Mentionsy Mentionsy
Reportaż Radia Lublin
Reportaż Radia Lublin

Mariusz Kamiński "Takich ludzi jest mało"

22.11.2026 ·42 min · 15 rozdziałów

Zlikwidował książeczkę mieszkaniową, żeby kupić papier na druk zakazanej literatury. Jako minister wstawał o piątej rano i rąbał drewno, bo nie było go stać na inny opał. Wszystko, co robił, traktował jak służbę – bez wielkich słów i szukania rozgłosu.O Januszu Krupskim – historyku, działaczu opozycji w PRL-u i wiceprezesie IPN, który zginął w katastrofie smoleńskiej –opowiada jego przyjaciel z podziemia, Janusz Bazydło (nazdjęciu). Podczas spotkania w Zakopanem wspominał w rozmowie z autorem reportażu lata studiów, drukowanie poza cenzurą i codzienne życie – z perspektywy kilkudziesięciu lat znajomości.

2:28 · Organizacja sprzeciwu 1

Nie pozwoliły na ukształtowanie i działanie na kulu organizacji socjalistycznej. Zamiast tego Janusz zorganizował komisję koordynującą działania kół naukowych i innych instytucji studenckich działających na uniwersytecie i został wybrany pierwszym prezesem Ale w międzyczasie Krupski w roku 1972-1973 zajął się czymś zupełnie innym. Grono studentów, do których należał Bohdan Borusewicz, Piotr Jagliński, Janusz Krupski, Maciej Sobieraj, wpadło na pomysł, żeby zacząć drukować i puszczać do obiegu.

6:57 · Powielacz 1

Każdy by tak zrobił, no. I te pieniądze z książeczki wystarczyły na zakup stóry z papieru. Więc były niewielkie w sumie. I na tym papierze wydrukowany pierwszy numer zapisu. Zapis to pierwsze ogólnopolskie podziemne pismo literackie w PRL-u, w którym poza cenzurą ukazał się między innymi kompleks Polski Tadeusza Konwickiego. I tak się zaczęła niezależna poligrafia. W Lublinie, na Katowickim Uniwersytecie Lubelskim. Tą pierwszą pozycję, ten pierwszy zapis drukowała grupa studentów KUL-u. Na czele z Krupskim przez pół roku, bo przecież była prowizorka i wszyscy musieli się uczyć jak się to robi.

9:47 · Janusz Krupski - organizator 1

Powielaczem Jak pan Janusz Krupski był takim organizatorem? Szukał tych ludzi, którzy... Tak, tak, tak. Inspiratorem, prezentował naukowego historyku, więc miał ich wszystkich pod ręką. Wyszukał miejsca do roboty. Był człowiekiem, który napędzał całą swoją energią. Trzeba było rozmawiać z ludźmi, przekonywać ich, że coś takiego warto robić. Działając na podstawie artykułu 33, Ustawy II Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Rada Państwa wprowadziła stan wojenny. W związku z tym podaje się do publicznej wiadomości, że na czas obowiązywania stanu wojennego w szczególności zakazane zostało rozpowszechnianie wszelkiego rodzaju wydawnictw, publikacji i informacji każdym sposobem, publiczne wykonywanie utworów artystycznych oraz użytkowanie jakichkolwiek urządzeń poligraficznych bez uprzedniego uzyskania zgody właściwego organu.

11:28 · Stan wojenny 1

Po trzecie. Zawieszone zostało prawo pracowników do organizowania i przeprowadzania wszelkiego rodzaju strajków. Po stanie wojennym Jarusz Klupski ukrywał się w wielu miejscach, także w małym Cichym niedaleko i bywał tu w tym domu. Tu w Zakopanem, w pobliskim domu Rząsów ukrywało się kilku naszych kolegów. Panowie się tu spotykali, a tutaj przy tym takim na poziomie tej podłogi był taras, na którym się Klupski oświadczył swojej żonie, Joannie, w czasie ukrywania się. No a potem już doszło do małżeństwa. A pan był świadkiem tych oświadczeń? Nie, bo ja już, ja wtedy siedziałem w Wiedzeniu, tu była moja żona.

