S03E40: Czym było Studio Filmowe im. Karola Irzykowskiego? (Gość: Emil Sowiński)

I to były takie przede wszystkim powody, że Że to Studio Irzykowskiego w tym okresie karnawału Solidarności powstało. Z tym, że to co udało im się jeszcze wywalczyć i to ze względu właśnie na ten moment historyczny, to pewna niezależność programowa. To znaczy tam funkcjonowała taka pięcioosobowa rada artystyczna złożona tylko i wyłącznie z młodych filmowców, wybieranych przez nich samych w trakcie Piotr Czajkowski.

Oczywiście w zupełnie innym kontekście i w zupełnie innych kapitałowych i politycznych warunkach, ale jednak tak ja myślę, że właśnie to artyści będą decydować, co będą Piotr Czajkowski. Ja powiem tylko tyle, że wiele filmów, które studio na przestrzeni lat wyprodukowało, to są filmy znakomite. One też często później, w latach 90-tych, 2000-tych ulegają pewnemu zapomnieniu. Pamięć o nich nie była należycie pielęgnowana.

W tym roku mija 40 lat od powstania tej instytucji, a właściwie jedyną okazją w tym roku, by móc obejrzeć te filmy, to jest Festiwal Człowiek w Zagrożeniu, gdzie pięć z dokumentów, pięć z filmów dokumentalnych zrealizowanych w wojennym będzie pokazane. To było nie lada zaskoczenie dla mnie, że żadna z imprez filmowych w tym roku nie pokusiła się o choćby przypomnienie jakichś najważniejszych Piotr Czajkowski.

I to był dla mnie jeden z ciekawszych filmów. Dlaczego? Dlatego, że ten film, mimo że ma postać, którą można by bardzo łatwo zmitologizować, to znaczy można by go było ukazać jako Wielkie dzięki i do zobaczenia w kolejnym odcinku. Piotr Cieńciałek, Piotr Cieńciałek

Jest pokazywany film Koncert w reżyserii Michała Tarkowskiego. Właściwie chyba, tak mi się wydaje, największy hit spośród tych filmów także ze względu na ścieżkę dźwiękową, bo tam i Manam i Republika, za chwilkę o tym powiemy. Prom już wspomniany Jacka Talczewskiego. Pełnometrażowy film dokumentalny Tomasza Zygadły pt. Przewodnik poświęcony Piotrowi Skrzyneckiemu. I chyba taki cymes, to znaczy Słoneczna Gromada. Wojciech Maciejewski, film poświęcony obozowi dla młodzieży z takim mocnym portretem indoktrynacji, jakim dzieci były poddawane w latach stanu wojennego konkretnie. Wiadomo, że nie znajdziemy takich wspólnych łączników dla tych wszystkich filmów, ale jednak nad każdym przynajmniej chwilkę chciałbym się zatrzymać, bo Słoneczna Gromada to jest film, który rzeczywiście daje wgląd w taką propagandę w działaniu.

Piotr Czajkowski Z nią też zapoznawali się różnego rodzaju oficjele na czele z sekretarzem, no właśnie, z sekretarzem do spraw kultury Komitetu Centralnego, p.p. niejakim Waldemarem Świrgoniem, który w pierwszej połowie lat 80. zajmował się młodzieżą i kulturą. I to podobno na mocy jego decyzji ten film skierowano na półkę, czyli to nie była żadna nawet cenzuralna decyzja, tylko już jak gdyby

No, troszkę inaczej, ale jednak egzamin dojrzałości Łozińskiego. Ale tutaj jest to pogadane w takiej formie, powiedziałbym, hardkorowej. To znaczy, rzeczywiście ta propaganda, jakiej te dzieci są podawane, to już jest taki mocny, jednoznaczny przekaz. Najbardziej tam chyba takie mrożące krew w żyłach zdanie jest, kiedy jest wypowiadane, o czym tatuś mówi, kiedy przychodzi z pracy, przychodzi z zebrania, powiedz, o czym mówi. Takie też zachęcanie do Przewodnik Tomasza Zygadły jest w zasadzie epickim filmem w tym zestawie, w sensie jest długim, rozlewnym, prawie dwugodzinnym portretem Piotra Skrzyneckiego, też świata Piwnicy pod Baranami, który myślę, że jakoś wciąż pozostaje

Tak, to jest rzeczywiście taki film, który jest później wykorzystywany bardzo często przez dokumentalistów, którzy portretują Skrzyneckiego i Piwnicę pod Baranami. Bodaj w takim filmie Antoniego Krauze czy częściowym Piwnica jest bardzo wiele fragmentów z tego filmu wykopiowanych. To jest fascynujący film też z tego względu, że Jego status jest dość niejasny, to znaczy rzeczywiście on jest w pewnym sensie filmem dokumentalnym, ale z drugiej strony tam mamy do czynienia z szeregiem ujęć inscenizowanych, które są zrealizowane na potrzeby tego filmu, że przypomnę chociażby te ujęcia W schronisku dla bezdomnych, gdzie Piotr Skrzynecki trafia.

Jakby pełnometraż w filmie dokumentalnym to nie była powszechna sprawa wówczas, prawda? Film dokumentalny funkcjonował trochę jako dodatek do głównego seansu, więc trwał 10 lub 20 minut, czyli miał jeden lub dwa akty. Tutaj powstawały rzeczywiście pełnometrażowe Przewodnik jest tego znakomitym przykładem. Portret Piotra Skrzyneckiego, którego ja tak naprawdę od niedawna odkrywam czytając już drugą biografię na jego temat, człowiek niesamowicie skomplikowany, wrażliwy, W tym filmie widać, że Tomasz Zygadło starał się go pokazać bez spiżu, że nie konstruował tutaj jakiegoś mitu.

O Skrzyneckim. I znów film powstaje w momencie bardzo trudnym, prawda? Piwnica pod Baranami jest zamknięta. Skrzynecki musi szukać nowej pracy, nowego zatrudnienia i zatrudnia się właśnie jako tytułowy przewodnik. Widzimy go w wielu jakby fascynujących scenach. Ja przypomnę chociażby jedną, kiedy tam Chyba piwnicę odwiedzają dzieci i on im opowiada, że tutaj różne rzeczy się działy, że był Wałęsa, powiedział, że jest zabawno, mówi Skrzynecki, myśmy tutaj mu zaproponowali, że Piotr Czajkowski.

No tutaj postawimy na razie kropkę, bo to są filmy tego przeglądu. Na pewno chciałbym, żebyśmy jeszcze kiedyś w jakimś odcinku wrócili do Studia Irzykowskiego, tym bardziej, że jesteś w trakcie pisania doktoratu, więc kiedy już go napiszesz, to ja z przyjemnością go przeczytam i jeszcze raz z tobą porozmawiam, bo kto wie, czy po prostu nie pora stworzyć jakiegoś kanonu filmów ze Studia Irzykowskiego i przypominać Piotr Czajkowski. Jak rozwijały się, tak w skrócie, jeżeli to w ogóle powiedzieć, bo tutaj mamy filmy ze stanu wojennego, co było ze studiem Irzykowskiego już po 1989 roku, bo przecież ono potem jeszcze istnieje dobrą dekadę ponad.