Studio wschodnie - Rozmowa z Markiem A. Koprowskim
Marek A. Koprowski, autor książki "Armia Krajowa na Wołyniu, czyli zdrady nie było"
Ponieważ o jednej z nich, najnowszej, spróbujemy dziś porozmawiać. Chociaż właściwie będzie to rozmowa o dwóch książkach, przynajmniej w części, o czym pewnie za chwilę wszyscy się Państwo przekonacie. Ale może od początku systematyzujmy. Niedawno ukazała się pana książka Armia Krajowa na Wołyniu, czyli zdrady nie było. No i właśnie jest to książka, która, czego pan też nie ukrywa, powstała w reakcji na inną książkę, na książkę wydaną w 2019 roku, książkę Piotra Zychowicza. Wołyń jest zdradzony, czyli jak dowództwo AK porzuciło Polaków na pastwę
Po tytułach książek można się oczywiście zorientować, że prezentują one odmienny pogląd na rolę AK na Wołyniu. Też książka Piotra Zychowicza wzbudziła po wydaniu bardzo dużo kontrowersji. Też pewne zawirowania wokół konkursu na Książkę Historyczną Roku. Dużo się o niej rzeczywiście mówiło, dużo padało oskarżeń pod adresem autora. Oczywiście autor się bronił. Myślę, że też te wątki gdzieś tam się pojawią w naszej rozmowie. Po takim zaprezentowaniu chciałbym na początek zapytać, czy rzeczywiście pomysł na tę książkę wynikał po prostu z reakcji na to, co napisał, co opublikował Piotr Zychowicz?
Oczywiście, ponieważ ta książka nie tylko wtedy za pierwszym razem machnęła na to ręką, ale ponieważ ta książka jest wznawiana. Trafia do rąk czytelników, którzy o Wołyniu wiedzą bardzo niewiele. Do ludzi młodych przede wszystkim, którzy są zapascynowani twórczością pana Zychowicza. Który oczywiście nie tylko pisze książki. Jest to rodzaj publicystyki... Wołynia o Wołyniu pisze o historii w różny sposób. Często, prawda, taki nie jak niektórzy autorzy mówią, czyli naukowcy, chuligański. On sam nazywa się po prostu publicystą historycznym czy popularyzatorem, prawda?
Bo czyni krzywdę i jednocześnie robi wodę z mózgu ludziom, tym młodym, którzy będą tę książkę czytać i w końcu oni uznają, że to w zasadzie to nie Ukraińcy zamordowali Polaków, tylko to są winni tej zbrodni, że ci ludzie zginęli i byli mordowani. To są winni Polacy, Armia Krajowa, która ich nie była w stanie obronić. Chociaż sam autor, ze względu na taką konwencję, a nie inną naszej rozmowy, ja trochę będę od czasu do czasu takim adwokatem diabła, to znaczy będę starał się przypominać pewne tezy czy stanowiska samego autora Piotra Zychowicza, bo on rzeczywiście szeroko je prezentował w reakcji na tę dosyć powszechną mimo wszystko krytykę.
A natomiast Polacy broni nie mieli. Czyli, panie Marku, myli się Piotr Zychowicz pisząc... Ja też to upraszczam, pan to też syntetycznie ujmuje w swojej książce. Pisząc, że Zychowicz argumentuje, że ludobójstwa na Wołyniu dokonały bandy pijanej ukraińskiej tłuszczy i wystarczyło mocniej tupnąć, by je zneutralizować. To nie były żadne bandy pijane ukraińskiej tłuszczy, tylko dokonała ukraińska powstańcza armia tworzona i organizacja ukraińskich nacjonalistów, którzy te akcje planowały. Wszystkie były zaplanowane wcześniej, opracowane w najdrobniejszych szczegółach, jak te akcje mają przebiegać.
Jednocześnie tworzono we wszystkich tych wsiach struktury Ołun, bo Ołun przecież tam nie działała, nie istniała. Wszystko to zostało od zera stworzone. Przygotowana siatka, oddziały szkieletowe, które potem nagle miały urosnąć do Poważne siły były szkolenia również wojskowe wśród tych ochotników, chłopów w tych miejscowościach, które bez problemu można było prowadzić, ponieważ one były ochraniane przez tą ukraińską policję i Niemcy nawet nic nie wiedzieli, że coś takiego się szykuje. A może panie Marku, on padł ofiarą, mówię tutaj o Piotrze Zychowiczu, pewnego stereotypowego myślenia czy przedstawiania Wołynia. On padł ofiarą myślenia ukraińskiego, bo tak właśnie mówią wielu tych kłamców ukraińskich, którzy twierdzą, że o...
