Mariusz Kamiński "Burzliwe losy Kajetana Koźmiana"

W pewnym momencie, jak była kampania Napoleona i zwycięzca, no to on uległ urokowi cesarza, no te ody na zawieszenie orłów, że na pożar Moskwy później. To było takie, byśmy nawet powiedzieli, no może nie mówmy, ale takie poddańcze mocno, on Boga widział w tym Napoleonie. Wielu Polaków ulegało urokowi Napoleona, a Mickiewicz, pan Tadeusz, też. Widziano wówczas szansę na powrót Polski w granicach przedrozbiorowych. Starano się, aby Księstwo Warszawskie, które początkowo było państwem niedużym, później nieco tylko powiększonym o ziemię III Zaboru Austriackiego, aby jednak stanowiło punkt wyjścia dla dalszych działań.

No ja. Na takich deskach, żeby taki klimat, atmosferę stworzyć i myślę, że są ponadczasowe te cytaty. No a Mickiewicz powiedział. że Koźmian napisał tysiąc wierszy o sadzeniu grochu. Tędy może być. Tędy wyjdziemy? Nie wiem. Tędy wyjdziemy?

Kajetan Koźmian jako klasycysta nie rozumiał literatury romantycznej i w związku z tym ci młodzi poeci, tacy jak Adam Mickiewicz, byli przez niego bardzo silnie krytykowani. I odwrotnie. Romantycy widzieli w Kajetanie Koźmianie literata skostniałego, poetę nie dzisiejszego, wczorajszego. I ten spór trwał dość długo, również po śmierci obu O tym, jak był ostry ten konflikt, jest taka informacja, którą odnalazłem, że o twórcy dziadów pisał jako o Litwinie z szatańskim geniuszem W pamiętnikach nazywał go literackim zbrodniarzem, minstrelem brudnych litewskich pomywaczek. Dosyć ostre to słowo. Nawet bardzo ostre, no ale właśnie ten brak klasycznego wyczucia poezji romantycznej był tym, z czym Koźmian wychowany w czasach oświecenia zupełnie innego myślenia o sztuce, gdzie podstawowym sposobem tworzenia było tworzenie według reguł, a nie tych reguł łamanie.

Więc w tym kontekście Mickiewicz i inni romantycy musieli się jawić jako ktoś dziwny, kto jest bardziej z ludowości i stąd takie właśnie zarzuty, niż z elit kulturowych, niż z kultury wysokiej. Romantycy sięgają do mitologii ludowej, do pewnych tradycji. Wprowadzają postaci nadprzyrodzone związane z wierzeniami ludowymi. Rozmaite świtezianki, dziady, etc. zajmują się tematami chłopskimi, ale nie w sensie bukolicznym sielanek, tylko właśnie w sensie jakichś na poły pogańskich obrzędów jak dziady. Więc z punktu widzenia człowieka wykształconego w sposób elitarny w XVIII wieku, Po dobrych szkołach, Akademii Zamojskiej, Szkole Jezuickiej w Lublinie, który poruszał się w kręgach arystokratycznych takich jak lubomirscy, czartoryscy, chyba musiało to budzić rzeczywiście opór.

Mickiewicz o Koźmianie pisał w salonie warszawskim, że Koźmian jest nudnym literatem, który opiewa tysiąc wierszy o sadzeniu grochu. Ale jak ważne dla Koźmiana było sadzenie grochu. Właśnie to, co później nazwano pracą u podstaw, to bycie ziemianinem w rozumieniu skutecznego przedsiębiorcy, a nie ziemianinem w rozumieniu hulaki, który spędza czas na ucztach i polowaniach. Nie taki był Koźmian. I może też dlatego jest to taka postać, której możemy zaufać, kiedy czytamy ziemiaństwo polskie, pamiętniki, kiedy czytamy jego wiersze. Można odnieść takie wrażenie, był w tym wszystkim szczery. I wydaje się, że bardzo dobrze o nim świadczy też to, że trudno wśród wspomnień współczesnych znaleźć o Koźmianie jakieś faktycznie złe słowo.