Studio wschodnie - o konsekwencjach wyboru Donalda Trumpa na prezydenta USA

Widać tu pewien podział, jeżeli chodzi o podejście do tego wydarzenia. Oczywiście wszyscy politycy w krajach Grupy Wyszehradzkiej podkreślają, że jaki by nie był werdykt wyborczy w Stanach Zjednoczonych, to oczywiście będą kontynuowali współpracę z nowym prezydentem, z nową administracją, bo to jest oczywiście logiczne, chociażby ze względu na kwestie bezpieczeństwa, gwarancji bezpieczeństwa Ale widać, że ewidentnie bardziej zadowoleni są przywódcy po pierwsze Węgier, Viktor Orbán, a po drugie również Robert Fico i Peter Pellegrini, czyli rządzący obecnie na Słowacji. I tutaj widać ewidentnie, że oni kibicowali już wcześniej w trakcie kampanii wyborczej właśnie Donaldowi Trumpowi.

Jeżeli chodzi o rządzących, no to tak jak wspomniałem i premier Robert Fico, czyli lider Smeru, tej największej partii politycznej na Słowacji obecnie, pogratulował oczywiście wygranym Donaldowi Trumpowi. On podkreślił, że te zwycięstwo może mieć bardzo istotny wpływ przede wszystkim na wojnę na Ukrainie. Zdaniem Roberta Fico to, co zapowiedział Donald Trump, to co być może będzie realizował, to jest właśnie jak najszybsze zaprowadzenie pokoju na Ukrainie, zakończenie tego konfliktu, co ma się niejako wpisywać w tą politykę pokoju promowaną właśnie przez samego Roberta Fico, który Trump to nazywa polityką pokoju i jego przeciwnicy mówią, że prezentuje poglądy antyukraińskie.

Dokładnie tak. No bo tutaj oczywiście nie wiemy, na jakich zasadach miałby być ten pokój. Możemy się domyślać, że kosztem terytorium Ukrainy, jakiegoś takiego zgniłego kompromisu. Ale o tym sami Amerykanie coraz częściej mówią, czy Republikanie, czy również Demokraci. Więc tutaj Fica jakby podkreślił ten aspekt bezpieczeństwa wojny na Ukrainie przede wszystkim. Oczywiście chcę kontynuować strategiczne partnerstwo w zakresie bezpieczeństwa z Amerykanami. Co jest o tyle ciekawe, że niedawno była wizyta w Chinach, a wiemy co mówił Donald Trump o Chinach. Wiem, że tutaj może się jakiś nowy etap rywalizacji gospodarczej i politycznej z Chinami rozpocząć w trakcie tej prezydentury. Również Peter Pellegrini, czyli prezydent Słowacji, pogratulował wygranej prezydentowi Stanów Zjednoczonych.

Dokładnie tak. Być może tak samo będzie z Robertem Ficą. Chociaż pamiętajmy, że już ta prezydencja węgierska się kończy, tak więc oczywiście to jest jakiś dla pozycji politycznej premiera Węgier i też właśnie premiera Słowacji pewnie jakiś zastrzyk. Ale też symboliczne jest to, że w Budapeszcie pojawia się prezydent Zełenski. Według niektórych pojawia się w kraju, może nie nieprzyjaznym, ale sceptycznym. Bardzo sceptyczny wobec pomocy, jasne. Więc to też pokazuje, że to postrzeganie kraju może się bardzo szybko zmienić, nawet tak symbolicznie. No ale zobaczymy oczywiście, bo pamiętajmy, że Donald Trump ma takie biznesowe podejście do wszystkiego i my też nie wiemy, jak on z tą Europą będzie sobie te relacje układał.

Pamiętajmy, że zarówno Węgda jak i Słowacja... Wielu ekspertów mówi o takim transakcyjnym podejściu. Bardzo transakcyjnym, dokładnie tak, czyli coś za coś. No pamiętajmy, że Węgry i Słowacja to nie są duże kraje, one nie mają jakiegoś bardzo dużego potencjału, ani gospodarczego, ani politycznego, ani militarnego tym bardziej. Tak więc to też jest pytanie otwarte, jak one sobie te relacje z Amerykanami będą układać, bo też panu przypomnę, że wielokrotnie czy sam Orban, czy Fico wcześniej, będąc jeszcze w opozycji, on krytykował czasami politykę amerykańską. Oczywiście to była inna administracja, to była administracja demokratów i Bidena. No ale my też nie wiemy na ile ta polityka zagraniczna, czy w zakresie bezpieczeństwa się zmieni. Bo my możemy przyjąć różne scenariusze, że na przykład Donald Trump będzie próbował w jakiś sposób przehandlować Ukrainę i doprowadzić do pokoju, ale możemy też założyć taki scenariusz,

