Mentionsy Mentionsy
TOK FM Select
TOK FM Select

“Ta wygrana jest przeciwko rządowi, nie Trzaskowskiemu”

02.06.2025 ·26 min 31 s

W tym odcinku wspólnego Poranka Radia TOK FM i „Gazety Wyborczej” wraz z prof. Ewą Marciniak, dyrektorką Centrum Badania Opinii Społecznej Uniwersytetu Warszawskiego, oraz prof. Sławomirem Sowińskim z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, omawiamy przyczyny niewielkiej, lecz znaczącej wygranej Karola Nawrockiego nad Rafałem Trzaskowskim w drugiej turze wyborów prezydenckich. Przyglądamy się dynamice frekwencji, zachowaniom młodych wyborców oraz ich antysystemowemu nastawieniu, które w połączeniu z negatywną oceną rządu i rządów Donalda Tuska wpłynęły na ostateczny wynik. Analizujemy także wpływ kampanii wyborczych i strategiczne błędy kandydatów, a także zastanawiamy się nad przyszłością polskiej sceny politycznej, rolą koalicji rządzącej oraz wyzwaniami, które czekają premiera i prezydenta w najbliższych latach.

TOK FM. Na każdy temat. Z każdej strony. Dominika Wierowiejska przy mikrofonie. Trwa wspólny poranek Radia TOK FM i Gazety Wyborczej. A w studiu profesor Ewa Marciniak, dyrektorka Centrum Badania Opinii Społecznej Uniwersytet Warszawski. Dzień dobry pani profesor. Dzień dobry. Oraz profesor Sławomir Sowiński, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Dzień dobry pani profesor. Dzień dobry, kłaniam się. Chciałam zapytać Państwa o przyczyny, dla których Karol Nawrocki wygrał te wybory, Rafał Trzaskowski je przegrał. Ja przypomnę tylko naszym słuchaczom i widzom, że ostateczne wyniki wyboru wyglądają w sposób następujący. Karol Nawrocki zdobył 50,89% głosów.

To prawda, nie ma takiego zwycięzcy, o którym może chełpić się właśnie takim spektakularną różnicą między sobą i kolejnym kandydatem, no ale zwycięzca jest, no bo wiadomo, taki charakter wyborów i nic już się... Nie stanie, nic już się w tej kwestii nie zmieni. I teraz pani redaktor pyta o to, jak to można diagnozować, jakie są źródła. Jakoś tak się dzieje w Polsce, że my bardzo często jesteśmy przeciw. I nawet jeśli nas jest niewielki, 300 tysięcy na przykład w tym przypadku przeciwko czemuś,

No to w tym przypadku to wydaje się, że to jest przeciwko rządowi, a nie tyle Rafałowi Trzaskowskiemu. Rządowi, który uzyskiwał Niezadowalające oceny w badaniach opinii społecznej, bo przeważały oceny albo negatywne, też trochę neutralnych osób wyrażało swój stosunek, ani tak, ani tak, a ta pozytywna ocena to było około 30-35%. Więc to jest... Nie tyle takie poparcie dla Karola Nawrockiego w tym przypadku, ile wyrażony sprzeciw.

I my to oczywiście mamy na to swoje określenie, tam wybieramy mniejsze zło i tak dalej, choć nie sądzę, że w tym przypadku akurat to miało takie stuprocentowe zastosowanie. Byliśmy przeciw ośmiu latom Rządów Prawa i Sprawiedliwości. Stąd taka mobilizacja, o której pani redaktor mówiła i możliwość stworzenia rządu, w skrócie anty-PiS. Teraz te niecałe dwa lata wystarczyły na to, aby być przeciwko rządowi Donalda Tuska, co jest w dużej mierze, w cudzysłowie, zasługą politycznych narracji. Bo jeśli jest tak, że na przykład mamy oczywisty spadek inflacji, to i tak to nie przeszkadza tejże właśnie politycznej narracji, aby mówić, że jest inflacja, ludzie tracą pieniądze, portfele pustoszeją i tak dalej.

Ja tutaj mówiłam o takim odłożonym efekcie wysokiej inflacji z poprzednich lat, że do ludzi tak naprawdę powoli docierało, ojejku, jak te ceny, przecież trzy lata temu to przecież w ogóle wszystko inaczej kosztowało, więc mnie się wydaje, że tu jest taki odłożony efekt i ludzie nawet nie patrzą, że w tej chwili ta inflacja jakoś się normalizuje. I adresowana odpowiedzialność do aktualnie rządzących. Tak, oczywiście. Patrząc na samą kampanię, to myślę, że zobaczyliśmy, że jeszcze raz takie stare się, że tak powiem, prawidło potwierdza politologiczne, że kampania bardziej się przegrywa niż wygrywa. Tak naprawdę w samej kampanii byliśmy świadkami wyścigu jakichś orłów, sokołów, tylko raczej dość osobliwych pomysłów politycznych dwóch sztabów. Które właściwie co chwilę popełnia jakieś błędy, ale więcej błędów było po stronie Rafała Trzaskowskiego.

