Mentionsy

Drugi Rzut OKA
Drugi Rzut OKA
26.05.2026 07:19

Jak naprawić ustrój w Polsce bez nowej konstytucji

Prezydent Karol Nawrocki, tak jak Andrzej Duda, obiecuje nową konstytucję i wzmocnienie pozycji prezydenta. Ale czy taka zmiana to dobry pomysł? A może Polska potrzebuje systemu kanclerskiego i wyzerowania Trybunału Konstytucyjnego?


Kryzys ustrojowy w Polsce trwa już ponad dekadę i wciąż się pogłębia. Spory polityczne wokół kwestii ustrojowych dotyczących Trybunału Konstytucyjnego, Krajowej Rady Sądownictwa i sposobu powoływania sędziów sprawiają, że jesteśmy w instytucjonalnym impasie.

Rządząca koalicja nie jest w stanie skutecznie przeprowadzić reform: nawet uchwalone ustawy są wetowane przez prezydenta albo trafiają do Trybunału Konstytucyjnego, który podważa ich konstytucyjność. W efekcie władza sięga po działania pozalegislacyjne, które są podważane przez opozycję, a czasami po prostu nieskuteczne.

Do tego prawica napędza konflikt z europejskimi trybunałami i pytanie o granice respektowania ich wyroków. Europejskie sądy wydają orzeczenia dotyczące polskiego wymiaru sprawiedliwości, ale Pałac Prezydencki je ignoruje, czego przykładem jest uporczywe nieodbieranie ślubowań od czwórki sędziów Trybunału wybranych zgodnie z prawem przez Sejm.

Czy z tego kryzysu można jeszcze wyjść? A jeśli tak – czy potrzebna jest do tego nowa konstytucja, jak proponuje prezydent Karol Nawrocki?

O tym w podcaście Drugi Rzut Oka dr Anna Wójcik rozmawia z konstytucjonalistą dr. Marcinem Szwedem z Uniwersytetu Warszawskiego i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

„Od prawnika często oczekuje się planu A, B i C, jakby prawo zawsze mogło rozwiązać każdy problem. Tymczasem prawo konstytucyjne jest na styku prawa i polityki. Dlatego niezbędne są także rozwiązania polityczne i polityczny kompromis” – przypomina Marcin Szwed.

W podkaście posłuchacie:

– dlaczego bez kompromisu politycznego nie da się trwale zakończyć sporów wokół powoływania sędziów i Trybunału Konstytucyjnego; – dlaczego zamiast pisać nową konstytucję lepiej przeprowadzić punktową nowelizację najbardziej problematycznych przepisów; – jak można zmienić sposób wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego i ograniczyć monopol Sejmu; – dlaczego polski model władzy wykonawczej jest wadliwy i czy lepszy byłby system prezydencki albo kanclerski.

Rozdziały (13)

1. Analiza sytuacji praworządności

Analiza sytuacji praworządności w Polsce, z podkreśleniem roli Trybunału Konstytucyjnego i prezydenta Nawrockiego.

2. Instytucje blokujące reformę

Rozprawa o blokadach reform praworządności przez Trybunał Konstytucyjny i prezydenta Nawrockiego.

3. Alternatywne podejścia do reformy

Przedstawienie alternatywnych metod naprawy praworządności, takich jak minimalizowanie politycznego polowania.

4. Zamiary zmian konstytucyjnych

Zamiary zmian konstytucyjnych podjęte przez prezydenta Nawrockiego i poprzedników.

5. Krytyka nowej konstytucji

Krytyka nowej konstytucji i propozycje punktowej nowelizacji obecnej konstytucji.

6. Projekty naprawy Trybunału Konstytucyjnego

Przedstawienie różnych propozycji naprawy Trybunału Konstytucyjnego i ich konsekwencji.

7. Problem neosędziów

Analiza sytuacji związanego z neosędziami, ich powołaniem i skutkami ich decyzji.

8. Kryzys praworządności i rolę Trybunału Konstytucyjnego

Analiza problemu neosędziów i kryzysu praworządności, a także rola Trybunału Konstytucyjnego w tym kontekście.

9. Kompetencje Trybunału Konstytucyjnego i wykorzystywanie przez polityków

Wyjaśnienie kompetencji Trybunału Konstytucyjnego oraz krytyka wykorzystania przez polityków jako narzędzie polityczne.

10. Model prezydenckiego rządów w Polsce

Dyskusja nad modelami rządów w Polsce, w tym system prezydenckiego, oraz potencjalne konsekwencje wprowadzenia takiego systemu.

11. Kryzys praworządności i potencjalne konsekwencje

Analiza potencjalnych konsekwencji kryzysu praworządności w przypadku wygranej ugrupowań prawicowych w wyborach parlamentarnych w 2027 roku.