Czas pokaże, to wszystko będzie, te kolejne karty będą odsłaniane wraz z kolejnymi działaniami już nowej administracji, ale to w przyszłym roku, do tego oczywiście będziemy wracać. To ja bym chciał w takim razie wrócić jeszcze w tym momencie do tego, o czym pan powiedział, o tej wizycie niedawnej premiera Roberta Witsy w Chinach. W jakim celu premier Fico pojechał do Chin i jakie są efekty tej wizyty? To jest realizacja tej suwerennej polityki, jaką zapowiadał przed wyborami, wpisał do programu wyborczego swojego rządu Robert Fico. To jest suwerena polityka, która polega na tym, że my będziemy realizowali swoje interesy.

Natomiast na Słowacji to następuje trochę później. Sam Fico zapowiada również wizyty w Brazylii, w Wietnamie, mówi również o rewitalizacji tej współpracy z Rosją po zakończeniu wojny. Natomiast jeżeli chodzi o same Chiny, wydaje mi się, że tutaj przede wszystkim chodziło o kwestie gospodarcze. Efektem tej kilkudniowej wizyty było podpisanie kilkunastu umów, przede wszystkim właśnie handlowych, dotyczących turystyki, ochrony środowiska. Z tego co wiemy, między innymi podpisano umowę, która pozwala obywatelom Słowacji na takie piętnastodniowe pobyty w Chinach bez wizy, czyli taki ruch bezwizowy dla Słowaków.

Natomiast praktyka dotychczasowej współpracy słowacko-chińskiej, miałem też przyjemność kilka lat temu takie opracowanie przygotować O tych relacjach słowacko-chińskich w ramach takiej szerszej publikacji o stosunkach Wyszehradu z Chinami, no to jest coś nowego, bo tamta analiza pokazywała, że nawet poprzednie rządy FICO, one tej relacji z Chinami nie rozwijały jakoś specjalnie. Mogło to wynikać też z tego, że to są relacje bardzo asymetryczne. Porównajmy sobie malutką Słowację i półtora miliarda Chińczyków. Czy Robert Fico pojechał do Chin jako patent, patrząc na tę asymetrię w relacjach gospodarczych Słowacji i Chin?

Trochę tak, bo wydaje mi się, że Słowacja jest w jakimś tam stopniu uzależniona gospodarczo od Chin. Pamiętajmy, że Słowacy produkują bardzo dużo samochodów. Są takim liderem nawet w przeliczeniu na mieszkańca w skali całego świata. I rynek chiński był dla nich pewną alternatywą wobec chociażby rynku europejskiego. I tam np. auta luksusowe produkowane przez Volkswagena, Czy przez inne firmy działające, produkujące na terenie Słowacji. One były właśnie na ten rynek wysyłane. Również FICO liczy na pewną alternatywę, jeżeli chodzi o rozbudowę infrastruktury na Słowacji. Z tym jest od wielu lat problem. Słowacja sobie nie radzi do końca z wykorzystywaniem środków unijnych na rozwój dróg, kolejnictwa.

A wiemy, że w tych branżach firmy chińskie są potentatem i bardzo wiele realizują w Europie, także i w Polsce tego typu inwestycje. Dokładnie tak. Tylko ta dotychczasowa praktyka pokazywała, że z jednej strony słowackie firmy nie za bardzo dawały sobie rady na rynku chińskim, bo były tam przykłady chociażby Penty, takiej dużej grupy finansowej, która się wycofała z tego rynku. Z drugiej strony Próbowano przyciągać Chińczyków, ale to też się jakoś nie do końca udawało. FICO liczy na to, że teraz uda się po prostu przyciągnąć duże firmy chińskie, które rozbudują infrastrukturę. Cały czas jest problem z rozbudową autostrad na Słowacji, na tej linii Bratysława-Koszyce, budowę tuneli czy jakichś takich bardziej skomplikowanych elementów tej infrastruktury drogowej.

