472. Walerian Pidmohylny 🇺🇦 MIASTO (1927)

Literatura ze środka Europy. Podcast okołoksiążkowy. Dzień dobry. Marcin Piotrowski. Kłaniam się Państwu nisko i zapraszam do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu Literatura ze środka Europy. W dzisiejszym odcinku chciałem zaprezentować Państwu książkę Waleriana Pidmochylnego, Miasto. Książkę z roku 1928, książkę ukraińskiego autora i książkę, która ukazała się nakładem Kolegium Europy Wschodniej w roku 2024 w przekładzie pana Marcina Gaczkowskiego.

poza tekstem głównym tej książki, czyli tym, co napisał Pidmochylny, znajdą Państwo w tej książce również znakomity, znakomity tekst uzupełniający, zatytułowany Podziemne Rzeki, który także napisał pan Marcin Gaczkowski. Wydaje mi się, że dużą wartością może być nawet przeczytanie tego tekstu wcześniej, żeby czytać część właściwą już z tym pogłębionym kontekstem, bo mam wrażenie, nawet nie wrażenie, mam niestety pewność, że z wyjątkiem wąskiej grupy specjalistów zupełnie nieznany będzie nam kontekst historyczny, kulturowy tego, co Pidmochylny opisuje.

Znajdą Państwo w tej książce fragmenty innych tekstów. To jest coś, co osobiście bardzo lubię. Te teksty nie są oczywiście pełne. Są to streszczenia albo opowieści o tym, czym one są. Albo opowieści o sposobie ich pisania. Niewielkie rzeczy, ale takie perełki, które bardzo mi się podobały. Ta książka jest bardzo filmowa, być może dlatego, że sam Pidmochylny pisał scenariusze. I jak pisze Gaczkowski w swoim posłowiu, to jest książka, która była pisana jako scenariusz. Ale nie stała się scenariuszem filmowym, tylko stała się pełnoprawną książką, powieścią. Powieścią o latach dwudziestych, powieścią o życiu literackim Kijowa tamtego okresu.

No i w tym miejscu zachęcę Państwa bardzo do posłuchania rozmowy z tłumaczem, z panem Marcinem Gaczkowskim. Rozmowy, która miała miejsce w strefie literatury Polskiego Radia. Rozmowy z maja 2024 roku. Link do tej krótkiej niestety rozmowy załączę Państwu w opisie odcinka. Bardzo Państwu polecam, bo poza fantastycznym kontekstem, który Gaczkowski przywołuje, tłumaczy, pokazuje i jako specjalista wyjaśnia tę książkę, przybliża postać także Pidmochylnego, to znajdą tam Państwo także fragment, który chciałem Państwu przeczytać na początku. Ale nie muszę go czytać, dlatego że czyta go zawodowiec.

To jest książka, która dla mnie wpisuje się w bardzo specyficzny i dla mnie jeszcze niedefiniowalny styl ukraińskiego rozstrzelanego odrodzenia, tak w Polsce się o tym mówi. Szarzej opisuje to i tak Gaczkowski i zachęcam Państwa bardzo do posłuchania tej rozmowy. Ale tej książce bardzo blisko do stylistyki, do pewnego myślenia, do pewnego czucia literatury, czucia ironii, czucia dystansu do świata, którą pokazał mi Mike Johansen. Moim zdaniem nie ma przypadku, że dwie książki, które powstają w podobnym okresie, wywodzą się z podobnego środowiska, dziedziczą pewnego rodzaju wrażliwość. A to jest wrażliwość unikalna. Ja tego typu dystansu do rzeczywistości i takiego rewolucyjnego, mimo wszystko szwungu, rewolucyjnego w najlepszym sensie tego słowa,

No i jest jeszcze, o czym już wspominałem, tekst domykający, który jest fantastycznym wprowadzeniem do całej książki, ale także pokazaniem, do jakiego stopnia ta książka osadzona jest jednak w kontekście rzeczywistym. Pokazaniem, czy próbą odnalezienia miejsc, które ta książka pokazuje, próbą wskazania na ludzi, których ta książka pokazuje, No i chciałbym powiedzieć, że przywrócenia ich do życia w Polsce, ale to będzie nadużycie, bo oni tego życia nie mieli. Można byłoby przywracać, gdyby to było. Tutaj nie ma czego przywracać, tu trzeba to zbudować. No i moim zdaniem i miasto, i postać Pidmochylnego, i znakomita robota tłumacka Gaczkowskiego rzeczywiście przywraca to do życia.