Mentionsy Mentionsy
Szafa Melomana
Szafa Melomana

#133 André Rieu – król walca i kiczu

12.07.2024 ·1 godz 21 min · 8 rozdziałów · 1 sponsor

Ponad 45 milionów sprzedanych płyt, 500 platyn, koncerty na 5 kontynentach, własna orkiestra i ogromny majątek, w tym stradivarius. Skala sukcesu André Rieu jest ogromna. Niektóre media okrzyknęły go „rewolucjonistą muzyki klasycznej”, który do tej „trudnej” sztuki potrafi przyciągnąć dziesiątki tysięcy nowych odbiorców. Pogląd ten jest całkowicie fałszywy. Rieu nie jest żadnym rewolucjonistą, nie przyciąga także nowej publiczności do sal koncertowych. Prawdopodobnie jest wręcz odwrotnie. Z jednym jednak trzeba się zgodzić: jest szalenie popularny. To mówi wiele zarówno o nim, jego pomyśle na muzyczny biznes, jak i o publiczności. Nazywany jest „królem walca”, choć to nie pierwszy artysta, który ten tytuł otrzymał. Udamy się zatem w tym odcinku w podróż do XIX-wiecznego Wiednia, aby odnaleźć źródła sukcesu Rieu i prześledzić karierę jego poprzedników – dynastii Straussów.Podcast powstał dzięki Mecenasom Szafy Melomana. Jeśli chcesz stać się jednym z nich i wspierać pierwszy polski podcast o muzyce klasycznej, odwiedź mój profil w serwisie Patronite.pl.Muzyka w odcinku:1. J. Strauss, „Weib, Wein und Gesang”, wyk. Marek Weber i jego orkiestra (1927).2. J. Strauss, „Waltz Medley”, US Air Force Band aranż. Charles Granofsky.3. Fragmenty występów André Rieu i Johann Strauss Orchestra w Bukareszcie i Wiedniu.4. J. Strauss, „Tritsch-Tratsch Polka”, wyk. Akkordeonorchester Hof, aranż. Christoph Waghubinger.

38:18 · Historia walców w Wiedniu 8

Zdjęcia i montaż Gdy w 1830 roku przyjechał do stolicy austriackiego cesarstwa Fryderyk Chopin, zaskoczyło go, jak ogromna jest dominacja walca w sferze muzycznej miasta. Lanner i Strauss oraz ich walce zagłuszają wszystko, pisał w jednym ze swoich listów. Dwa lata później, w 1832 roku, do Wiednia przybył młody Ryszard Wagner, który w jednym z listów opisywał atmosferę koncertów orkiestry Straussa.

Ten demon muzyki wiedeńskiej na początku Nowego Walca drżał jak pytia delficka na trójnogu, a najprawdziwsze ekstatyczne jęki publiczności, wywoływane niewątpliwie bardziej jego muzyką niż wypitymi uprzednio trunkami, wynosiły uwielbienie dla Straussa na oszałamiające wyżyny szaleństwa. Tak pisał Wagner. Jak to się stało, że Strauss i Lanner znaleźli się na tych oszałamiających wyżynach szaleństwa publiczności? Obaj byli w zasadzie kompletnie nieznani na początku. Nowe wyżyny wspinali się z nizin. Johann Strauss I, czy też jak inni mówią Johann Strauss Ojciec, urodził się w rodzinie karczmarza.

Bardzo Pamer był w Wiedniu znany z grania w rozmaitych szynkach. Lubił sobie sam też dać w trąbę, szczególnie gustował W piwie browaru Hütteldorf i napisał na jego cześć walca, który efektownie kończył wychyleniem naraz całego półlitrowego kufla piwa, co wzbudzało niemal historyczną radość widowni. No i oczywiście widownia domagała się bisów powtarzania tego, co Pamer robił do momentu, kiedy jeszcze był w stanie utrzymać się na nogach. W tej orkiestrze grał także Josef Lanner, nieco od Straussa starszy. Uznaje się go czasami za pierwszego kompozytora takich pełnoprawnych wiedeńskich walców. Wiele z walców Pamera były właśnie pisanych przez niego, bo Pamer ciągle pił i niespecjalnie miał w tym ciągu głowę do komponowania, no a musiał dostarczać nowe utwory.

Wyręczał go więc młody, zdolny członek jego orkiestry, Josef Lanner. Lanner i Strauss się zaprzyjaźnili i to do tego stopnia, że mieszkali razem i wymieniali się wszystkim łącznie z galowymi koszulami, na które biedaków nie było stać. Mieli w zasadzie jedną na spółkę. Lanner był zmęczony pracą dla starego pijaka, więc namówił młodszego kolegę, by razem stworzyć własny zespół. Na początek coś niewielkiego. Lanner założył trio, wciągnął do niego Straussa jako altowiolistę, dodali jeszcze wiolonczelę i tak sformowali sobie kwintet. Grał on w modnych i lubianych wiedeńskich gospodach, np. w Praterze, gdzie nieraz pił Beethoven, ale też pod Kuropatwą, gdzie z kolei chętnie bywał Schubert.