Mówi się o rozbudowie infrastruktury kolejowej, transportu wodnego na Dunaju, rozwoju portu lotniczego w Bratysławie. I FICO jakby liczy na to, że Chińczycy czy chińskie firmy Będą zainteresowane tym. Może jakoś taniej to zrobią niż firmy zachodnie. Może pomogą szybciej skończyć Via Carpatia, bo przecież ten odcinek akurat słowacki jest tym wąskim gardłem. Tak, to 60 kilometrów, które brakuje, które jest strategiczne, bo jeżeli ta polska część powstanie, to będzie takie wąskie gardło. Ale tak wracając do tego, to właśnie to jest chyba jakieś takie wyzwanie dla FICO, który próbuje tą infrastrukturę rozbudowywać, co by wpłynęło też na pewno na polepszenie życia Słowaków, co by zostało zauważone przez społeczeństwo, że rząd próbuje te różne problemy infrastrukturalne, nierozwiązane przez 30 lat praktycznie na Słowacji, dokończyć.

I tutaj jest też pewne pytanie otwarte, czy tutaj nie chodzi o to, żeby Chiny miały jakieś państwo, które będzie lobbowało za tymi rozwiązaniami, które Chiny będą... Co by na pewno Chińczykom nie zaszkodziło. Na pewno nie, chociaż od razu mówię, że to też jest pewna taka kakofonia, bo z jednej strony te relacje z Amerykanami, które mają się teraz rozwijać lepiej po zwycięstwie prezydenta Trumpa, z drugiej strony otwarcie na wschód, współpraca z Chinami, a Chiny, Stany Zjednoczone są przeciwnikami w skali globalnej. Zobaczymy, jak to Słowacy rozegrają. Zobaczymy, jak to Słowacy rozegrają. Pytanie, czy premier Fico wraca z tarczą, czy na tarczę z tej wizyty z Chin.

Baterii do samochodów elektrycznych w miejscowości Szurany na Słowacji to mają Chińczycy właśnie budować, ale jak dotąd nie ma jakichś konkretnych szczegółów. Ludzie się też sprzeciwiają ze względów ekologicznych, więc to też jest taki ważny aspekt, czy te inwestycje chińskie na Słowacji nie będą w jakiś sposób blokowane nie tylko przez lokalne społeczności, ale chociażby przez Unię Europejską. I to też jest taki ciekawy aspekt, o którym warto pewnie pamiętać. Pytań w tej sprawie bardzo, bardzo dużo. Mówił pan doktor o wizycie Roberta Fice w Chinach. Tam też padło stwierdzenie premiera Słowacji o tym, że stanowisko władz w Pekinie w sprawie kryzysu na Ukrainie jest sprawiedliwe i obiektywne.

To w kontekście tego Że wszyscy patrzą, jak będzie się rozwijała sytuacja w Ukrainie właśnie po zwycięstwie Donalda Trumpa. To każe też to wszystko zadać pytanie o to, o czym świadczą te słowa wypowiedziane przez premiera Fice. No, to jest dosyć takie specyficzne podejście do roli Chiny, jeżeli chodzi o Ukrainę, no bo wiemy, że jednak Chiny może nieoficjalnie, ale jednak... Nie ma wprost takiej deklaracji, ale... Ale też przekazują, prawda, uzbrojenie, sprzedają, prawda. Prawdopodobnie tak, więc tu widać, że ta rola Chin jest taka bardzo niejednoznaczna w tym kontekście, więc te słowa Ficy są trochę moim zdaniem przesadzone, że tutaj konstruktywne podejście Chin jest jakieś bardzo konstruktywne.

Oczywiście Chiny oficjalnie mówią, że one próbują tutaj negocjować, jakoś dążyć do uzyskania pokoju w tym konflikcie. Natomiast co faktycznie robią, to jest inna sprawa. No oczywiście Robert Fico trochę kurtuazyjnie być może to też powiedział w kontekście tej podróży. Ona nie miała tak do końca może znaczenia politycznego, bardziej ekonomicznym mi się wydaje. Aczkolwiek sami Chińczycy podkreślali chęć jakby rozwijania strategicznego parcerstwa ze Słowacją, co też jest dosyć ciekawe. To też jest kurtuazją. To też jest pewnie kurtuazja, biorąc pod uwagę potencjały tych państw, ale tak jak mówię, to mogą być przyczółki w ramach chociażby Unii Europejskiej czy NATO. Natomiast tak jak mówię, to jest trochę kurtuazja, to jest trochę właśnie ta polityka suwerenna Fico, który chce rozwijać współpracę i z Rosją, i z Chinami.

