Jak wyglądała kapitulacja niemieckiej armii pod Stalingradem?

Jest 31 stycznia 1943 roku. TOK FM na każdy temat z każdej strony. Dzień dobry państwu. Karolina Lewicka. Moim i państwa gościem jest dzisiaj profesor Piotr M. Majewski, Uniwersytet Warszawski. Dzień dobry panie profesorze. Dzień dobry pani redaktor. Dzień dobry państwu. Friedrich von Paulus żył w państwie niemieckim w czterech jego ustrojowych wcieleniach. Wychował się i pewnie też w jakiś sposób uformował, bo to wiek młodzieńczy i wczesnej dorosłości, w cesarstwie niemieckim. Potem była Republika Weimarska. Której chyba nie poważał, zresztą było to państwo słabe.

I można powiedzieć, że oni się bardzo dobrze uzupełniali, bo ten von Reichenau był taki rzutki, brutalny, bardzo wysportowany, a Paulus dystyngowany, elegancki, ale raczej wycofany. I on doszedł w ten sposób aż do stanowiska... General Porucznika, czyli najwyższego stanowiska generalskiego, no i właśnie tego architekta planu Barbarossa. Potem, jak wiemy, ten plan Barbarossa nie poszedł tak jak powinien, to znaczy wojska niemieckie utknęły na przedpolach Moskwy, doszło do awantury pomiędzy... Witam serdecznie.

Dymisji podał się generał Gerd von Rundstedt, który dowodził Grupą Armii Południe. Przez to, że Paulus był takim współpracownikiem, protegowanym, Kiedy von Reichenau objął po Rundstedzie dowództwo tej kluczowej armii, to Paulus trafił na stanowisko dowódcy 6. Armii Niemieckiej podlegającej von Reichenau. Tej, którą Rosjanie zamkną w Kotle i która tam dokona żywota albo pod Stalingradem w Stalingradzie, albo potem jeszcze w Łagrach.

Ci, którzy przeżyją tę kampanię. Ale jeszcze chciałabym wrócić do tego, co pan powiedział przed chwilą, panie profesorze, o tym, że Paulus był elegancki, dystyngowany i że ta kariera do pewnego momentu rozwijała się, jak to w wojsku, ale nie była jakaś spektakularna, oszałamiająca. Więc chciałam zapytać o jego pochodzenie. Czy to była przeszkoda w takiej karierze bardziej błyskotliwej? A poza tym, czy to był dla niego problem? Bo on był synem skromnego urzędnika, my mówimy Friedrich von Paulus, ale on nie miał żadnych arystokratycznych korzeni, szlachcicem nie był. Ponoć znalazłam taką historię w młodości, był to dla niego problem i na przykład wymyślił sobie, że jeżeli będzie tak elegancko chodził, poruszał się,

24 lata, kiedy wybuchła I wojna światowa, to było tyle, żeby zrobić karierę młodszego dowódcy, dojść do niższego stopnia oficerskiego, powiedzmy kapitana czy podpułkownika, ale nie wystarczało, żeby zrobić wielką karierę już w I wojnie. Tacy ludzie później byli... No można powiedzieć główną siłą napędową tego bardzo rozwijającego się Wehrmachtu. To oni zrobili te wielkie kariery oficerskie. Później czasem powiedzmy ci feldmarszałkowie, którzy pierwsi feldmarszałkowie to byli trochę starsi, tacy jak właśnie von Rundstedt. Ale tacy ludzie właśnie jak Paulus, oni robili kariery merytorycznie bardzo dobrze uzasadnione.

I najpierw Niemcom dobrze szło, bo od tego szturmu 13 września do 18 listopada Niemcy zajęli większość miasta, z wyjątkiem jego północnej części. Wydawało się, że właściwie opanowanie całości będzie tylko kwestią czasu, ale już następnego dnia, czyli 19 listopada, rusza słynna operacja Uran, którą zresztą dowodzi Polak Konstanty Rokosowski. Nie wiem czy się do niego tak Polacy chętnie przyznają. Tak, ale on się nie wypierał swojego polskiego pochodzenia. Czyli Armia Czerwona przechodzi do ofensywy, łącznie ponad milion żołnierzy i trzy dni później zamykają Niemców w kotle pod Stalingradem. To jest końcówka listopada. Końcówka listopada, więc wiemy co się wtedy dzieje w pogodzie w Rosji. No i oczywiście brakuje paliwa, jedzenia, amunicji, ciepłej odzieży i von Paulus zawiadamia Hitlera.

8 stycznia, kiedy Rokosowski złożył mu propozycję kapitulacji i to pewnie No znowu nie uratowałoby tych niemieckich żołnierzy przed niewolą, ale na pewno wielu z nich trafiłoby do niej w lepszym stanie i wielu z nich by po prostu nie zginęło, nie zmarło w tych śniegach. I chciałabym zapytać jeszcze o te obietnice Hitlera, bo Hitler próbował jej dotrzymać. To znaczy, kiedy powiedział, że spróbuje armię uwolnić i że się o nią zatroszczy, no to faktycznie był ten most Göringa, czyli dostawy. Też sprawdziłam dane. 104 tony dziennie dolatywały, ale do przetrwania było potrzebne około 750 ton. No więc dzienne racje żywnościowe były ograniczone do minimum.

No ale jest jeszcze operacja Śnieżna Burza, podjęta przez Grupę Pancerną von Mansteina i się nie udaje. Dlaczego? Nie udaje się dlatego, że Właśnie Armia Czerwona jest już znacznie silniejsza niż Niemcy zakładali, a na dodatek jest to armia, która paradoksalnie przyswoiła sobie, w bardzo dużej mierze i twórczo rozwijała tę niemiecką taktykę, czy też strategię, to znaczy Blitzkrieg, to co spotka przecież Paulusa i jego szóstą armię, to jest nic innego niż powtórzenie przez Armię Czerwoną. ...manewru kanneńskiego, czyli uderzenia na skrzydła przeciwnika szybszymi czy bardziej takimi mobilnymi jednostkami i okrążenie tego przeciwnika.

Zresztą on chyba wcześniej w ogóle potępiał działalność tego związku, kiedy jeszcze nie był w niewoli. No ale później rzeczywiście, tak jak pani redaktor powiedziała, egzekucja, zwłaszcza Erwina von Witzleben, była dla niego po zamachu na Hitlera, czyli po 20 lipca 1944 roku, była dla niego takim przełomem. On wtedy zgodził się wystąpić na Wystąpił z taką odezwą do niemieckich żołnierzy, bo oni właśnie wypowiedzieli posłuszeństwo reżimowi, aby się mu sprzeciwiali i wygłosił odpowiednią proklamację na antenie rozgłośni Noyes Deutschland, która była właśnie taką...