Natomiast tak patrząc strategicznie, to myślę, że po pierwsze te wybory jeszcze raz pokazały, że wybory prezydenckie w Polsce są prawoskrętne. Już piąte wybory prezydenckie, które wygrał polityk prawicowy. I teraz fakt, że Platforma Obywatelska postanowiła w tych wyborach i to w takim czasie, kiedy też widzieliśmy, że w ogóle życie polityczne skręta w prawo, Postawić na polityka Wielkomiejskiego, prawda, na polityka koordynującego się z agendą taką bardziej progresywną, licząc, że uda go się jakoś tak upudrować konserwatywnie, no to to był pierwszy, moim zdaniem, błąd. Drugi oczywiście problem Rafała Trzaskowskiego, to jest to, o czym mówiła pani profesor, To były negatywne oceny rządu Donalda Tuska. One do pewnego stopnia musiały być negatywne, bo pamiętajmy, że w 23 roku Platforma przegrała wybory, a nie wygrała.

Musiała stworzyć bardzo trudną koalicję i było jej bardzo trudno, że tak powiem, zaproponować pozytywną agendę. Ale premier Tusk ewidentnie wybrał w 2013 roku emocje, a nie aspiracje, tak? Postanowił utrzymać taką gorączkę polityczną pod hasłem musimy odsunąć PiS. No i widać wyborcy, że tak powiem, się w tym nie odnaleźli. I sprawa ostatnia. Kluczowa była pierwsza tura. W pierwszej turze zobaczyliśmy, że aż 40% wyborców ma już dość duopolu, prawda? I oni w drugiej turze uznali, że nawet tak daleko idący eksperyment, jakim jest wybór Karla Nawrockiego, Młodzi wyborcy, tak, bardziej wychodził poza dłopol polityczny niż wybór Rafała Trzaskowskiego, który jednak jest politykiem Platformy, prawda, który im się kojarzył z Donaldem Tuskiem. Więc to są takie powody strategiczne, a do tego dochodzą jeszcze, że tak powiem, różnego rodzaju taktyczne błędy, które widzieliśmy, nie ma sensu ich tu powtarzać.

Ale zgadzam się, to nie jest zwycięstwo jakieś w sensie w wyniku przełomowe, chociaż pewnie będzie miało przełomowe znaczenie, czy istotne znaczenie. Jeszcze bym tylko jedno zdanie. Ja tylko powiem, że trwa konferencja prasowa Państwowej Komisji Wyborczej. Zostały ogłoszone wyniki. Przewodniczący Komisji Sylwester Marciniak ogłasza, że Karol Nawrocki wygrał wybory prezydenckie. To tak dla porządku, że to się właśnie w tej chwili dzieje. Pani profesor. Dość długo obowiązywała w Polsce taka tak zwana norma narzekania. Ja myślę, że dzisiaj obowiązuje norma negatywizmu, choć naprawdę na skalach optymizm-pesymizm pojawia się bardzo duży odsetek osób, które są takimi realistami, bliżej tej skali optymizmu.

Ale proszę zwrócić uwagę, jak przebiegała kampania Karola Nawrockiego. Names mentioned. Names mentioned. Taka wizja, że mogę zawsze znaleźć jakiś obszar w swoim życiu indywidualnym czy społecznym, który negatywnie oceniam. Jest kandydat, który mówi, tak, ja też to negatywnie oceniam.

Za tym kryje się niewypowiedziana nadzieja, że będzie lepiej. Chociaż takiej nadziei, moim zdaniem, w tej rekordze nie było. A nie mają Państwo takiego wrażenia, że mamy do czynienia z dość niezwykłą sytuacją takiego znaczącego wzrostu frekwencji, wejścia na rynek... Wyborczy dużej liczby młodych wyborców, którzy są absolutnie poza twardymi elektoratami jakiejkolwiek partii. Oni są niezwykle mobilni i łatwo zmieniają zdanie i są raczej antyrządowi niż prorządowi. Antysystemowi powiedziałbym, ale myślę, że oni są antysystemowi dlatego, że po prostu nie odnajdują się w systemie, w którym jest dwóch reżyserów od 20 lat. To jest dosyć niezwykłe, prawda? Jakby w teatrze przez 20 sezonów szła ta sama sztuka z tymi samymi bohaterami, tak?