12. Role Trybunału Konstytucyjnego i propozycje kompromisowe

Wyjaśnienie roli Trybunału Konstytucyjnego oraz propozycje kompromisowe dotyczące jego funkcjonowania.

13. Wyzwanie zgody narodowej i konsekwencje dla sądownictwa

Nawołanie do zgody narodowej i opamiętania się w kwestiach ustrojowych oraz podkreślenie konsekwencji dla sądownictwa.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 18 wyników dla "Trybunału Konstytucyjnego"

Znajdujemy się w takiej sytuacji, w której koalicja nie może przeforsować swoich ustaw, to znaczy nawet jeżeli je przegłosuje, to one nie wchodzą w życie, bo prezydent albo je zawetuje, albo zostaną one skierowane do Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdzi ich niekonstytucyjność.

Sędziów, a konkretnie czterech, którzy są sędziami Trybunału Konstytucyjnego, wybranymi przez obecną koalicję, ale nie są dopuszczani do orzekania, nie zostało od nich odebrane przed prezydentem właśnie oświadczenie woli, że będą sędziami.

No właśnie, chociażby poprzez zabezpieczenie ze strony Trybunału Konstytucyjnego, kto się zwrócił do Sejmu, żeby nie dokonywał tego wyboru sędziów do KRS-u do czasu zakończenia sporu, znaczy postępowania w Trybunale, które dotyczy konstytucyjności,

Czyli na przykład sposób wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego albo rozkład zadań między Radą Ministrów a

Ze względu na doświadczenia właśnie z problemami upolitycznieniem wyboru, takim upartyjnieniem Trybunału Konstytucyjnego przez

Tu w Niemczech postanowiono zwiększyć większość w parlamencie, która wybiera sędziów Federalnego Trybunału Konstytucyjnego.

I takie też były pomysły w Polsce, bo my tą dyskusję o tej zmianie punktowej właśnie dotyczącej Trybunału Konstytucyjnego tak naprawdę prowadzimy już od kilku lat.

I przecież jest projekt senacki dotyczący w ogóle poprawek do konstytucji, który zakłada no takie wyzerowanie Trybunału Konstytucyjnego w obecnym kształcie, ale mamy też

Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, które zostały uchwalone w 2024 roku i które zostały skierowane przez Dudę do Trybunału Konstytucyjnego, które uznało, że one są niekonstytucyjne, ale tam były konkretne pomysły, jak naprawić tą sytuację.

Tak, no i mamy też niedawny projekt, propozycję senatora Ujazdowskiego, który też planuje dokonać wyzerowania Trybunału Konstytucyjnego.

To znaczy on oczywiście był odpowiedzialny od początku za napędzanie tego kryzysu ustrojowego, bardzo pomagał PiS, ale już za rządów koalicji 15 października on raczej nie wetował, tylko kierował do Trybunału Konstytucyjnego, czyli po prostu odraczał tak naprawdę taką swoją odpowiedzialność i Trybunał np. w sprawie tej ustawy o KRS, o której wspomniałeś, on orzekł późno, już pod sam koniec prezydentury Dudy.

Jeśli chodzi natomiast o ten problem neosędziów, który wskazałaś, no to też ja tu nie jestem, czy nawet Trybunału Konstytucyjnego, ja też nie jestem przekonany, czy rząd miał wszystko tak naprawdę przemyślane i czy wiedział, w jaki sposób rzeczywiście rozwiązać te problemy.

No właśnie, ale też mamy, jeżeli chodzi o ten chaos prawny, tutaj taką nową rolę Trybunału Konstytucyjnego.

Ci posłowie PiS, którzy teraz właśnie się domagają uhonorowania postanowienia zabezpieczającego Trybunału Konstytucyjnego, no sami wcześniej zignorowali to postanowienie zabezpieczające, bo przepraszam, ono zostało wydane

I było to szczególnie zaskakujące, kiedy uzasadniał właśnie tą kwestię, że prezydent postanowił odebrać ślubowania tylko od dwóch sędziów Trybunału Konstytucyjnego, pani Bętkowskiej, pana Szostka, a nie od pozostałej czwórki, która jest wybrana przez obecną koalicję rządzącą.

To chodziło chyba o to, że był wtedy pomysł zreformowania ustawami Trybunału Konstytucyjnego i liczono, że Rafał Trzaskowski wygra wybory prezydenckie i podpisze tę ustawę.

No tak, uważam, że należałoby zwłaszcza w przypadku Trybunału Konstytucyjnego naciskać na ten kompromis, bo uważam, że on jest tutaj sensowny i możliwy.

W przypadku Trybunału Konstytucyjnego ja rozsądnie nie widzę jakichś argumentów, czy to prawnych, czy politycznych, które mogłyby stać przeciwko wdrożeniu jakiegoś sensownego porozumienia, chociażby na wzór tego proponowanego przez senatora Ujazdowskiego.