Ale z drugiej strony też Panie Marku, może też my też padamy ofiarą przedstawiania tamtych wydarzeń, no właśnie jako jakichś takich może mniej zorganizowanych czy spontanicznych akcji. Właśnie tych chłopów ukraińskich, którzy gdzieś tam z sierpami, z jakimiś prymitywnymi narzędziami służącymi de facto potem do zbrodni. Trochę też tak to wyglądało, mam wrażenie, o czym też Zychowicz gdzieś tam wspomina w filmie Wołyń. Ukraińcy chcieli, żeby to tak wyglądało i w bezpośrednim mordowaniu było tak, że Oddziały uzbrojone broń palną otaczały wieś, żeby nikt z tej wsi się nie wyślizgnął.
Co zrobili? Gdzie i jak zabijali? Wszystkich żywych starców, kobiety, dzieci wrzucali do cudni. Żywych. A później tam puścili serię z pistoletu maszynowego i oczywiście wszyscy możli tam się nie zginąć od tej serii. Część się tam topiła, mordowała, męczyła. I tak właśnie wyglądało to ludobójstwo. Panie Marku, Pan się rozprawia z tą tezą Piotra Zychowicza, ale Pan też postanowił zareagować, jak tłumaczy Pan w swojej książce, ze względu na głosy ze środowiska wołyniaków, zwłaszcza dzieci żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. A czy też ta reakcja była spowodowana tym, że Piotr Zychowicz, no który, tego nie można mu odmówić, on powołuje się na źródła, na dokumenty, na relacje, także z pana książek, z pana...
Jakichś takich rzeczy, które są ważne, ale są z pobocza. Ona nie miała pojęcia o tym, co robi sektor wojskowy, że trwa w tym, we Włodzimierzu Wołyńskim, zbieranie broni z wielkim trudem. Ta broń wykradano z magazynów niemieckich poprzez pracujących tam polskich robotników. że w Młynie na przykład jest gromadzona broń, że powstaje wielki magazyn broni, że ci żołnierze, że jest stworzony batalion w ogóle obrony miasta i tak dalej. O tym Zychowicz nie wspomina, bo nie wie, bo tu nie można. Zawsze obowiązkiem historyka, jeżeli zajmuje się jakimś problemem, tak mnie uczono zawsze na uczelni, którą ukończyłem,
Jest przeczytanie wszystkich źródeł. Nie można bazować na jednym źródle. Jest krytyka źródeł, czyli do każdego źródła trzeba podchodzić z ostrożnością, odnosić się do niego krytycznie. Owszem, to źródło jest świadectwem czasu, świadectwem nastroju, świadectwem tego, co tam było, ale to jest tylko jedno źródło. Dla jakichś źródeł trzeba przeczytać znacznie więcej, zwłaszcza, że w całej dostępnej literaturze Te wszystkie sprawy są bardzo dobrze już zrelacjonowane, opisane, podsumowane, a tego Zychowicz w ogóle nie bierze pod uwagę. No to niestety tutaj tak robić nie można, to jest już zaprzecza, to nie jest, tak historyk nie postępuje, to jest przestrzeń z warsztatem, prawda, także tutaj to jest bardzo łatwe do kopnięcia i do zanegowania.
Stanęli często w sposób beznadziejny, walczyli, starali się robić wszystko, żeby jak najmniej Polaków zginęło. Zychowicz tutaj poza tym kłamie, zarzucając, że Armia Krajowa miała Wielkie magazyny broni. Tej broni nie dała dla Wołynia. To jest w ogóle absurd, bo Armia Krajowa, Komenda Główna nie dysponowała magazynami broni. Tej broni brakowało we wszystkich strukturach. Nie tylko na Wołyniu, ale brakowało jej również na terenie tej Polski, powiedzmy, centralnej. Brakowało na Olbelszczyźnie, czy w Kieleszczyźnie, czy gdzie indziej, czy w Małopolsce.