To ci młodzi ludzie no po prostu się w tym nie odnajdują i szukają jakiegoś wyjścia z tego... Z tego teatru, z tego spektaklu. W 2023 roku dali szansę trzeciej drodze, prawda? Trzecia droga, no nie do końca, że tak powiem, zaproponowała nową jakość, więc w tym roku przenieśli jakby tą swoją uwagę na Sławomira Mencena, a jego kampania była taką stacją przesiadkową, prawda, żeby ostatecznie Dać szansę Karolinu Nawrockiemu, bo wierzę, że on będzie bardziej zależny od Jarosława Kaczyńskiego niż Rafał Trzaskowski od Donalda Tuska. Więc to mi się wydaje tutaj jakby rzecz taka zasadnicza. Natomiast pamiętajmy też, że i tutaj pewnie pani profesor potwierdzi, rola młodych wyborców maleje, a nie rośnie. Znaczy grono tych młodszych wyborców ciągle się kurczy.

To jest w tej chwili tam ponad chyba 4 miliony, natomiast rośnie grono tych wyborców starszych. Powyżej 60 lat to jest prawie 10 milionów, więc w tym sensie w tych wyborach chyba ostatecznie jednak decydowali seniorzy, prawda? Ale frekwencja w tej grupie najmłodszej była wyższa od średniej frekwencji. Ale ostatecznie, jakbyśmy to przełożyli na liczby bezwzględne, to i tak tych młodych jest po prostu coraz mniej. My im oczywiście i słusznie, że uwagę, że tak powiem, poświęcamy. Natomiast ostatecznie wybory rozstrzygają seniorzy w Polsce. Jakiś stopień dezorientacji w świecie społecznym u młodych można zdiagnozować. Oni trochę szukają wzorców właśnie w tradycyjnych rolach męskich, w tradycyjnych rolach kobiecych.

Trochę są zdezorientowani, czy w dobrym miejscu jest Polska, jeśli chodzi o politykę zagraniczną, czy ta inwestycja w Ukrainę to jest rzeczywiście coś, co jest poprawne. W związku z tym szukają czegoś wyrazistego, jednoznacznego i skrótowego. Muszę, panie profesorze, przerwać, bo muszę przypomnieć naszym słuchaczom, widzom, trwa wspólny poranek Radia TOK FM, Gazety Wyborczej. Słyszą nas państwo w radiu, mogą oglądać na tokfm.pl i wyborcza.pl. W Radiu TOK FM za chwilę informacje, a po informacjach wrócimy do naszej rozmowy. TOK FM. Na każdy temat, z każdej strony.

Dominika Wielowiejska przy mikrofonie, a w studiu profesor Ewa Marciniak i profesor Sławomir Słowiński. Omawiamy wyniki wyborów. Ja przypomnę, że przewodniczący PKW Sylwester Marciniak ogłosił oficjalne wyniki drugiej tury wyborów prezydenckich. Wygrał Karol Nawrocki, nieznaczną przewagą głosów, a my rozmawiamy o jakby przyczynach tego wyniku i ewentualnych skutkach. I obiecałam panu profesorowi jeszcze głos, jeśli chodzi o charakterystykę młodych. Chciałbym, żeby tak jak mówi pani profesor, że młodzi są bardziej, można powiedzieć, konserwatywni i wybierają bardziej te tradycyjne role czy wzorce, ale myślę, że tutaj jednak zdecydował ten czynnik antysystemu. Znaczy, że młodzi po prostu zawsze chcą być... Są krytyczni wobec władzy.

Także zwolenników Sławomira Mencena, że oni nie zachwycają się Nawrockim, ale uważają, że lepiej będzie, jeżeli prezydent będzie z innego obozu, a rząd z innego, żeby nie było takiej pełni władzy. I też zastanawiam się, że jednak na tym, że jest wielką zagadką, jak ci sami ludzie będą głosować w momencie, kiedy być może, no właśnie... Będzie coś takiego, że będzie rządzić PiS i Konfederacja i będzie prezydent z PiS-u, pani profesor. No tak. I starszej grupie nie przeszkadzało, że był, jest jeszcze prezydent z Prawa i Sprawiedliwości i przez osiem lat Prawo i Sprawiedliwość sprawowało władzę. No miało pełnię władzy, szczególnie w pierwszej kadencji.

