Mentionsy Mentionsy
STANISŁAW STASZIC - WIZJONER I PATRIOTA
STANISŁAW STASZIC - WIZJONER I PATRIOTA

Rok Staszicowski w Radiu Kielce

25.05.2026 ·24 min 57 s

W podcaście „Stanisław Staszic – wizjoner i patriota” językoznawca z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, prof. Marzena Marczewska opowie o zainteresowaniach niezwykłego uczonego, filozofa i reformatora także językiem polskim. Staszic rozpoczął dyskusję nad potrzebą uporządkowania polskiej ortografii. Był propagatorem języka ojczystego w literaturze fachowej - pisał o państwie, prawie, edukacji, gospodarce, geologii, przemyśle i górnictwie po polsku. Udowadniał, że polszczyzna z przełomu XVIII i XIX wieku nadaje się do opisania nowoczesnej nauki i administracji. Jeśli w naszym języku nie było jakichś słów, tworzył je. Co z jego pomysłów przetrwało do dziś?  

Człowiekiem świadomym jeśli chodzi o wagę nauki w życiu społecznym i jego działanie na rzecz towarzystw naukowych też jest bardzo cenne. To, że ufundował budynek Towarzystwu Naukowemu Warszawskiemu to też jest jego działalność, ale to też pokazuje, Że Staszic miał świadomość, której nie mają w ogóle władzy. Jak ważna jest nauka w życiu społecznym i jak ważna jest nauka również uprawiana w języku polskim. Jak ważne jest to, że powstaje terminologia w określonym języku, że naukowcy posługują się daną terminologią i w jaki sposób kształtują również społeczeństwo. Ale żył w innych czasach, w bardzo trudnych czasach dla naszego kraju, bo w momencie zaborów ten XVIII i XIX wiek to był bardzo niewdzięczny czas dla naszego kraju.

Jego propozycje reform mogły budzić sprzeciw środowiska uczonych, ale jednak stanowiły pretekst do dyskusji. I nawet jeśli po jego śmierci Komisja Towarzystwa Przyjaciół Nauk Odcięła się od niektórych jego nowatorskich pomysłów językowych. To jednak Staszicowi zawdzięczamy to, że ta debata została rozpoczęta i to, że naukowcy skupieni wokół Towarzystwa podjęli próbę znormalizowania polskiej ortografii. Ponadto język dla Staszica nie był tylko przedmiotem refleksji. Był polem do działania i tak ja to odczuwam, że język był dla Staszica po pierwsze narzędziem edukacji i on wielką wagę przywiązywał do edukacji, do stworzenia odpowiednich szkół, do kształcenia społeczeństwa.

Pokazano wszystkie 2 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.