Sztuka sepulkralna - Ewa Zdrojkowska

Do pogrzebów, do modlitwy za zmarłych, mszy za zmarłych, to jednak unika się symboliki śmierci, a jest symbolika eucharystyczna. W zasadzie na każdym z ornatów mamy ten monogram IHS. Czy znamy hafciarki? Czy możemy powiedzieć, że te ornaty haftowały siostry Katarzynki? Są ornaty, które mamy poświadczone, że wyszły z warsztatu Katarzynek. Między innymi tam mamy taką kapę biskupa Szembeka, która wyszła w XVIII wieku spod rąk sióstr Katarzynek. No tutaj trzeba powiedzieć, że większość tych ornatów, które są tu prezentowane, to są ornaty już XIX i XX wieczny, z początku XX wieku, a to już taki haft, dziś byśmy powiedzieli maszynowy.

I właśnie takim mecenasem, największym mecenasem sztuki późnośredniowiecznej na Warmii określa się dziś Łukasz Awaczyn-Rodek. I kolejne pomieszczenie zamku w Lidzbarku Warmińskim, w którym również możemy oglądać przykłady sztuki funeralnej, sztuki nagrobnej. Kaplica zamkowa i tutaj pod chórem, na razie pod chórem, bo chcemy to bardziej wyeksponować, leży płyta nagrobna związana z fundacją biskupa Andrzeja Krzysztofa Szembeka.

Wejdźmy do środka. Historia tej płyty jest taka, że znaleziono ją połamaną, skruszoną tu właśnie pod chórem kaplicy, kaplicy zamkowej i dopiero w 2006 roku została poddana konserwacji i napis na niej można było odczytać. Nie bardzo wiemy, gdzie ta płyta była umieszczona. Musiała być umieszczona w kościele, bo jest prawdziwą, taką typową płytą epitafijną. Czerwony marmur, pięknie wykute litery, I długi, gęsty napis. Więc najprawdopodobniej jej pierwsze miejsce to był kościół św. Piotra i Pawła w Lisbarku Warmińskim. Po zniszczeniu zapewne została tutaj przeniesiona do kaplicy zamkowej, ponieważ jest związana z biskupem Szembekiem.

I jak napis głosi, tu leży Stanisław Tokarski, świętobliwy urzędnik biskupi Burgrabia, który tutaj w Litzbarku w armińskim Allert-Heilsberg, głosi napis, swoje życie spędził w poświęceniu dla biskupstwa w armii. Tablicę tę ufundował biskup Krzysztof Szembek, Szembek-Kristof, Książę Warmii, chcąc upamiętnić tę postać i data śmierci Stanisława Tokarskiego to rok 1736. I data ufundowania tej tablicy to rok 1736. Dlaczego ta tablica jest tak ważna?

Jesteśmy w dawnej sypialni biskupów. W tym pomieszczeniu w narożu jest wnęka, która prawdopodobnie kiedyś prowadziła do wejścia do łaźni, którą tutaj biskupi mieli swoją własną drewnianą wieżę z łaźnią. W późniejszym czasie przy pobudowie pałacu na Parhamie to zostało zabudowane, ale wnęka z takimi ściennymi półkami została. Dziś eksponujemy tu portret epitafijny biskupa Krzysztofa Andrzeja Jana Szembeka. To ważna postać w historii Warmii, diecezji warmińskiej i też samego zamku lisbarskiego. O biskupie Szembeku możemy powiedzieć, że był tym, który najbardziej zasłużył się w przebudowie zamku w duchu baroku.

On był tym pierwszym, po nim był Grabowski i Krasicki, ale to właśnie Szembek zainicjował przebudowę i rozbudowę wspaniałego pałacu na Parhamie, budowę fontanny na Na dziedzińcu i zmiany zabudowań dziedzińca i tutaj w samym zamku też poczynił wiele inwestycji. Ale jeśli chodzi o samą Warmię, wiemy, że biskupowi Szembekowi zawdzięczamy dużo inwestycji, jeśli chodzi o świątynie i wyposażenie, ale przede wszystkim to on jest fundatorem Kaplicy Zbawiciela w Katedrze Fromborskiej, której zresztą został pochowany. A tu jest tylko ten jego portret epitafijny, malowany farbami olejnymi na blasze, barwny, w kształcie owalu, z takim ciekawym wycięciem tego owalu, który pokazuje, że jest to czas baroku.