W drugiej straciło Senat. Tak, to pojęcie, określenie, to określenie domknięcie systemu No to też w niektórych kręgach funkcjonowało, ale ja sobie myślę, że te wybory, ich rezultat w bardzo dużym stopniu zależą od najbliższych dwóch lat i oceny prezydentury Karola Nawrockiego. Jaka ona będzie? W jakim stopniu ona będzie? Kolejny odcinek. W dużym stopniu pochodną właśnie tejże oceny, bo tutaj w grę będzie wchodziła nie tylko działalność zagraniczna prezydenta, nie tylko jego relacje dyplomatyczne, bądź ich brak, bo to trudno powiedzieć,

I z drugiej strony, te rezultaty wyborów będą też pochodną Oceny rządów Donalda Tuska, który mam nadzieję, że w końcu będzie miał dobrego rzecznika i całe biuro do spraw komunikacji, bo zdarzyło się wiele pozytywnych rzeczy, o których nikt nie wie. Na przykład związanych z urodzeniami, z programem in vitro i z licznymi, tam chyba 12 tysięcy urodzeń. Tak, program in vitro jest sukcesem. Z procesem, jeśli chodzi o liczbę ciąży, rzeczywiście ona wzrosła gwałtownie po tym, jak rząd i także prezydent Duda zdecydowali o finansowaniu tego programu. Dla dużej części rodzin to jest rzecz niezwykle istotna, ale naprawdę trzeba dzisiaj o działania rządu szukać informacji, a one powinny docierać po prostu, mówiąc w cudzysłowie, napadać na nas.

Myślę, że ja bym trochę tutaj, to już mówiła pani profesor, jeszcze wyostrzył, znaczy po pierwsze ta przyszłość chyba się będzie w najbliższych dniach rozstrzygała, czy nawet po najbliższych godzinach i ona po pierwsze zależy od decyzji samego premiera Tuska, bo o ile rządzenie do tej pory tą trudną koalicją to było takie ciągnięcie bardzo, bardzo ciężkiego wozu, to teraz to będzie pchanie tego wozu pod ogromną górę, prawda? A to jest właśnie w tej chwili trochę rządzenie Polską z punktu widzenia rządu, to jest taka trochę robota dla politycznych samurajów w gruncie rzeczy. No i teraz jest pytanie, czy po pierwsze Donald Tusk ma siłę, ochotę dalej ten wóz pchać pod górę. Jeśli tak, to jest pytanie, czy... Ale co to pan, panie profesorze, prorokuje zmianę premiera? Myślę, że przede wszystkim premier musi sobie odpowiedzieć na pytanie, czy dalej jest w stanie, czy ma siłę, czy ma ochotę się w tych bardzo trudnych warunkach zmagać z tą dużo, dużo trudniejszą sytuacją niż jeszcze przedwczoraj.

Zakładam, że ta może być taka rachuba, nie wiem czy zwycięży, ale wydaje mi się, że to może być... W tej chwili taka największa niewiadoma, jeśli chodzi o trwałość tej koalicji. No a po drugie oczywiście jest kluczowe, co decyduje w tej chwili Karol Nawrocki. Czy będzie chciał realizować plan Jarosława Kaczyńskiego, który moim zdaniem jest bardzo prosty, prawda? Wygrać wybory po to, żeby wysadzić platformę z fotelów rządowych. Czy też Karol Nawrocki postanowi prowadzić jakąś własną grę polityczną, taką trochę w stylu, powiedziałbym, konfederackim, To znaczy, nawet może nie tyle, że budujemy wspólnotę, ale że właśnie już wychodzimy poza te archaiczne, że tak powiem, wrota Duopolu, prawda? I że tworzymy trochę jakby inne imaginarium polityczne, takie, w którym na przykład bardziej się, nie wiem, Konfederacja pojedynkuje z partią razem.

Być może w tą stronę będzie Karol Nawrocki mierzał. Gdyby tak było, no to wtedy... Rzeczywiście możemy być świadkami czegoś zaskakującego. Natomiast jeżeli będzie realizował plan Wiesława Kaczyńskiego, to będzie, że tak powiem, dotychczasowa polaryzacja, wojna, tylko że jeszcze na sterydach. I to jest bardzo ciekawe, bo chcę Państwu zwrócić na taki mały element może, nie fundamentalny, ale kompletnie inne podejście do tych kwestii w przypadku Prawa i Sprawiedliwości, w przypadku Koalicji Obywatelskiej. Bo PiS, jak się zbliżały wybory, to po prostu dawał pieniądze. A Koalicja Obywatelska, Koalicja 15 października zarządziła owszem renty wdowie.