13:12 · Klupski w ukryciu 2

Trzeci zaś początek to niezwykła także w wymiarze i zasięgu społecznym inicjatywa, która się wyrażała zainteresowaniem i konkretną pomocą dla tzw. muminków, czyli ludzi trwale niesprawnych fizycznie i psychicznie. Najpierw miało to kształt uczestnictwa i pomocy w organizowaniu i prowadzeniu obozów w Murza-Sichlu w białce tatrzańskiej. Janusz był najpierw w charakterze pomocnika, a potem organizatora tych obozów i z inspiracji jego żony Joanny Krupskiej i księdza Isakiewicza-Zalewskiego. Miesiąc przed ślubem z Joanną, oboje młodych,

Ja się o tym dowiedziałem wiele lat po tym, jak się to wydarzyło, bo taki był Krupski niechętnie, a jeśli to bez patosu, niejako robał, czy on mówił o tym w swoich zaangażowaniach. Póżczasem przybrało to kształt organizacji, fundacji gromadzących ludzi mających więcej niż litroje dzieci, rodzin wielodzietnych. Potem objawiły się pomysłem wystąpienia do władz o zgodę na wprowadzenie kar tych wielkich rodzin i ułatwień różnego rodzaju dla rodzin wielodzietnych, co żyje i ciągle się rozwija do dzisiaj.

17:54 · Poszukiwania 1

No i jak się panowie zjawili o umówionej godzinie, to stwierdzili, że przy stoliku obok siedzą ci, którzy ich śledzili w Lublinie i w Zakopanem. I pan Grubski też tam poszedł? A tego nie wiem, być może tak, to nie. Byłem kierownikiem oddziału lubelskiego więzi warszawskiej. Janusz przeniósł się już do Warszawy, był w ciągłym ruchu między Warszawą a Lublinem, Lublinem a Gdańskiem i miał on tylko kontakty z tym, którzy zajmowali się poligrafią.

19:10 · Działalność w Warszawie 1

Poprosił mnie na rozmowę. Poszliśmy do Parku Saskiego. Siedliśmy na ławce. Do dzisiaj pamiętam tą ławkę i tą sytuację. I powiedział, że ja już jestem w Warszawie, ty jesteś w Lublinie, ty lub spotkania, ja będę robił wydawnictwo. Robił bardzo wiele rzeczy dla spotkań, które ja potem prowadziłem. Spotkania to założony w 1977 roku w Lublinie przez Janusza Krupskiego podziemny kwartalnik katolicki, który poza cenzurą PRL-u pisał o prawach człowieka, wolności religijnej, zakazanej historii oraz o relacjach polsko-ukraińskich i polsko-żydowskich.

24:23 · Działalność po 1989 roku 2

A w 1989 roku pan Janusz Kurupski czym się zajmował, kiedy ten przełom następował? Był doradcą jednej z komisji sejmowych. Potem założył własne wydawnictwo Krupskie i Spółka. Wydało pięknie, z nagrodami edytorskimi, książki dotyczące naszej historii i nie tylko. Ale nigdy nie był członkiem żadnej partii. Bał się tego. A nakłaniano go? Tak, miał kilka ofert, które wiązały się z przynależnością, a przynajmniej ułatwiałyby mu wejście na jakieś wysokie stanowiska państwowe. Zdecydował się najpierw na Instytut Pamięci Narodowej,

Jedna z pani minister, która miała pięcioro dzieci, tak zwane widełki, uposażenia, Janusz dostawał nieco więcej. No ale to ciągle było mało, oczywiście. Dlaczego on nie zwrócił się o jakąś pomoc? To niemożliwe, Krupski by tego nie zrobił. Mógł się pewnie pożalić oczywiście, ale też niejednoznacznie, tylko pośrednio. Godność mu nie pozwalała, żeby zwrócić się. Taki miał charakter. Traktował to, co robił, jako służbę. Dokonała się rzecz wielka. Polacy w najbardziej demokratycznej formie, w ogólnonarodowym referendum, powiedzieli tak dla przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

27:01 · Charakter i postępowanie 1

I on już latał normalnie, jakąś pierwszą klasą. Nie traktował tego jako wyjazdy turystyczne, bo właściwie czas spędzał w hotelu. To była jeszcze dodatkowa okazja zrobienia jakichś pieniędzy, bo delegacje były zagraniczne, lepiej opłacane, można było na nich zaoszczędzić. Jeśli się nie jadło, albo jadło, wylecono. Klupski na ojczyźnie nie zarabiał. Pracował dla niej. No się dla niej spalał. To jest mały fragmencik o tym, jak to podróżując z kolegą

33:15 · Błogosławiony 1

Naszą modlitwą obejmujemy tych wszystkich, którzy przeszli wczoraj do wieczności. W ostatniej rozmowie telefonicznej, jaką przeprowadziłem z panią Joanną Krupską, absolwentką KUL-u, I żoną Janusza Krupskiego. Pani Joanna powiedziała mi, że w ostatnią noc miała kilkanaście minut, gdzie nie czuła poczucia tragedii. Zasnęła i śniło się jej, że przyszedł Janusz i częstował słodyczami dzieci. A potem obudziła się i uświadomiła sobie, że to był tylko sen.

Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.