John Profumo

To ironiczny tekst, którego bohaterami są pan James Montessi, panna Gaia Van Loewing, doktor Spook i Władimir Bolokow. Dziennikarze, politycy, arystokracja, a nawet urzędnicy z klasy średniej doskonale wiedzą, kim w rzeczywistości są fikcyjne postacie zamieszczone w humorystycznej fabule. James Montessi to John Profumo, minister wojny w rządzie Harolda MacMillana. Za panną van Loewing kryje się 21-letnia modelka Christine Keller, doktor spółk to popularny osteopata i rysownik Steven Ward, a Władymir Bolokow to kapitan Jewgienii Michajłowicz-Iwanow, atasze Morskiej Ambasady Związku Radzieckiego, a przy okazji szpieg GRU, co ma w tej historii spore znaczenie.

Jej szczegóły są tematem plotek od kilku tygodni, ale żadna gazeta nie ośmieliła się wprost ich opublikować. Publikacja magazynu satyrycznego wywołuje dyskusję nie tylko przy kawiarnianych stolikach. W izbie gmin poseł partii pracy George Wick zabiera głos trzymając w ręku numer Private Eye. Wiggs zna doskonale szczegóły relacji bohaterów ukrywających się pod pseudonimami, choć tak samo jak prasa nie może ich ujawnić. Zna je od samej Keller, która opowiedziała wszystko w klubie nocnym przy Baker Street innemu posłowi lejburzystów. Zresztą tak samo jak dziennikarzom. Ci jednak nie odważyli się na publikacje ze względu na prawo chroniące prywatne, a w szczególności intymne życie polityków. Bez wyroku sądowego relacja panny Keller jest niczym innym jak tylko plotką.

Przyznaje się do przyjaźni z panną Keller i Stephenem Wardem. Ostatni raz widział ich w 1961 roku. Przyznaje też, że w tym czasie dwukrotnie spotkał się z Iwanowem. Mówi, i dodaje, Nie zawaham się wnieść pozwu o zniesławienie, jeśli skandaliczne oskarżenia zostaną wysunięte lub powtórzone poza izbą. Tym samym oficjalnie sprawa jest zakończona, ale wielu posłów ma wątpliwości. Ba, nawet wie, że Profumo skłamał. Wiedzą o tym również dziennikarze, ale potrzebują dowodów i to mocnych. Plotki o romansie Johna Profumo z Christine Keller, którą nomen omen w tym samym czasie łączyła intymna relacja z Iwanowem, zaczęły krążyć w związku z pozornie błahą sprawą obyczajową.

Keller wraz z przyjaciółką od dwóch lat z przerwami mieszka przy Wimpole Muse 17 w domu znanego w kręgach towarzyskich Stevena Warda. Ward przed II wojną studiował w Ameryce osteopatię. Po wojnie pracował jako terapeuta w klinice. Jego pacjentem był amerykański ambasador, który polecił go Winstonowi Churchillowi. I tak wszedł do kręgu śmietanki towarzyskiej. W końcu założył własną praktykę. Przy okazji rysował portrety znanych osób, co dawało mu równie pokaźne dochody. Ward jest również znany z przyjęć, które organizuje w domku w Clifden na terenie posiadłości Buckinghamshire należącej do Lorda Astora. Gośćmi są politycy, arystokracja i piękne młode kobiety, zwykłe londyńskie dziewczyny, które Ward nazywa kotami zza łuków.

Jednym z takich kotów jest właśnie Christine Keller, którą poznał w Murray's Cabaret Club przy Big Street w Soho. Wówczas 19-letnia Christine marzyła o karierze modelki, ale póki co była tylko tancerką topless. Ward ma koneksję i proponuje, by zamieszkała z nim przy Wimplemuse. Dla jasności nie jest to związek ani relacja intymna. Po prostu Ward lubi ładne dziewczyny. Niestety ładne dziewczyny często przyciągają kłopoty, szczególnie gdy kręci się wokół nich wielu zazdrosnych adoratorów. Jednym z nich jest muzyk Johnny Edgecomb. 14 grudnia 1962 roku Johnny Edgecomb dobija się do domu przy Wimplemuse. Keller nie chce z nim rozmawiać. W końcu muzyk wyjmuje broń i oddaje kilka strzałów w drzwi. Chwilę później zostaje aresztowany.

