Odcinek 5: Razem możemy więcej

Szok, niedowierzanie, złość. Wyścig z czasem, żeby pomóc swoim bliskim w Ukrainie. Rosyjska inwazja dotknęła nie tylko społeczeństwo ukraińskie, ale także miliony osób ukraińskiego pochodzenia na świecie. I to właśnie oni, Ukraińcy i Ukraińki w diasporze, od pierwszych dni wojny rzucili się do działania. I nie przestają do dziś. Nawet kiedy świat patrzy gdzie indziej. Ukraina Globalnie. Podcast o wojnie, diasporze i polityce. Nazywam się Dominika Blachnicka-Ciacek i pracuję na Wydziale Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wraz z moimi współpracowniczkami rozmawiamy o działaniach diaspory ukraińskiej i ich znaczeniu dla polityki, tożsamości i kultury.

Do tej pory nasi rozmówcy mówią o tych pierwszych miesiącach solidarności z widocznym wzruszeniem. Hasło Razem możemy więcej, razem możemy bilsze, które słyszałyśmy w różnych kontekstach, nie było odczuwane jako pusty slogan, ale jako namacalny wyraz wspólnoty ponad granicami. Poczucie emocjonalnego i materialnego wsparcia ze strony społeczeństwa przyjmującego towarzyszyło ukraińskiej diasporze również w Stanach Zjednoczonych. Wszyscy chcieli pomóc, wspomina jedna z aktywistek, Ukrainka mieszkająca w Nowym Jorku. Sąsiedzi i przyjaciele, Amerykanie oraz przedstawiciele innych narodowości organizowali zbiórki, dawali pieniądze, okazywali wsparcie. Wśród największych donorów znaleźli się prominentni amerykańscy biznesmeni i filantropi.

Już w pierwszym miesiącu od rozpoczęcia inwazji powstała organizacja patronacka American Coalition for Ukraine, której udało się dotrzeć do kluczowych osób w kongresie i przekonać je do wsparcia ustaw istotnych dla walczącej Ukrainy. To było jak magia, wspomina Mariana, która koordynowała działania rzecznicze w Stanach Zjednoczonych. W naszych badaniach zdecydowanie najmniej optymistycznie o wsparciu ze strony kraju przyjmującego wypowiadali się Ukraińcy i ukraińscy Żydzi mieszkający w Izraelu. Od samego początku musieli się oni zmagać z jednej strony z oporem ze strony izraelskiego rządu, który był niechętny wobec aktywnego wsparcia Ukrainy, preferując politykę neutralności, a z drugiej strony z obojętnością społeczeństwa izraelskiego.

Max, przedstawiciel jednej z ukraińskich organizacji w Izraelu, z zazdrością mówił o reakcji Polski, której doświadczył odwiedzając Polskę zaraz na początku pełnoskalowej wojny, zwracając przede wszystkim uwagę na wszechobecne wsparcie dla ukraińskich uchodźców. Max wspomina. Ta kwestia zamknięcia granic, szczególnie w tym kontekście, widać Polskę, która zrobiła coś bezprecedensowego i niesamowitego. Pojechałem do Warszawy w marcu 2022 roku i wyglądała jak nowe ukraińskie miasto. Wszystko było niebiesko-żółte, a na ekranach i w autobusach pojawiły się tłumaczenia na ukraiński. Chcieliśmy zobaczyć coś podobnego tutaj, bo może nie przyjeżdża do Izraela tyle uchodźców, ale mamy tu bardzo wielu ludzi gotowych ich przyjąć i im pomóc.

Natomiast w Polsce dodatkowo podkreśla się też naszą wspólną historię, gdzie Rosja jest tym odwiecznym wrogiem, ale też podkreśla się to, że Ukraińcy walczą za Ukrainę, ale również za naszą polską wolność, ponieważ cały czas istnieje to niebezpieczeństwo, że ta wojna się rozleje na terytorium Polski, a niektórzy nawet podkreślają, że ona gdzieś tam już jest poprzez rosyjską dezinformację. A jak wygląda sytuacja w Izraelu? Bo on jeszcze nie wybrzmiał w naszej rozmowie. Czy tamte aktywności rzecznicze są rozwinięte? Jeśli tak, jak są ramowane? Możesz coś o tym więcej Dominika powiedzieć, bo ty tam byłaś? To było dla nas bardzo ciekawe, bo jak opowiadałam już wcześniej, te organizacje diaspory ukraińskiej właściwie się dopiero tworzą.

Tyle się w międzyczasie zdarzyło. Trwająca izraelska inwazja na Gazę i później zawieszenie broni. Teraz inwazja amerykańsko-izraelska na Iran. To sprawia, że ten temat ukraiński w Stanach Zjednoczonych przestaje być tak obecny, jak był jeszcze kilka lat temu. Więc te diaspory, tak jak powiedziałam, cały czas aktywne, ale bardzo, bardzo koncentrują te swoje działania, no właściwie na własnych kręgach i na tym, żeby kontynuować działania rzecznicze. Nie wiem, czy jeszcze mamy czas, ale mogę powiedzieć o tym, jak to się zmienia w Izraelu. Myślę, że krótko możemy o tym chwilkę porozmawiać. Myślę, że ten temat Izraela dla naszych słuchaczy może być najmniej znany.

To długie i złożone pytanie. Mam nadzieję, że coś będziecie mogły na ten temat powiedzieć. Tak Agnieszko, na pewno po 2014, a zwłaszcza po 2022 roku, obserwujemy bardzo duży wzrost profesjonalizacji i instytucjonalizacji różnych organizacji diaspory ukraińskiej w Polsce. Wojna niejako wymusiła na nich ten wzrost i tą profesjonalizację. Była taką trochę przyspieszoną lekcją zdobywania know-how o tym, jak zbierać środki, jak pomagać, jak współpracować właśnie w takich warunkach bardzo ekstremalnych. Co trzeba też podkreślić, współpracują one również z polskimi NGO-sami, budując taki ekosystem wielokulturowego społeczeństwa obywatelskiego, ponieważ nie tylko są Ukraińcy i ukraińskie organizacje, ale też inne narodowości, w tym Białorusini.