No i można powiedzieć, efektem tego wszystkiego było rzeczywiście sformułowanie XXVII Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK w styczniu 1944 roku. No i Zychowicz znowu, on uważa, że trzeba było sformułować pół roku wcześniej, a nie w styczniu 1944 roku. I co pan ma to? Nie było realnych warunków do stworzenia tego. Nie było broni jeszcze, prawda? Ta broń była... Trzeba powiedzieć, że jak się tworzyła dywizja? Dywizja się tworzyła z oddziałów, które wyruszyły w pole wielkości kompanii. Wielkości stu ludzi na przykład. Wyszedł Jastrząb w pole. I co robił Jastrząb?
Tworzyli na zapleczu jej partyzantki. Taki scenariusz bardzo by odpowiadał Zychowiczowi z tego, co można W tej książce przeczytać, tylko że to był scenariusz zupełnie nierealny, ponieważ ci ludzie nie mieli dokąd wracać. To byli w większości ludzie, którzy pochodzili z wiosek spalonych i zniszczonych przez tych, przez Ukraińców. Wszędzie, poza tym byli już, jak ktoś raz poszedł do konspiracji, to już był zdekonspirowany i tutaj O tym, nawet gdyby wrócili na te tereny zajęte przez Sowietów, to też by byli aresztowani, też byliby wywiezieni do łagrów. Także tutaj już o żadnej konspiracji antysowieckiej w mowy być nie mogło.
Zresztą to historia potwierdziła, że te wszystkie oddziały, które chciały tak robić, zostały błyskawicznie zniszczone. Bez wątpienia osobny można powiedzieć rozdział polskiej historii czy historii Armii Krajowej stanowią jakby dzieje, losy 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty. Myślę, że też będzie okazja do tego, żeby O niej szerzej porozmawiać, ale Pana książka, już na koniec jeszcze tylko odnotujmy, to nie tylko powiedzmy rozprawa z tezami Piotra Zychowicza zawartymi w jego książce, Wołyń Zradzony, ale też ona jest podzielona na dwie części. Druga to są takie sylwetki 15 żołnierzy podziemia, którzy stawali, stanęli w obronie mieszkańców polskich
Pokazano wszystkie 14 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Podczas pierwszej części rozmowy Tomasz Nieśpiał przedstawia swojego gościa, Marka Koprowskiego, pisarza zajmującego się tematyką wschodnią, kresową i wołyńską. Rozmowa zaczyna się od omówienia jego nowej książki 'Armia Krajowa na Wołyniu, czyli zdrady nie było', która jest reakcją na pracę Piotra Zychowicza 'Wołyń jest zdradzony'.
Kontynuacja rozmowy, w której Marek Koprowski krytycznie omawia tezę Piotra Zychowicza, że Armia Krajowa nie podejmowała żadnych działań na Wołyniu. Autor podkreśla, że Komenda Główna AK prowadziła działania na utworzenie struktur podziemnych, ale zaciemnia ona fakt, że te działania były ograniczone i zahiataowane przez sowieckie organy bezpieczeństwa.
Marek Koprowski kontynuuje rozmowę, omawiając historię Wołynia pod okupacją sowiecką i niemiecką, a także rolę Armii Krajowej w utworzeniu struktur podziemnych. Autor podkreśla, że te struktury były zahiataowane i nie miały wystarczających zasobów, aby w pełni wykonać swoje zadania.
Marek Koprowski kontynuuje krytykę Piotra Zychowicza, omawiając jego tezę, że ludobójstwo na Wołyniu dokonały bandy ukraińskie. Autor podkreśla, że te akcje były zorganizowane i planowane, a nie spontaniczne. Rozmowa skupia się również na kwestii wiarygodności źródeł używanych przez Piotra Zychowicza.
Marek Koprowski omawia reakcję na krytykę swojej pracy i rozmowę z wołyniakami, zwłaszcza z dzieci żołnierzy 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Autor podkreśla, że jego teza jest oparta na wiarygodnych źródłach i że kwestia prawdy dotycząca działań ich przodków jest ważna i wymaga dokładnej analizy.
Rozmowa nad rolem i losami 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK oraz jej dowódcy pułkownika Bąbińskiego.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Marek A. Koprowski, autor książki "Armia Krajowa na Wołyniu, czyli zdrady nie było"