Odbanalna historia jak ich wiele. Ale brukowce lubią właśnie takie banalne historie. Christine Keller dostrzega w zainteresowaniu szansę na rozgłos i zarobienie niezłych pieniędzy. Odwiedza kilka redakcji żądając tysiąca funtów za szczegóły. Kwota niebagatelna, obecnie równowartość niemal trzydziestu tysięcy funtów. To o wiele za dużo jak za kilka strzałów zazdrosnego kochanka. Ale wtedy Keller mówi, że to ona jest kochanką ministra wojny Johna Profumo i jednocześnie sowieckiego szpiega Jewgenija Iwanowa. Tylko dwa tytuły, Sunday Pictorial i News of the World są zainteresowane. Ostatecznie Sunday Pictorial wypłaca 200 funtów zaliczki w zamian za dowód, list napisany przez Johna Profumo. Kochanie, niestety jutro wieczorem coś mi wypadło i nie mogę przyjechać.

Wyjeżdżam następnego dnia w podróż, a potem na wakacje, więc nie będę mógł cię zobaczyć aż do września. Dolicha, proszę dbaj o siebie i nie uciekaj. Z miłością, J. Dowód jest mocny, a mimo to gazeta obawia się pozwu ministra. W tym samym czasie redaktorzy News of the World powiadamiają Warda i Lorda Astora, bo Keller twierdzi, że Johna Profumo poznała kąpiąc się nago w basenie na przyjęciu w Clifden. Tak sprawa dociera do Profumo, który próbuje ugasić pożar w zarodku. Wysyła prawników, by kupili milczenie Keller. Dziewczyna żąda jednak tak dużej kwoty, że sprawa zaczyna pachnieć próbą szantażu. Tymczasem Ward informuje redakcję Sunday Pictorial, że Keller kłamie i jeśli zostanie choćby wspomniany w artykule, złoży pozew o zniesławienie.

14 marca 1963 roku rozpoczyna się proces Johnny'ego Edgecomba. Ale w sądzie nie stawia się główny świadek, czyli Christine Keller. Mimo to sędzia wydaje wyrok 7 lat więzienia za nielegalne posiadanie broni. Kilka dni później dziennikarze odnajdują Keller w Madrycie. Udaje zaskoczoną, tłumaczy, że pomyliła daty. Jest zdumiona pytaniami o Johna Profumo. Przyznaje się do przyjaźni z ministrem, a nawet z jego żoną. Zna ich jak wielu innych. Ma wielu przyjaciół na wysokich stanowiskach. Tak mówi dziennikarzom kilka dni po ukazaniu się satyrycznego tekstu w Private Eye. Jej relację potwierdza Ward występując w Independent Television News.

Ale lawiny nie da się już zatrzymać. Policja wszczyna śledztwo. Dom Warda jest pod obserwacją, telefon na podsłuchu, a pacjenci i przyjaciele są przesłuchiwani. Łącznie 140 osób, w tym również Christine Keller, która wbrew wcześniejszym publicznym oświadczeniom nagle przyznaje się do romansu z Johnem Profumo. Na potwierdzenie opisuje wnętrze jego domu przy Chester Terrace, a to oznacza, że Profumo skłamał przed izbą gmin. Prasa mimo wszystko nadal milczy. Tylko Private Eye publikuje kolejną parodię – zmierzchił upadek Cesarstwa Rzymskiego. W ósmym roku panowania cesarza Macmillana dowódca Gwardii Pretoriańskiej Sextus Profano zostaje złapany na kłamstwie w Senacie, gdy zapiera się znajomości z piękną Krystyną, która mimo niskiego pochodzenia jest znana wielu wybitnym osobistościom.

Teraz nikt już nie ma wątpliwości, o co w tej historii chodzi. Skutki policyjnego śledztwa są zgubne dla Warda. Traci wszystkich pacjentów, próbuje jednak użyć wpływów, by się ratować. Prosi Timothy'ego Bligha, sekretarza premiera McMillana, o wstrzymanie policyjnego śledztwa. Przyznaje przy tym, że krył profiumo, którego zeznania w izbie gmin były kłamstwem. Bly sporządza notatkę, ale premier nie podejmuje żadnych działań. I trudno się dziwić, bo policja ma coraz więcej szokujących zeznań, które jakimś cudem wyciekają ze śledztwa. W Londynie plotkuje się o przyjęciach Warda, na których gościom usługiwał zamaskowany kelner. Rzecz w tym, że maska była jego jedynym przyodziewkiem. Nikt nie wie, kim był ów tajemniczy mężczyzna, ale spekuluje się, że mógł być to członek rządu lub rodziny królewskiej.

