Jak wyglądała kapitulacja niemieckiej armii pod Stalingradem?

Feldmarszałek odmówił podpisania takiego aktu, a Rokosowski był wściekły. Jego potężna milionowa armia zamknęła Niemców w stalingradzkim kotle w ciągu czterech dni. Nadchodzi czas, gdy będą oni bici tak, jak za Aleksandra Newskiego i pod Grunwaldem, pisze do żony i córki. Sytuacja niemieckiej 6 Armii jest fatalna. Brakuje paliwa, jedzenia, amunicji i ciepłej odzieży. Paulus zawiadamia Hitlera i otrzymuje w odpowiedzi rozkaz oraz obietnicę. Führer zakazuje prób przedarcia się przez sowieckie okrążenie. Armia powinna być przekonana, że uczynie wszystko, żeby ją w odpowiednim czasie uwolnić. Zaopatrzenie ma być dostarczane drogą lotniczą, ale jest go siedmiokrotnie mniej niż wynoszą potrzeby stu tysięcy ludzi.

Za chwilkę możemy do tego wrócić. No potem oczywiście Adolf Hitler i Paulus zwitał Hitlera jako szansę, jako nadzieję. No i wreszcie żywota dokonał w NRD, którą generalnie rzecz biorąc chwalił. Czy to jest taki typ osobowości, który odnajduje się w każdych czasach i czy to dobrze czy źle? Mnie się wydaje, że to jest raczej pewna cecha zawodowego żołnierza, za którego Paulus się bardzo konsekwentnie uważał. Czyli wykonywanie rozkazów. Wykonywania rozkazów i swoiście pojmowanej apolityczności, co w jego przypadku jest dosyć paradoksalne, no bo był uwikłany

To znaczy był szanowanym oficerem sztabowym, bardzo dobrym, no ale do 1933 roku awansował do szczebla Dowódcy batalionu samochodowego. To nie była jakaś zawrotna kariera. On był zresztą jeszcze dość młody, bo on się urodził w 1890 roku. I kiedy Hitler doszedł do władzy, no to on już miał ten taki esprit de corps korpusu oficerskiego Reichswehr i raczej na Gefreitra z sąsiedniej Austrii patrzył. Trochę podejrzliwie. To się bardzo szybko zmieniło, bo... Po sukcesach na wschodzie czy po sukcesach na zachodzie? Czyli po kampanii w Polsce czy po kampanii przeciwko Francji? Nawet wcześniej.

To się zmieniło właściwie zaraz po tym, jak naziści przejęli władzę, bo Hitler zaczął wykazywać Ogromne zainteresowanie nową bronią, czyli bronią pancerną, a Paulus trafił do dowództwa tej broni pancernej, dopiero się formującej, jako szef sztabu. No i nagle okazało się, że ten Gefreiter, którego on tak powiedzmy bardzo nie poważał, to że nie dość, że myśli bardzo nowocześnie, no to jeszcze jest gotów wesprzeć tych właśnie wojskowych, którzy dążyli do modernizacji niemieckich sił zbrojnych. No i oczywiście później To jest taka, można powiedzieć, znowu kariera z pewnymi, bo ja wiem, nie tyle wahaniami, ile obawami.

To znaczy on popierał Hitlera oczywiście, zajmował coraz wyższe stanowiska, ale obawiał się jego takiej nieprzewidywalnej polityki, awanturniczej polityki. Czyli konsekwencji. Czyli konsekwencji, że się nie uda. Ale okazywało się, że się udaje. Wojna z Polską, która... Do Stalingradu. Aż do Stalingradu. Ale tak naprawdę te dwa wielkie znaki zapytania to nie była oczywiście wojna z Polską. Bo tę niemiecka generalicja popierała bez jakichkolwiek zastrzeżeń. Tylko później atak na Francję i atak na Związek Radziecki. No ale okazało się, że te dwa operacje, przynajmniej do pewnego czasu, znaczy pierwsza to się w ogóle udała fenomenalnie i przecież wywołała

