Anna Arno 16.09.2026

Uważa go za, bierze go właściwie za jakiś symbol własnych usług, jakąś szusterkę charakteru. I dlatego odnajduje się w tej książce, która zresztą jest, w tym wypadku wydaje mu się, że jest jakimś kołem ratunkowym, które zostało mu podczas wojny rzucone. Na kartach pani książki pojawia się autor Fugi Śmierci, któremu pani poświęciła biografię. W jaki sposób losy autora Fugi Śmierci zazębiają się z pozostałymi bohaterami? W jaki sposób Celan się tam odnajduje?

Tak jak wspomniałam, właściwie pewną osią czy zwornikiem mojej książki jest to stypendium, które Wittgenstein ustanowił dla artystów. Właściwie w przededniu pierwszej wojny światowej i osobą, do której zwrócił się o pomoc w wybraniu stypendystów był Ludwik von Zickler, redaktor czasopisma Der Brenner Sinsbrucka. Ludwik von Fickler jest też człowiekiem, którego odwiedził Paul Celan po II wojnie światowej, właściwie w drodze na emigrację do Francji.

Zwykanie z Trachlem jest tylko symboliczne i pośmiertne, ponieważ Celan chciał położyć kwiat na jego grobie, ale poprzez Fickera miał wrażenie, że nawiązał z nim duchowy kontakt i tutaj jest taki delikatny most pomiędzy największymi poetami Języka niemieckiego pierwszej połowy XX wieku i po wojnie. Kiedy opowiadała Pani o tołstoju, to użyła Pani takiego sformułowania. Powiedziała Pani, że tołstoj chciał odpokutować fikcję. W cudzysłowie, że pisząc tekst odwołujący się do Ewangelii, chciał czynić coś bardziej konkretnego niż to, co pisał Fanny Kareninie czy w Wojnie i Pokoju.