Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S04E28: "Pięć łatwych utworów" (1970) -- CLASSIC

09.09.2022 ·1 godz 37 min · 8 rozdziałów

Opowiadam o filmie "Pięć łatwych utworów" (1970) Boba Rafelsona. Gościem drugiej części odcinka (od 01:02:45) jest prof. Patrick Vaughan z Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ.

Dzisiaj opowiem Wam o tym, że pod tym tytułem, który w pierwszym momencie nie zdradza do końca tego, o czym będzie historia, kryje się jeden z najbardziej nie tylko fascynujących, ale też najbardziej dojrzałych, wielowymiarowych I nieoczywistych klasyków kina amerykańskiego. Film, którego czas przypada dokładnie na granicę dekad pomiędzy rokiem 69 i 70. Jest to film emblematyczny dla amerykańskiego kina lat 70., dla nowego Hollywoodu, a także dla firmy producenckiej, która za nim stała. Firmy BBS, o której powiem dzisiaj więcej. Albowiem doczekała się ona legendarnego statusu w historii amerykańskiego kina i stanowi jeden z najbardziej chwalebnych i niezwykłych epizodów w historii niezależnych firm producenckich w Stanach Zjednoczonych.

Jak zawsze w przygotowaniu do odcinka pomogły mi rozmaite materiały drukowane i audiowizualne. Pełny wykaz, pełną bibliografię tego odcinka i materiały towarzyszące, uzupełniające do tego odcinka, uzupełniające wiedzę o pięciu łatwych utworach znajdziecie w newsletterze. O tym jak można go otrzymywać można się dowiedzieć na moim profilu na Patronite. Tutaj powiem tylko, że bardzo ważne w przygotowaniach okazało się wydanie Blu-ray Criterion Collection nie tylko tego filmu, ale myślę o całym boksie filmów właśnie wytwórni BBS, który Criterion wypuścił 10 lat temu i który nazywa się America Lost and Found, Ameryka Stracona i Znaleziona, The BBS Story.

Na plan wchodzi sam Rafelson, który zaczyna kłócić się z zespołem The Monkees. W tle pojawia się scenarzysta filmu, czyli niejaki Jack Nicholson. Rozmawia z Rafelsonem, przewija się także Dennis Hopper. W tym jednym ujęciu widać całą, buzującą energię przyszłego BBS Productions, bo jeszcze wtedy BBS nie istniało. Ale to właśnie ci ludzie, ci przyjaciele powołają do życia BBS. Nicholson w tamtym czasie był aktorem, ale oczywiście był także aspirującym scenarzystą i wpłynął bardzo na kształt artystyczny pięciu łatwych utworów. Był niespokojnym duchem, poszukującym swojej drogi i wcale nie było wtedy takie pewne, że zostanie właśnie aktorem. Grywał głównie w filmach Rodgera Cormana, ale także współpracował z twórcą takich niszowych westernów, Montyn Hellmanem,

Która mówi mniej więcej tyle. Chłopaki, podpisujemy umowę, wyprodukujecie sześć filmów fabularnych, macie pełną wolność twórczą, nikt wam nie będzie patrzył przez ramię, robicie to, co chcecie. To ma być sześć pełnometrażowych filmów, każdy ma kosztować milion dolarów, zyskami dzielimy się po połowie. I taką umowę podpisano. I siedziba przy ulicy North La Brea nr 933 stała się legendarną siedzibą studia BBS. Do Bertha B. i Boba B. dołączył jeszcze Steve Blauner S. stąd BBS, W tym budynku powstało główne dowodzenie firmy BBS.