Rozumiem premier Robert Fico ma świadomość pełną tego kroku, więc na co on liczył? Z czego wynika ta jego decyzja, żeby udzielać wywiadu, który już jest i będzie wykorzystywany bez wątpienia propagandowo przez propagandę rosyjską? Pewnie można kilka czynników tej decyzji przeanalizować. Z jednej strony oczywiście możemy powiedzieć, że to jest też na użytek wewnętrzny. Czyli kolejny element tego, że budujemy własną suwerenność, odnosimy się z szacunkiem i do strony ukraińskiej i do rosyjskiej. No i mamy ten pan Slawitz, wciąż popularny, takie rusofilstwo wśród elit politycznych.

Wyborcy Smeru są często prorosyjscy, tak więc dla Roberta Fico to jest jakieś naturalne, że dostał taką propozycję, poszedł tam. Możemy to też analizować w kontekście tej polityki zagranicznej suwerennej. Słowacja trochę próbuje grać powyżej chyba swoich możliwości czy swojego potencjału geopolitycznego. Bo jak rozumiem, jak czasami jakby czytam słowa Roberta Fico, to mam wrażenie, że jakby on by chciał, żeby Słowacja odgrywała rolę jakiegoś takiego pomostu między Rosją, Ukrainą i na przykład Zachodem. No teraz na przykład też Stanami Zjednoczonymi. Realizacja takiej roli Słowacji jako pomostu pewnego geopolitycznego między wschodem a zachodem była już w latach 90-tych realizowana przez Meciara, ówczesnego premiera Słowacji.

Mam wrażenie, że polityka Smeru jest trochę podobna, tylko że tego potencjału nie ma. Ja też nie wiem, czy te strony są zainteresowane, żeby akurat Słowacja tutaj odgrywała jakąkolwiek rolę jakiegoś pośrednika. Chociaż dla Władimira Putina i Rosji, no i ich propagandy, pewnie tego typu nazwijmy to wyskoki premiera państwa natowskiego i Unii Europejskiej uwiarygadniają działania strony rosyjskiej. Dokładnie tak, bo w tym wywiadzie, który udzielił rosyjskiej telewizji, pamiętajmy, że nawet Viktor Orban na coś takiego się nie zdecydował. Czyli tutaj pierwszy jest właśnie Fico. On też jakby w ogóle nie skrytykował Rosji za cokolwiek. Nie powiedział, że to jest agresor, że powinien zrewidować swoją politykę, mógł to jakoś dyplomatycznie nazwać.

To się wpisuje w tą politykę historyczną obecnej ekipy, która Ma podejście do Armii Czerwonej, do wyzwalania w latach 44-45 zupełnie inne niż chociażby Polska czy państwa bałtyckie. I tu się jakby nie dziwię, ja myślę, że on tam pojedzie. Być może będzie jednym z nielicznych przywódców, może z Wiktorem Orbanem pojedzie, może ktoś jeszcze się wybierze, zobaczymy. Ale on to zrobi, tak mi się wydaje. Natomiast ciekawa sprawa też padła w kontekście zamachu na Fico tego Zmaja, bo jakby ta strona rosyjska podczas tego wywiadu podkreślała, że ta osoba, która dokonała zamachu wspierała Ukrainę i sprzeciwiała się polityce Fico, która jakby zamknęła tą przynajmniej oficjalną pomoc militarną ze strony rządu.

To też był taki ciekawy wkręt, żeby pokazać takie porównanie, prawda? Tutaj zamach. Zamach wywołał ktoś, kto wspiera Ukrainę. Domyślę, że może Ukraina brała w jakiś sposób udział w tym zamachu, czy inspirowała tego samotnego wilka, który tego dokonał. No i wydaje mi się, że to był błąd polityczny, tak patrząc z naszej perspektywy zachodniej, czy Polski chociażby jako bliskiego partnera Słowacji. Ale patrząc też na przynajmniej niektóre wypowiedzi opozycji słowackiej, które też sugerują... Dokładnie tak, no bo i progresywna Słowacja, ale też politycy innych partii skrytykowali oczywiście Roberta Fico, że po co to zrobił, że to osłabia nasze bezpieczeństwo. Tutaj pokazuje nas jako jakichś sojuszników Władimira Putina, że tak na siłę chcemy jakieś dobre relacje polityczne kontynuować, a z jednej strony mamy do czynienia z agresorem, który toczy cały czas wojnę, plus to oskarżanie Zachodu.