I kiedy są wypłacane? 1 lipca tego roku. Czyli po wyborach. PiS zawsze by zrobił tak, żeby pieniądze trafiły do ludzi. No mówię o takim pragmatycznym często chwycie polityków, żeby pieniądze trafiały do ludzi, to znaczy szły do ludzi po prostu przed wyborami, tuż przed wyborami, żeby oni odczuli, że właśnie coś się dobrego dzieje. To taka tylko sugestia, bo to się powtarza notorycznie, bo przypominam sobie słynne Kosiniakowe, czyli rozszerzenie urlopu rodzicielskiego. Który rzeczywiście zaplanował, realizował Kosiniak, a weszło w życie od 1 stycznia 2016 roku. Czyli ludzie mieli poczucie, że tak naprawdę dał im to PiS. Czy z innych takich, no wydaje się dzisiaj niezrozumiałych błędów, na przykład po co Rafał Trzaskowski rok temu rozpętał tę awaturę o krzyże w Warszawie, prawda?

Która właściwie tylko dała mu wyłącznie... Moim zdaniem to była niekontrolowana do końca akcja. No okej, ale jednak jakoś za tym stanął, prawda? No i zmobilizował... A propos tych pieniędzy, to rzeczywiście można powiedzieć, że ludzie deklarują różne poglądy, niektórzy są prawicowi, lewicowi, centrowi, jeśli nie wiedzą, co o sobie powiedzieć, ale... Mówiąc tak kolokwialnie, na końcu dnia głosują portfelem, czyli rzeczywiście liczą, jakie są ich osobiste warunki materialne i czy ten status się poprawia, czy mogą co roku wymienić sprzęt AGD, czy może raz na 10 lat.

I to jest rzeczywiście niezwykle ważne, o czym pani redaktor mówi. Tak, i tu kluczowe jest, że Jarosław Kaczyński w 2015 roku zbudował taką obietnicę aspiracji, awansu, prawda? Oni ją trochę ocierocili polskim ładem i w tym sensie nie wygrali, znaczy wygrali wybory w 2015 roku, ale stracili władzę. Natomiast Platforma nie chciała, nie mogła, nie potrafiła przejąć tego ducha aspiracji, że ludzie chcą się rozwijać, chcą awansować, prawda? Tylko raczej poszła w emocje, w rozliczenia. No i to przyniosło efekt taki, jaki przyniosło. No dobrze, ale też w tym kontekście, kontynuując tę myśl, trzeba się zastanowić, jak tutaj odnajdą się wyborcy Konfederacji. Bo przecież, jeśli ich zapytać, a takie badania CBOS robił, na przykład badania jakościowe, no to rzeczywiście okazywał się fajny...

Sławomir Męcen to określenie w końcu pozytywne, ale jednak daleko odbiega od języka polityki. No ale dobrze. Natomiast jak się odnajdą wyborcy Konfederacji, którzy akcentują tę wolność ekonomiczną, minimalizację państwa, udziału państwa w życiu człowieka. To nie są etatyści. I teraz jak to ożenić z socjalnym programem Prawa i Sprawiedliwości i tymi Właśnie zapełnianiem tych portfeli, które pewnie na nowo będzie w obietnicy wyborczej przed dwudziestym siódmym rokiem. No właśnie z tą potrzebą wolności ekonomicznej. Moim zdaniem to są dwie sprzeczne energie i nie wiem czy wystarczy tutaj ta ideologia narodowa, ideologia antyunijna i tak dalej.

Tak, więc w tym sensie spodziewam się, że Jarosław Kaczyński, kiedy poczuje wiatr w żaglach, to niekoniecznie będzie chciał się dzielić władzą z Konfederacją, nawet jeżeli oni popali go w wyborach prezydenckich. Chciałam tylko jeszcze Państwa zapytać o jedną rzecz. No bo przedstawiono bardzo dużo poważnych zarzutów wobec Karola Nawrockiego. One dotyczą jego przyszłości i od razu deklaruję, że uważam, że one są prawdziwe. Wiem, kto to mówił, wiem, co się działo. Moja wiedza jest taka, że zarzuty są prawdziwe. Chociaż wiem, że wielu wyborców PiSu uznało, że nie są prawdziwe. No i tutaj powtarza się taka fraza, że to był efekt Trumpa w którymś momencie, to znaczy ludzie mieli takie poczucie, oho władza chce kogoś zniszczyć, no to my zrobimy na odwrót. Czy rzeczywiście tutaj ten element odegrał rolę? Ja od razu stanę po stronie mediów i powiem tak, media musiały wyborcom przedstawić te informacje, które miały, po to, żeby nikt potem nie mówił, że wybierano prezydenta nie wiedząc jaką ma przeszłość, więc ja od razu mediów w tej sprawie będę bronić.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.