Nie obawiając się już pozwu, News of the World publikuje wyznania Christine, która ukazuje Warda jako drapieżnika seksualnego i prawdopodobnego szpiega Sowietów. A Sunday Pictorial, który właśnie zmienił tytuł na Sunday Mirror, zamieszcza list Johna Profumo do Keller. Rezygnacja ministra Johna Profiumo nie kończy jednak skandalu. W Izbie Gmin odbywa się debata. Wychodzi na jaw, że zarówno Profiumo, jak i Macmillan już w sierpniu 1961 roku wiedzieli o kontaktach panny Keller z radzieckim dyplomatą, który jakimś cudem zniknął tuż przed wybuchem afery. Dlatego poseł Harold Wilson z Partii Pracy skupia się nie tyle na niemoralnym zachowaniu Profumo, nomen omen członka partii konserwatywnej, która deklaruje tradycyjne wartości, co nad wysiłkami rządu MacMilana, by zatuszować skandal.

Miało to nieść za sobą zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Konserwatyści bronią się. Lord Hilesham mówi, że wielkiej partii nie należy niszczyć z powodu nikczemnego romansu między kobietą lekkich obyczajów a udowodnionym kłamcą. Niestety nie wszyscy torysi stają za swoim premierem. Nigel Birch nazywa Keller profesjonalną prostytutką i pyta retorycznie o co chodzi z tymi dziwakami. Dostaje się również Wardowi, który ma być sowieckim agentem. A czy faktycznie nim był i jaką cenę zapłaci za znajomość z Johnem Profiumą i Christine Keller, dowiemy się już za chwilę. To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Odgrywa Przemysław Semczuk.

Po debacie w izbie gmin gazety już bez ogródek cytują pannę Mandy Rice-Davis, przyjaciółkę Keller, która razem z nią tańczyła w klubie Marys i mieszkała jakiś czas u Orda. Dziewczyna mówi o przyjęciach, na których gości obsługiwał tajemniczy mężczyzna. Oliwy do ognia dolewa Daily Mirror, umieszczając na pierwszej stronie zdjęcie księcia Filipa opatrzone tytułem Książę Filip i Skandal Profumo. Bynajmniej wewnątrz numeru nie ma nic obciążającego męża królowej Elżbiety II. Wręcz przeciwnie, gazeta dementuje nieprzyzwoite plotki łączące jego wysokość z aferą Profumo. Tyle, że nie podaje o jakie plotki chodzi. Premier Macmillan próbuje za wszelką cenę złagodzić katastrofalne skutki afery Profumo. Poleca Lordowi Denningowi, drugiemu po sędzim najwyższym, zbadanie i sporządzenie raportu na temat rosnącej liczby plotek oraz tego, czy mogło dojść do ujawnienia tajemnic państwowych.

W tym czasie policja aresztuje Warda, a prokurator stawia mu zarzut działań niemoralnych. Miał czerpać korzyści finansowe z prostytucji Keller i Rice Davis. Jest sutenerem. Choć prasa jest bardziej dosadna, nazywa go po prostu Alfonsem. Zarzuty oparto na zeznaniach obu kobiet. Proces Warda rozpoczyna się w Old Bali 28 lipca. Prokurator Mervyn Griffith Jones przedstawia oskarżonego jako osobę uosabiającą same głębie rozwiązłości i zepsucia, a sędzia Sir Archibald Marshall nie kryje wrogiego nastawienia do podsądnego. Jednocześnie żaden z dotychczasowych przyjaciół Warda z towarzystwa nie staje w jego obronie. Adwokat próbuje go obronić twierdząc, że oskarżenie jest niedorzeczne. Keller i Rice Davis faktycznie dawały pieniądze, ale były to drobne kwoty na pokrycie kosztów utrzymania domu, w którym wszak mieszkały i zwracały pieniądze, które im pożyczał.

Dochody Warda z praktyki osteopaty i sportretowania wynoszą około 5,5 tysiąca funtów rocznie, co stanowi znaczną sumę i nie musiał pobierać haraczu. Pod koniec procesu okazuje się, że w sądzie zapadł wyrok w innej sprawie, w której Keller zeznawała również jako główny świadek oskarżenia. Rzecz w tym, że dowiedziono jej krzywo przysięstwo, za co zresztą zostanie niebawem skazana na karę więzienia. W tej sytuacji wypadałoby się zastanowić nad jej prawdomównością w sprawie Warda, tym bardziej, że wciąż zmieniała zdanie. Dziennikarzom dla pieniędzy powiedziała o romansie, by chwilę później zaprzeczyć, aż wreszcie przyznała się i pogrążyła ministra. Mimo to podsumowanie sędziego marszala nie pozostawia wątpliwości i decyzja ławy przysięgłych wydaje się być przesądzona. Ward odpowiada w procesie z wolnej stopy.

