Mentionsy Mentionsy
STANISŁAW STASZIC - WIZJONER I PATRIOTA
STANISŁAW STASZIC - WIZJONER I PATRIOTA

Rok Staszicowski w Radiu Kielce

25.05.2026 ·24 min 57 s

W podcaście „Stanisław Staszic – wizjoner i patriota” językoznawca z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, prof. Marzena Marczewska opowie o zainteresowaniach niezwykłego uczonego, filozofa i reformatora także językiem polskim. Staszic rozpoczął dyskusję nad potrzebą uporządkowania polskiej ortografii. Był propagatorem języka ojczystego w literaturze fachowej - pisał o państwie, prawie, edukacji, gospodarce, geologii, przemyśle i górnictwie po polsku. Udowadniał, że polszczyzna z przełomu XVIII i XIX wieku nadaje się do opisania nowoczesnej nauki i administracji. Jeśli w naszym języku nie było jakichś słów, tworzył je. Co z jego pomysłów przetrwało do dziś?  

Wizjoner i patriota. Wielu chciałoby, żeby po latach tak się o nich mówiło, ale tego zaszczytu mogą dostąpić tylko nieliczni. W 200 rocznicę śmierci, w uznaniu zasług i w nagrodę za wkład za prasę dla Polski, rok 2026 został ogłoszony Rokiem Stanisława Staszica. Zapraszam na kolejne audycje w Radiu Kielce z cyklu STASZIC WIZJONER I PATRIOTA. Dzisiaj nie będzie tylko o zasługach. Dzisiaj będzie o wszechstronnych zainteresowaniach świadczących o tym, że Stanisław Staszic był rzeczywiście człowiekiem oświeconym. O języku. Państwa gościem profesor Marzena Marczewska z Instytutu Literaturoznawstwa i Językoznawstwa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Natomiast skąd się wzięła ta forma Staszic? Sam Staszic podpisywał się właśnie w ten sposób, a więc z i. To nazwisko funkcjonowało również w formie Stasic. Tu obserwujemy wpływ grafii i również to, że polszczyzna w czasie kiedy Staszic funkcjonował nie była spójna i jednolita. Ona się dopiero stawała. Ale to też pokazuje, że Stanisław Staszic żył w czasach, Których język polski się tworzył, można powiedzieć, bo sam Staszic również był tym człowiekiem, który próbował polszczyznę zmieniać. Był niesamowitym człowiekiem, dlatego że był kimś, kto zapoczątkował takie myślenie o instytucjonalnym uporządkowaniu języka, bo w jego czasach, no cóż,

To też tutaj na pewno u niego sporo znajdziemy. Natomiast Stanisław Szober zwracał uwagę, że Staszic miał pewną właściwość. To była ogromna, wręcz nadmierna wynalazczość słowotwórcza. On traktował język jak materiał, w związku z tym ożywiał jakieś przyrostki, tworzył nowe formacje. W ogóle nie bał się eksperymentów. Tworzył formy typu dzierżet, dziejec, pewne nowotwory, które później nie weszły do polszczyzny, ale pokazują go jako człowieka, który wierzył w siebie, wierzył, że może mieć wpływ jako jednostka na kształtowanie języka, co jest niesamowite. I oprócz tego, to o czym pan powiedział, to że polszczyzna stała się również językiem opisującym

Ja jestem w stanie to nazwać. Ja mogę uporządkować terminologię geologiczną. Ja mogę ją stworzyć od zera. Ja mogę to zrobić. Ja mogę uporządkować polszczyznę w sensie ortograficznym. Ja mam na to pomysł. Kogo z nas na to by było stać? Żeby tak pomyśleć, że ja jestem w stanie zrobić tak wielkie rzeczy. Ktoś musiał pewne rzeczy po prostu odkryć na nowo i tym właśnie był, proszę Państwa, Stanisław Staszic. Natomiast był też osobowością nietuzinkową w ocenie współczesnych i nigdzie nie czuł się chyba do końca dobrze. Uwielbiał teatr na przykład. Był księdzem, ale niezbyt związanym ze stanem duchownym, więc po prostu wszędzie był takim outsiderem.

Ale o nich nie pamiętamy, a o Staszicu pamiętamy i mówimy. Bardzo dziękuję prof. Marzena Marczewska, Instytut Literatura, Znawstwa i Językoznawstwa Uniwersytetu Jana Kochanowskiego. A ja przypomnę o cyklu w Radiu Kielce STANISŁAW STASZIC WIZJONER I PATRIOTA. Pokazujemy tego niezwykłego człowieka, co warto cały czas podkreślać, mocno związanego z naszym regionem, z naszym miastem, z Kielcami, który tutaj działał, który tutaj żył, po ulicach, po których my teraz współcześnie chodzimy, także się przemieszczał, a jedna z ulic nosi jego imię. Bardzo dziękuję za zaproszenie. Do widzenia.

Pokazano wszystkie 5 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.