Filozofia BBS była taka. Mamy talent do odnajdywania talentów. Chcemy, żeby w Ameryce powstawało nowe kino, które będzie pokazywało amerykańskie życie takim, jakim ono jest, które będzie blisko tego życia, które nie będzie tym upudrowanym, hollywoodzkim wytworem, truchłem, tylko będzie właśnie blisko rzeczywistości. Co więcej, absolutne przekonanie o prymacie reżysera. To znaczy, sami mówili, że kiedy już zdecydowali się na jakiegoś reżysera, na jakiś projekt, nawet nie wpadali na jego plan. Nie pytali, co tam się dzieje, miał dowieźć film w budżecie i tyle. Tak między innymi, tak właściwie powstaną wszystkie filmy BBs, na czele jednym z największych sukcesów kasowych tego studia, czyli ostatnim seansem filmowym Pitera Bogdanowicza.

Natomiast te biura BBS były bardzo otwarte, tam wielu dziwaków się zatrzymywało. Kiedy Michelangelo Antonioni przygotowywał produkcję swojego filmu The Bliskey Point w Stanach Zjednoczonych, między innymi BBS użyczyło studia, użyczyło swojej przestrzeni biurowej właśnie do preprodukcji tego filmu. A zatem był tam taki luźny przewiew. Później pojawiały się tam także czarne pantery, rozmaici aktywiści, działacze. Było to miejsce bardzo, bardzo otwarte. I pierwszym właściwym, już takim podpisanym od początku do końca przez BBS filmem jest Five Easy Pieces. Czyli właśnie pięć łatwych utworów. Innymi słowy, ta dłuższa historia była potrzebna właśnie po to, żebyśmy zrozumieli, że kiedy Roger Ebert siedzi na widowni premierowej tego filmu na Nowojorskim Festiwalu Filmowym w roku 1970, obserwuje wykwit dłuższego procesu.

Rzeczywiście, ten film ma coś w sobie właśnie z takiej gawędy, gdzie kolejność przytaczania faktów, które wydawają się kluczowe i które w każdym napisanym od linijki scenariuszu powinny być pięknie podane nam w ekspozycji, tutaj to jest zatarte i faktycznie przypomina to taką gawędę. Kto wie jednak, czy najpiękniej o tym filmie nie napisał wybitny krytyk David Thompson, który w swoim przewodniku po tysiącu filmów, które warto zobaczyć, zatytułowanym Have You Seen, który jest naprawdę niezwykłą kolekcją tysiąca, dosłownie tysiąca, krótkich mini esejów, często perełek o kinie, napisał tak. Thompson swoją drogą przyjaźnił się z Rafelsonem, pojawia się w dokumentach o BBS na Kryterionie. Niewielu filmom przed pięcioma łatwymi utworami starczyło odwagi i pewności siebie, by po prostu powiedzieć, słuchajcie, ten tu Amerykanin, Bobby Dupie, Jack Nicholson, z pozoru robotnik przy wydobyciu ropy naftowej w Kalifornii, tak naprawdę jest wygnańcem na życzenie, uciekającym od swej intensywnej, czułej i muzycznie wyedykowanej rodziny z wybrzeża Pacyfiku albo z miejsca, które to wybrzeże przypomina.

Zanim jednak porozmawiamy z profesorem Vonem, dwa słowa o tym, co było dalej. Film miał cztery nominacje do Oscara, nie dostał żadnego. Był to rok wielkiego triumfu filmu Patton. To zupełnie inne amerykańskie kino. Ale były nominacje za najlepszy film dla najlepszego aktora Jack Nicholson, dla najlepszej aktorki drugoplanowej Karen Black i za scenariusz Carol Eastman i Bob Rafelson. Film zaowocował także wzmocnieniem mody na piosenki Tammy Wynette, która tutaj komentuje rzeczywistość i komentuje swoim głosem country, wyrażając wszystko to, czego Bobby nie potrafi wyrazić przez muzykę klasyczną. A sam Rafelson? Dwa lata później w ramach BBS nakręcił film Król Marvin Gardens.