Na skutek romansu Profumo i Keller nie doszło do wycieku państwowych tajemnic, a służby i ministrowie rządu działali właściwie. Profumo dopuścił się nieostrożności, ale nikt nie ma powodu, by wątpić w jego lojalność. Denning nie znalazł również dowodów łączących członków rządu z plotką o tajemniczym mężczyźnie w masce. Całkowita wina spada na Warda, człowieka całkowicie niemoralnego, którego działania były błędne. Prasa donosi o zakończeniu afery Profumo. Jednak nastroje w Izbie Gmin nie są dobre. Raport Denninga pozostawia wiele wątpliwości i posłowie opozycji wciąż atakują premiera. Ten w październiku zrzeka się stanowiska. Oficjalnie ze względu na stan zdrowia, ale nikt nie ma wątpliwości, że prawdziwą przyczyną jest zła sytuacja gospodarcza, na którą nałożył się skandal obyczajowy.

Później premier Margaret Thatcher określi go mianem bohatera narodowego. Na tym jednak nie kończy się historia Johna Profumo i afery politycznej, która otrzymała jego nazwisko. W 1982 roku reporterzy The Sunday Times odnajdują oficera kontrwywiadu MI5, który kryje się pod kryptonimem Woods. Okazuje się, że w lipcu 1961 roku MI5 zamierzało zwerbować Eugenia Iwanowa. Szukając dojścia trafili na Stevena Warda, który poznał go przez Sir Collina Cotty, redaktora Daily Telegraph. Ward rysował portrety sławnych ludzi i chciałby, i Wanov pomógł mu w zorganizowaniu wyjazdu do Moskwy i dotarciu do samego Chruszczowa. Dlatego zapraszał go na przyjęcia i zapoznał z Christine Keller, która dla MI5 była doskonałym narzędziem w erbunku radzieckiego attaché.

Przez przypadek na przyjęciu dziewczyna poznała również Johna Profumo i tak jednocześnie zaczęła utrzymywać kontakty intymne z oficerem radzieckiego GR-u i brytyjskim ministrem wojny. Gdy tylko MI5 zorientowało się w sytuacji, oficerowie ostrzegli Profumo o możliwym zagrożeniu. Natychmiast napisał list do Keller, odwołując kolejne spotkanie. I jak pamiętamy, ostrzegł, by do licha uważała na siebie. Nikt nie przewidział tylko, że dziewczyna licząc na pieniądze pobiegnie do prasy, a przy okazji opowie o wszystkim posłowi opozycji. Już po śmierci Johna Profumo wyjdzie na jaw, że w szczytowym momencie afery MI6 przekazało do MI5 notatkę informując o jeszcze jednym kontakcie szpiegowskim ministra wojny. W latach 30. na Harwardzie poznał Giselle Klein, niemiecką modelkę studiującą anglistykę.

Dwa lata później został odnaleziony martwy w swoim moskiewskim mieszkaniu. W latach 2000-tych adwokat i pisarz Geoffrey Robertson zaczyna zabiegać o wznowienie sprawy Warda. Wskazuje przy tym na brak dowodów na poparcie zarzutów, niewiarygodność Christine Keller oraz błędne postępowanie sędziego. W 2014 roku sprawę zaczyna rozpatrywać Komisja do Spraw Rewizji Spraw Karnych uprawniona do badania przypadków podejrzeń o pomyłki sądowe. Po trzech latach zapada decyzja, by nie kierować sprawy do sądu apelacyjnego. powodem jest brak oryginalnego zapisu podsumowania sędziego. Tymczasem kopia transkrypcji zostaje zapieczętowana i złożona w archiwum państwowym. Zgodnie z brytyjskim prawem może zostać odtajniona dopiero po 100 latach od daty urodzin najmłodszego świadka oskarżenia, w tym wypadku Christine Keller.

I choć urodziła się w 1942 roku, termin wyznaczono na rok 2046. Afera Profumo stała się inspiracją dla wielu twórców. Już w 1963 roku w Holandii nakręcono film The Christine Keller Story, który zakazano wyświetlać w brytyjskich kinach. Później powstało kilka filmów dokumentalnych, seriale fabularne, a Andrew Lloyd Webber napisał i wystawił musical. W ostatnich latach sprawa powraca głównie z powodu Christine Keller. Autorzy dążą do ratowania jej utartego wizerunku. W nowej narracji to ona jest ofiarą skandalu zainicjowanego przez mężczyzn. Afera Profumo została również pokazana w drugim sezonie serialu The Crown. Jest to jednak mocno uproszczona wersja historii, a przy tym odbiegająca od faktów.