Maria Janion. Dlaczego to kobiety są rewolucją?

Dla Janion praca intelektualna, myślenie, pisanie wiązało się z pewnego rodzaju zobowiązaniem dotyczącym naszego egzystencjalnego wymiaru. I to jest takie rozumienie humanistyki jednak jako niezwykle sprawczej siły transformującej. Jednym z takich pierwszych ważnych tekstów, jakie przeczytałam po odejściu profesor Janion, był artykuł Michała Pawła Markowskiego w dwutygodniku pod tytułem Artystka Przemienienia, który to tekst wydał mi się szalenie smutny w pewnym sensie. Badacz bardzo dokładnie odnosił się do różnych aspektów w myśleniu Janion, właśnie do tej rozumienia romantyzmu czy marksizmu jako też takiej rewolucyjnej siły. Może do feminizmu mniej odnosi się w tym tekście, ale jego konstatacje są takie, można powiedzieć, sceptyczne.

I w związku z tym można powiedzieć, że paradygmat romantyczny się nie tyle skończył, co rozdwoju. Z jednej strony uległ właśnie takiemu całkowitej karykaturze, wynaturzeniu, nie wiem czy to będzie dobre słowo, ale jak gdyby skarleniu, prawda? W jakiejś takiej właśnie karykaturalnej formie podjęty przez prawicę. My dzisiaj znajdujemy się właśnie w tej rzeczywistości całkowitego zawłaszczenia różnych wartości, różnych innych sposobów myślenia. które w polskiej kulturze można by wyprowadzić, można by jakoś rozmyślać, chronić i rozwijać i zresztą to ma miejsce na polskiej scenie intelektualnej, nie przedostaje się natomiast do właśnie głośnego, nacjonalistycznego, mainstreamu, symbolicznego. No właśnie, bo myślę sobie o tych słowach, czy też pojęciach, kategoriach zawłaszczonych przez jedną stronę sporu i myślę o tym, czy właśnie da się je odzyskać w tym tekście, o którym pani wspomniała Michała Pawła Markowskiego dla dwutygodnika –

Michał Paweł Markowski pisze w nim, że Janion dla lewicowej polskiej wyobraźni zainteresowanej odzyskiwaniem zmarginalizowanych wartości zrobiła ogromnie dużo, a niemiły paradoks polega jedynie na tym, że jej królestwo, polska kultura romantyczna zostało bezszczelnie ukradzione przez prawice jako symbol autentycznych polskich wartości. I pytanie, które jakoś tak się nasuwa mimowolnie, brzmi, jak zatem to królestwo odzyskać? Czy to jest w ogóle możliwe? Czy w tym rozdwojeniu, tym pluralizmie tych dwóch ścieżek romantycznych, czyli z jednej strony tego nurtu mesjanistyczno-martyrologicznego, tego zakotwiczonego w katolicyzmie i patriarchacie, a z drugiej strony tej ścieżce wolności, emancypacji i prokobiecości.

Czy jesteśmy w stanie znaleźć tu jakieś wyjście z tego klinczu? Czy twórczość profesor Janion dostarcza nam jakiegoś pocieszenia, jakiejś rady? Czy ta polska gorączka romantyczna w tym klinczu jest jednak nieuleczalną chorobą? No właśnie, to bardzo ciekawy cytat. Podała pani właśnie kwintę, jakby będąc rodzajem takiej kwintesencji właśnie tej recepcji, którą Markowski proponuje, ale wydaje mi się, że właśnie w tym cytacie widać już taki, nie wiem, pewien błąd logiczny, ja bym powiedziała, to znaczy jak gdyby kogoś, kto diagnozuje stan kultury jako w jakimś sensie ułomny, oskarżamy o tę ułomność. To jest takie jak gdyby zabijanie posłańca. czy posłańczenie w tym momencie. Dlatego, że dokładnie tak jak Pani mówi, wydaje mi się, że raczej należałoby widzieć pracę Janion, pracę właśnie odnowy przewartościowania znaczeń związanych z polską kulturą, jako bardzo taką poważną i wymagającą próbę podjęcia przewartościowania kultury polskiej w jakimś sensie wypracowania innego sposobu rozumienia jej przez nią samą.