Euforię w Niemczech, w niemieckim korpusie oficerskim, ale nie tylko i zaczęto wtedy Hitlera naprawdę uważać za geniusza, męża opatrznościowego, który przecież przekreślił tę porażkę pierwszowojenną. Później już wojna ze Związkiem Radzieckim budziła większe obawy proporcjonalne do przestrzeni, jaką Wehrmacht miał pokonać. Paulus, co ciekawe, był właściwie No można być głównym architektem planu ataku na Związek Radziecki, to znaczy on jako właśnie taki bardzo... Czyli współtwórcą był operacji Barbarossa. On był współtwórcą operacji Barbarossa jako właśnie bardzo zdolny oficer sztabowy, bo jego też pewien problem taki no...

I najpierw Niemcom dobrze szło, bo od tego szturmu 13 września do 18 listopada Niemcy zajęli większość miasta, z wyjątkiem jego północnej części. Wydawało się, że właściwie opanowanie całości będzie tylko kwestią czasu, ale już następnego dnia, czyli 19 listopada, rusza słynna operacja Uran, którą zresztą dowodzi Polak Konstanty Rokosowski. Nie wiem czy się do niego tak Polacy chętnie przyznają. Tak, ale on się nie wypierał swojego polskiego pochodzenia. Czyli Armia Czerwona przechodzi do ofensywy, łącznie ponad milion żołnierzy i trzy dni później zamykają Niemców w kotle pod Stalingradem. To jest końcówka listopada. Końcówka listopada, więc wiemy co się wtedy dzieje w pogodzie w Rosji. No i oczywiście brakuje paliwa, jedzenia, amunicji, ciepłej odzieży i von Paulus zawiadamia Hitlera.

A ten 24 listopada telegrafuje do Paulusa i pisze tak. Armia powinna być przekonana, że uczynię wszystko, żeby ją zabezpieczyć i w odpowiednim czasie uwolnić. Jestem przekonany i wierzę, że bohaterska 6 Armia i jej dowódca spełnią swój obowiązek. Dlaczego Hitler zakazuje prób przedarcia się przez sowieckie okrążenie? Bo oprócz tej obietnicy, że was zabezpiecza i w przyszłości uwolnię, no jest jeszcze ten rozkaz siedzieć tam. No dlatego, że to oznaczałoby i oznaczało w efekcie... Przyznanie się, że wielka strategia Hitlera, polegająca na tym, że takimi śmiałymi uderzeniami pancernych pięści rozbije Armię Czerwoną i rzuci Związek Radziecki na kolana, że ona się nie udała.

Wydawać się mogło, że już na wyciągnięcie ręki jest sukces. To jest zresztą taki moment, warto na to zwrócić uwagę, to lato 1942 roku, kiedy wojska niemieckie są u szczytu swojej potęgi, u szczytu swoich możliwości. Rozciąga się przecież od dalekiej północy aż po właśnie Kaukas na wschodzie, a przecież podchodzą w Afryce Północnej wojska niemieckie jesienią 1942 roku pod Aleksandrię. Poczucie mocy. Jest to poczucie mocy i wydaje mi się, że to też było coś, czego Hitler nie chciał przyjąć do wiadomości.

To znaczy, że jego Rzesza osiągnęła maksimum swojej potęgi. I ma utrzymywać pozycję. I dalej już się nie uda. On jak wielu dyktatorów odkleił się od rzeczywistości. I w związku z tym wydawał rozkazy, które były z punktu widzenia Wielu niemieckich dowódców nie mogło zablokować 6 Armii Paulusa w Stalingradzie. Paulus nie zrobił tego, bo bał się Hitlera. Hitler robił karczemne awantury, dymisjonował tych, co się z nim nie zgadzali.