Jeden i drugi mógł tego kwintetu Lannera Straussa słuchać. Pieniądze zarabiali w ten sposób, że prosili gości w knajpie o datki po swoich występach. Rozbawieni bywalcy knajp chętnie sięgali po portfele i nagradzali muzyków, którzy dostarczyli im dobrą rozrywkę. Popularność tego kwintetu rosła tak bardzo, że najpierw okazało się, że trzeba było sformułować orkiestrę, bo kwintet jest za mało słyszalny pod gołym niebem, gdzie Lanner miał również grać, a następnie zaczęto wydawać walce. Pierwszym wydawcą Lannera był zresztą Anton Diabelli. Kto zna twórczość Beethovena ten wie, że Diabelli był także wydawcą Beethovena i dla niego były słynne wariacje napisane.

Następnie okazało się, że jedna orkiestra to w zasadzie za mało i spokojnie będzie popyt na dwie. Zatem drugą przejął Strauss. Wiedeń i jego opinia publiczna lubiła intrygi i konflikty, zatem jednego napuszczono na drugiego, wywołano w prasie sztuczny konflikt i panowie rzekomo po jednym z koncertów nawet na estradzie się pobili. Spór nie trwał długo, wkrótce zapanowała zgoda i zarabianie pieniędzy razem. Lanner zabijał nadmiar pracy, który miał alkoholem. No i nie udźwignął ciężaru, który niosły setki zamówień na nowe utwory, które to zamówienia składali wpływowi i ważni organizatorzy słynnych wiedeńskich bali. Tacy, którym nie można było odmówić. Brutalnie mówiąc, zajechali oni Lannera,

A w jakim stanie był pod koniec życia pokazuje historia tego jak stracił stanowisko na dworze wiedeńskim, bo Lanner się dosłużył najwyższego dla takiego kompozytora walców stanowiska, stanowiska dyrektora dworskiej orkiestry balowej. Miał rzekomo podczas pewnej nocy, nieco już wstawiony, pokazać arcyksiężnej Zofii Bawarskiej, późniejszej matce Franciszka Józefa, przepoconą koszulę i huknąć na nią, aby zobaczyła ile Taki dyrektor orkiestry balowej pracuje i jak wygląda jego życie. Dwór natychmiast temu nadmiarowi pracy zaradził i go zwolnił. Lanner zmarł wiele lat później, w 1843 roku. W tym czasie Johann Strauss Ojciec stał się niekwestionowanym królem walca w Wiedniu.

Tyle relacja Laubego. Oczywiście to walcowe, czy też walcujące szaleństwo nie wzięło się znikąd, a na pewno nie zapoczątkowali go Lanner ze Strausem, choć to oni jako pierwsi pisali walce w typowo wiedeńskim stylu. Taniec na trzy był znany już dużo wcześniej. Każdy uczeń szkoły muzycznej wie, że walc wywiedziony został z Lendlera, ale Mniej wspomina się, że zanim powstał walc jako taki o budowie ABA z kontrastującą częścią środkową, był jeszcze jeden taniec. Langaus, znany już pod koniec XVIII wieku. Takie langause, żywsze, sprzyjające bliskości partnerów, tańczone w gospodach, zawędrowały także do domów bogatego mieszczaństwa i arystokracji. Koncertując kameralnie w Wiedniu, Mozart prawdopodobnie wykonywał takie utwory ze swoimi przyjaciółmi.

59:55 · Koncert Johannego Strausa 1

Swoje najlepsze walce Strauss skomponował w ciągu 10 lat, od roku 1860. Były to utwory zgoła inne niż te, które tworzyli Lanner i jego ojciec. Były kompozycjami wystawnymi, wielkimi, o przeznaczeniu koncertowym, a nie użytkowym, tanecznym, zabawowym. W tym czasie powstał bodaj ten najsłynniejszy wals, czyli nad pięknym, modrym Dunajem, który najznamienitszy wiedeński krytyk muzyczny Eduard Hanslik nazwał ludowym hymnem bez słów, stojącym niemal na równi z hymnem skomponowanym przez Haydn. W 1872 roku Strauss spełnił marzenie swojego ojca, ale nie własne. Wyjechał do Stanów Zjednoczonych. W Bostonie zastał plakaty z własną podobizną.

Pokazano wszystkie 9 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.