Podważanie też NATO, prawda? Przecież Słowacja jest członkiem NATO, trzeba o tym cały czas pamiętać. Podważanie tej polityki europejskiej, sankcyjnej wobec Rosji. Tutaj też jakby Fico często powtarza, że jego zdaniem kolejne pakiety sankcyjne są nieskuteczne, nie osłabiają Rosji, że to tylko przedłuża wojnę. Oczywiście on nie później podpisuje te wszystkie pakiety sankcyjne, ale nieważne. W każdym razie formalnie jest przeciwko. Tak twierdzi w wypowiedziach publicznych, natomiast później jednak podpisuje. Więc ten wywiad był na pewno błędem w tym sensie, że to będzie mu pewnie wypominane. Z jednej strony swoją pozycję mógł wzmocnić poprzez to, że wspierał Trumpa i teraz Trump będzie prezydentem. Z drugiej strony na tej płaszczyźnie unijnej będzie postrzegany jednak jako polityk prorosyjski, który tutaj taką niejednoznaczną politykę prowadzi.

Podkreślam, że ta polityka jest niejednoznaczna. Nie możemy tak powiedzieć, że Fico jest jednoznacznie prorosyjski, antyukraiński, bo ta współpraca z Ukrainą jest. Są te spotkania międzyrządowe, konsultacje tam w Uszchorodzie, koło Uszchorodu. Podpisano też szereg umów infrastrukturalnych, które mają rozwijać tą infrastrukturę transgraniczną słowacko-ukraińską. A z drugiej strony mamy później właśnie tą wizytę w Chinach, tą wizytę w studiu rosyjskiej propagandowej, telewizji. To jest taka właśnie ta polityka suwerenna na cztery strony świata, troszeczkę powyżej chyba tych możliwości Słowacji wynikających z potencjału tego kraju. Słowacja i premier Słowacji ma też palący, poważny problem związany oczywiście z kwestiami bezpieczeństwa, bezpieczeństwa energetycznego.

Włoch, też chyba Republika Czeska była w tej grupie. Słowacy właśnie nie podejmowali jakichś takich bardzo intensywnych działań, chociażby jak strona polska. No i teraz sytuacja, kiedy ta umowa tranzytowa wygasa z końcem roku. Słowacja znalazła się w trudnej sytuacji, bo też czerpała korzyści z tranzytu, miała z tego pieniądze. Z tego co widać, co zapowiada premier Ukrainy, Ukraina raczej się nie zdecyduje na przedłużenie tej umowy, bo tutaj Fico próbował rozmawiać. Z stroną ukraińską, żeby to jednak przedłużyć w jakiś sposób, dogadać się. No na razie widzimy, że Ukraińcy tego nie chcą. Oczywiście nie można wykluczyć takiego scenariusza, że gdzieś tam w ostatniej chwili na przykład dogadają się w jakiś sposób, ale no powiedzmy, że to jest taki najmniej prawdopodobny scenariusz.

Słowacy oczywiście zastanawiają się nad takimi scenariuszami na przyszłość. Dużo się mówi o rozwoju tej współpracy gazowej z Azerbejdżanem. Nawet Robert Fico w ostatnich miesiącach jeździł do Baku, wysyłał swojego przedstawiciela. To jeden ze scenariuszy, który zakłada, że po prostu podpisane staną umowy z Azerbejdżanem i ten azerski gaz popłynie na Słowację. Ale też to eksperci Słowacy zwracają uwagę, że tutaj problemem może być to, że tego gazu nie jest aż tak dużo, żeby akurat te możliwości sprzedaży gazu przez Azerbejdżan mogą być ograniczone i jest pytanie otwarte, czy uda się zastąpić to, co straci Słowacja, kiedy ta umowa tranzystowa przestanie funkcjonować.

Dokładnie tak. Tam już te firmy gazowe działające na Słowacji podpisują te nowe umowy z partnerami z Zachodu, z Orlenem też podpisano umowy, tak więc ten gaz polski pewnie w przyszłym roku popłynie na Słowację. No, ale strategicznie oczywiście trzeba myśleć, prawda, żeby w większym zakresie się uniezależnić od tego rosyjskiego gazu. Więc tutaj są pewnie różne scenariusze brane pod uwagę. Zobaczymy, co Robert Fico będzie w tym zakresie robił. Pytanie dokładnie, na ile jego wysiłki, jak on sam o tym też mówi, na rzecz zagwarantowania tego bezpieczeństwa zostaną zrealizowane, no właśnie, także w kontekście tych