Generałowie często chwalą się swoją odwagą z poprzednich kampanii, ale mają bardzo często niewielką odwagę cywilną, żeby się przeciwstawić swoim przełożonym. Hitler na tym wygrywał. Paulus przeciwstawił się Hitlerowi w kluczowej sprawie swojego własnego życia, bo jak dostał awans na Feldmarszałka, to dla wszystkich było jasne, że to jest zachęta do tego, żeby popełnił samobójstwo. I nie poszedł do niewoli. No tak, ale mógł się mu sprzeciwić wcześniej. I uratować ludzi. I uratować ludzi i mógł to zrobić dwukrotnie. To znaczy po pierwsze wtedy, kiedy złamałby rozkaz i zaczął odwrót i wtedy za cenę na pewno bardzo dużych strat w sprzęcie, pewnie w kotle tym stalingradzkim nie znalazłoby się 280 tysięcy

8 stycznia, kiedy Rokosowski złożył mu propozycję kapitulacji i to pewnie No znowu nie uratowałoby tych niemieckich żołnierzy przed niewolą, ale na pewno wielu z nich trafiłoby do niej w lepszym stanie i wielu z nich by po prostu nie zginęło, nie zmarło w tych śniegach. I chciałabym zapytać jeszcze o te obietnice Hitlera, bo Hitler próbował jej dotrzymać. To znaczy, kiedy powiedział, że spróbuje armię uwolnić i że się o nią zatroszczy, no to faktycznie był ten most Göringa, czyli dostawy. Też sprawdziłam dane. 104 tony dziennie dolatywały, ale do przetrwania było potrzebne około 750 ton. No więc dzienne racje żywnościowe były ograniczone do minimum.

Niemcy się w tym specjalizowali jeszcze przed I wojną światową, rozwijali tę... Później tę myśl stosowali w Polsce, we Francji, pod Kijowem i pod Witebskiem w 1941 roku. Ale wojna ma to do siebie, że się ta druga strona uczy. Armia Czerwona to nie była, tak jak się pewnie wydawało, Hitlerowi jakaś bezkształtna masa, która po prostu się cofa albo napiera. To zresztą jest bardzo charakterystyczny motyw niemieckiej propagandy w tym czasie, że się szara masa przelała z Syberii i wlała do Europy i nasi dzielni żołnierze powstrzymują te hordy barbarzyńców.

A to co pani redaktor mówiła o Goeringu, to znowu są przechwałki, że Luftwaffe będzie w stanie stworzyć most powietrzny i zaopatrzyć 280 tys. żołnierzy we wszystko co jest im potrzebne. To było nierealne po prostu. Od samego początku. Hitlera w błąd, tak jak zresztą zdarzało mu się to już wcześniej. Jak to pyszałek. Jak to pyszałek. A Hitler, no oczywiście on nie chciał, żeby skapitulowała armia i żeby skapitulował... Bo to wstyd? No tak, bo to będzie oznaczało porażkę, przyznanie się do porażki. Takie osobowości jak Hitler nigdy się nie przyznają do porażki. Tak jak mówiłam, Paulus otrzymał od Hitlera, to już jest 30 stycznia 1943 roku, radiogram z informacją, że został awansowany do stopnia Feldmarszałka i wtedy Paulus miał powiedzieć do adiutanta, ma to być zapewne zachęta do samobójstwa, ale takiej przyjemności mu nie zrobi i następnego dnia samowolnie podjął decyzję o kapitulacji.

On zresztą był w fatalnym stanie. W depresji totalnej. W depresji, ale też ciężko chory, praktycznie nie wstawał z łóżka. Zresztą w tym łóżku Rosjanie go zastali, kiedy już odnaleźli jego kryjówkę w podziemiach domu towarowego. Tak, to prawda. Negocjacje dotyczące kapitulacji prowadzili jego podwładni z jego sztabu, bo on właściwie wpadł w jakiś taki rodzaj letargu i tyle, że się nie sprzeciwiał tym razem kapitulacji. Co było dla Hitlera oczywiście bardzo złym efektem propagandowym. Ten Stalingrad przecież stał się Na całym świecie symbolem niemieckiej klęski. Takim symbolem pozostaje do dzisiaj.

