Kommodusa wyręczała plejada doświadczonych dowódców.

To właśnie oni razem z Dydiuszem i Julianem odegrają główne role w wielkich zmaganiach o purpurę osieroconą przez Kommodusa.

Los Perennisa był w przypadku prefektów Kommodusa niemal podręcznikowy.

Poza ostatnim zapanowania Kommodusa prefektem Laetusem, chyba tylko Pesceniusz Czarny przetrwał swoją prefekturę, ale on z kolei miał ją sprawować jedynie kilka godzin.

Portret Kommodusa nie byłby pełny, gdybyśmy pominęli dwie najważniejsze kobiety jego życia.

Często zasiadała obok Kommodusa podczas oficjalnych wystąpień i ceremonii, chociaż nie noszono przed nią pochodni z cesarskim ogniem.

Bardziej leseferystyczne podejście Kommodusa uratowało z kolei życie wielu z nich.

Liczba ofiar reżimu z biegiem lat jedynie rosła, zataczając coraz szersze kręgi, także wśród krewnych Kommodusa.

W tym momencie skala chaosu dotarła do Kommodusa, który natychmiast rozpoczął porządki.

Od 190 roku postawa Kommodusa zmienia się drastycznie w kierunku, który wzbudził tak wielką nienawiść Senatu.

Podobnie jak w przypadku wcześniejszych despotycznych szaleńców i potworów, w cudzysłowie, tak i teraz brutalizacja reżimu Kommodusa przyspieszyła dopiero w momencie, gdy on sam poczuł na plecach groźbę śmierci.

Następca Kommodusa będzie musiał w 193 roku wprowadzić prawo pozwalające przejmować własność ziemi leżącej odłogiem, jeśli tylko posiada się siłę roboczą do jej uprawy.

Za panowania Kommodusa problemy te dopiero zaczynały odgrywać większą rolę w skali cesarstwa.

Za Kommodusa i jego następców darmowe wsparcie ze strony słońca i deszczu, którego szczyt przypadł na czasy Augusta, zaczęło wygasać, a jego następcy mieli jeszcze trudniej.

Naturalnie te globalne problemy nie usprawiedliwiają nieudolności samego Kommodusa.

Sytuację Kommodusa poza pustkami w skarbcu dodatkowo skomplikowało to samo co podważyło pryncypat Nerona.

Był to kolejny już gwóźdź do trumny szykowanej dla Kommodusa.

Zdaniem kronikarzy natarczywe prośby o zmianę decyzji miały zirytować Kommodusa do tego stopnia, że postanowił zgładzić najbardziej irytujących krytyków, sporządzając listę zawierającą imiona tych, którzy narzekali najgłośniej.

Herodian twierdzi, że lista ta przypadkiem dostała się w ręce Fillo Kommodusa, małego chłopca mieszkającego na dworze, ulubieńca cesarza.

Spiskowcy nie odważyli się porwać na Kommodusa z bronią w ręku.

Marcja podała cesarzowi wino zawierające zabójczy wywar, który prędko zmógł Kommodusa.

Lud stolicy razem z senatorami miał świętować upadek Kommodusa.