No, film mocno depresyjny, tak mogę powiedzieć, i chwilami troszeczkę zbyt literacko pretensjonalny, tak bym to powiedział. To nazwał, a samo BBS wyprodukowało w tym czasie film, który był o wiele większym sukcesem klasowym, to znaczy ostatni seans filmowy wyprodukowało też dwa eksperymentalne filmy, Bezpieczne Miejsce Harry'ego Jagloma z rolą Tuesday Weld i Orsona Wellesa, a także Jedźmy Przed Siebie, debiut reżyserski Jacka Nicholsona. Na tym w zasadzie kończy się przygoda BBS, wyprodukuje jeszcze nagrodzony Oscarem dokument o wojnie w Wietnamie, Hearts and Minds. Bert Schneider umrze bardzo niedługo, umrze na planie filmu 3 dni Kondora.

Natomiast samo BBS się rozsypie, panowie doszli do wniosku, że Było dobrze, ale trzeba robić inne rzeczy, a zatem historia BBS-u zamyka się razem z Oscarem dla Hearts and Minds, ale oczywiście Bob Rafelson kręci dalej. Przy czym nie omówię teraz całej jego kariery, powiem tylko, że bardzo interesujący jest film Niedosyt z roku 1976, który pokazuje znowu uprzywilejowanego chłopaka z bogatej rodziny, który Zastanawia się, co zrobić ze swoim życiem i postanawia, że będzie zarządzał małą siłownią w Atlancie, w stanie Georgia. Dodam, że jest to jedyny film, który znam, który dzieje się w całości w siłowni, znaczy w większości w siłowni i który pokazuje bardzo, bardzo ciekawie taką subkulturę siłowni właśnie i tę rolę główną gra Jeff Bridges, a występuje tam także bardzo dobry w swojej roli,

Arnold Schwarzenegger, bardzo wówczas młody, i młodziutka Sally Field. To, o czym trzeba pamiętać w przypadku Rafelsona, to jest to, że jego kariera właściwie rozpada się na dwie części, tak jak film Pięć łatwych utworów w roku 80. Bo do tego czasu on żyje wciąż w glorii tegoż właśnie swojego debiutu, w glorii BBS-u. W połowie lat 70. doświadcza osobistej tragedii, jego córka ginie w wypadku Bob Rafelson, awanturnik, skory do bitki, który bitki i rozmaite pojedynki na pięści często zamieszczał w swoich filmach, bo sam był skory do takich bitek.

79:24 · Polityczny kontekst 1

Zgadza się, że nie ma żadnych połączeń między tymi dwóch światami, oprócz Bobby, który jest jakby renegadą między tymi dwóch. Ale te dwa świata nie mogłyby być dłużej od jednego innego. Nie rozmawiają w tym samym języku. Czy uważasz, że jest to część tego rodzaju politycznego backgroundu, że to jest tak głęboko rozdzielona nacja? Oczywiście. Można to zobaczyć, a słuchacze może nie wiedzieć, ale ten Bob Rafelson był kreatorem tego filmu. I wychodził z tego filmowego korporacji BBS, która była w tamtych czasach rewolucjonistą. Był to gościem, który rozwijał Monkiew, które było muzycznym bandą z powodu Beatles'a Hard Day's Night.

86:12 · Reidentyfikacja z Ameryką 1

Larry McMurtry, który był jego przyjacielem. Tom Wolfe ma świetny nowel o Ken Kesey i Mary Pranksterach, którzy biorą LSD i jeźdzają na szkołach psychoterapeutycznych w Ameryce w 1964 roku. Zatrzymali się w domu Larry'ego McMurtry. On był autorem filmu The Last Picture Show, który był ostatnim filmem Bogdanovich z tej serii, z serii BBS z Cybillem Shepardem. Cybill Shepard W latach 1980-tych była na telewizji z Brucem Willisem nazywanym Moonlighting. A sekretarz, który był głównym częścią tego filmu w tej serii TV, był nazwany De Pesto, który był ostatnim imieniem Rayette w tym filmie. Myślę, że to był jakiś ostatni obraz, jeśli go nigdy nie widzieliście.

Pokazano wszystkie 13 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.