Dwa dni trwała żałoba narodowa. Żałoba narodowa. Później, jak wiadomo, Goebbels ogłosił wojnę totalną, zwracając się do narodu niemieckiego, czy chce prowadzić wojnę totalną, a więc no właściwie... Zginąć walcząc do ostatniej kropli krwi za Hitlera, to oczywiście zostało odpowiednio wyreżyserowane i towarzyszył temu odpowiedni entuzjazm tłumów zachwyconych tym, że zginą właśnie w taki sposób. Ale z propagandowego punktu widzenia to była katastrofa i właściwie od tego momentu Od Stalingradu mit Wehrmachtu, który jest niezwyciężony i który jest w stanie rzucić właściwie każdego przeciwnika na kolana prysł.

Trochę ten Stalingrad zresztą przyćmił zwycięstwo Brytyjczyków pod El Alamein w Afryce Północnej. Paulus trafia do sowieckiej niewoli. No i od samego początku NKWD, chcąc zintensyfikować swój sukces propagandowy, bo porażka propagandowa Niemców to sukces propagandowy Sowietów, próbują go przekonać, żeby wystąpił przeciwko Hitlerowi. I on początkowo odmawia. Mówił też oczywiście tak na swoje usprawiedliwienie. Że on się nie miesza do polityki, on wykonuje rozkazy, czyli wracamy już do tej historii, którą o nim opowiadaliśmy. No ale latem 44 roku traci wiarę w Hitlera i czytałam, że to było związane z tym, że chyba stracił wiarę w możliwość zwycięstwa.

A po drugie, że dowiedział się jak potraktowano tych oficerów, którzy byli zamieszani w zamach na Hitlera. Jak okrutna śmierć ich spotkała. Tak, to znaczy, mnie się wydaje, że oczywiście nad nim Sowieci pracowali. On najpierw trafił do Krasnogorska. Ja zwiedzałem to miejsce kiedyś. Tam jest Muzeum Niemieckiego Antyfaszysty, to się bodajże tak nazywa. To jest po prostu obóz pod Moskwą, gdzie trafiali ci, którzy chcieli współpracować ze Związkiem Radzieckim na takie szkolenia polityczne. I tam są klasy do dzisiaj zachowane. Z różnymi materiałami propagandowymi.

Gdzie nauczali? Marksizmu, Leninizmu? Marksizmu, Leninizmu. Tego, że to jest historycznie, naukowo udowodnione, że on zwycięży. Nie ma się co temu przeciwstawiać. Trzeba stanąć po właściwej stronie historii i tyle. Paulus chyba tego nie kupił. Jego próbowano już wtedy wciągnąć do... Takiej organizacji, którą utworzyli inni oficerowie niżsi trochę szczeblem do Związku Niemieckich Oficerów, który miał charakter taki można powiedzieć kolaboracyjny. Na pewno był antyhitlerowski. Razem z Armią Czerwoną mieli wyzwalać Niemców od Hitlera. I Paulus się od tego odciął.

Zresztą on chyba wcześniej w ogóle potępiał działalność tego związku, kiedy jeszcze nie był w niewoli. No ale później rzeczywiście, tak jak pani redaktor powiedziała, egzekucja, zwłaszcza Erwina von Witzleben, była dla niego po zamachu na Hitlera, czyli po 20 lipca 1944 roku, była dla niego takim przełomem. On wtedy zgodził się wystąpić na Wystąpił z taką odezwą do niemieckich żołnierzy, bo oni właśnie wypowiedzieli posłuszeństwo reżimowi, aby się mu sprzeciwiali i wygłosił odpowiednią proklamację na antenie rozgłośni Noyes Deutschland, która była właśnie taką...

artyści, którzy w czasie wojny opowiedzieli się przeciwko Hitlerowi, którzy wyemigrowali, byli w państwach chociażby anglosaskich. W przypadku oficerów to było jeszcze o wiele bardziej widoczne, dlatego że tak to już jest w naszej kulturze, od oficerów oczekuje się wierności absolutnej. To oczywiście znowu jest paradoks, bo chcielibyśmy, aby jednocześnie oficerowie nie wykonywali zbrodniczych rozkazów i stawiali opór różnym reżimom, ale sądzimy ich później bardzo różnie, tego dowiodła W Polsce właściwie dowodzi do tej pory dyskusja na temat pułkownika Kuklińskiego, niekończąca się, czy był bohaterem, czy zdrajcą.

Najpierw przeciwko Hitlerowi, a potem przeciwko Niemcom Zachodnim. On starał się na przykład nawiązywać kontakty ze swoimi byłymi kolegami. Zapraszał ich na dyskusje, żeby oni przyjeżdżali. To są te czasy sprzed zamknięcia granicy, prawda? Ale to też było inspirowane przez służby sowieckie. Naturalnie. To też o tej historii czytałam, że to Szczazi szukała w NRD weteranów Wehrmachtu, którzy mogliby nakłonić do współpracy dawnych kolegów mieszkających po drugiej stronie Żelaznej Kurtyny. No i potem przez tajnych kurierów na początku 1955 roku Paulus miał rozsyłać wybranym ludziom zaproszenia. I spotkali się w jednym z berlińskich hoteli, tylko że ten plan nie wypalił, bo jeszcze były jakieś kolejne spotkania, ponieważ okazało się, że ci żołnierze Wehrmachtu z zachodnich Niemiec wcale nie myślą dobrze o komunistach, a część z nich jest jeszcze bardzo przywiązana do Hitlera i że tutaj nie ma szans na ich jakieś propagandowe wykorzystanie w RFN-ie.

Jak wyglądała kapitulacja niemieckiej armii pod Stalingradem?. Names mentioned, Weimar Republic, Adolf Hitler, German Democratic Republic, Friedrich Paulus. Lipiec 1954 roku, Paulus po raz pierwszy spotkał się z zachodnimi dziennikarzami, no i mówił te wszystkie bzdury o zjednoczeniu Niemiec, które nie było wówczas już możliwe, o przyjaźni ze Związkiem Sowieckim, o pokoju w Europie, tak? Atakował Stany Zjednoczone, Konrada Adenauera, rzecz jasna, no ale przede wszystkim dziennikarze pytali o to, dlaczego skapitulował tak późno i dlaczego poświęcił tylu ludzi, dlaczego odrzucił tę pierwszą propozycję, jaką otrzymał od

Rosjan 8 stycznia, żeby jednak do tej kapitulacji doprowadzić. No i on oczywiście z czasem sam zaczął się o to pytać. I próbował jakoś tak sobie to tłumaczyć, że w tym krytycznym momencie nie przeciwstawił się Hitlerowi, bo go znał, bo go cenił. Nie mógł dopuścić do siebie myśli, że to jest szaleniec i ignorant wojskowy. No co pewnie było dość szczere, tak? To znaczy on rzeczywiście nie znalazł w sobie tej odwagi, ale... To nie było tak, że Hitler tylko i wyłącznie terroryzował swoich podwładnych. Potrafił być wobec nich miły, potrafił ich korumpować tymi awansami, również różnymi benefitami, które otrzymywali Feldmarszałkowie.

Paulus już nie zdążył na jakiekolwiek benefity, bo było za późno, ale można sobie wyobrazić, że Dla również takich myślących oficerów, takim myślącym oficerom nie było łatwo wyemancypować się z podpływu Hitlera. On był jednak, co byśmy o nim nie myśleli, dyktatorem bardzo charyzmatycznym i umiał tą swoją charyzmę wykorzystywać. Do podporządkowania sobie ludzi, do wymuszania posłuszeństwa. Tak i udało mu się coś, co wydawało się przedtem bardzo trudne, to znaczy udało mu się podzielić i no owinąć sobie wokół palca niemiecki korpus oficerski, który wydawało się, że jest no bardzo solidarny, bardzo profesjonalny, związany tymi różnymi więzami wzajemnych zależności, wzajemnych lojalności.