Raport o stanie świata - 8 listopada 2025

Firma Yameo, z Y na początku, specjalizująca się w rozwoju oprogramowania, oferująca produkt do zdalnej komunikacji z klientem. Lider IT innowacji w sektorze ubezpieczeniowym, bankowym, zdrowotnym. Dziękuję bardzo. To dzięki Państwu mamy raport o stanie świata. W czwartek RSF, czyli siły szybkiego wsparcia, oddziały, które od 2,5 roku walczą z armią Sudanu, przystały na amerykańską propozycję zawieszenia broni. Ma ono umożliwić dostarczenie pomocy humanitarnej w rejonie miasta Al-Fashir, które po ponad 500 dniach oblężenia zostało zdobyte przez RSF.

Nie jest pewne, czy do rozejmu rzeczywiście dojdzie. Muszą się na niego jeszcze zgodzić władze w Hartumie. Tymczasem od kilkunastu dni z Al-Fashir docierają informacje o masowych mordach dokonywanych na cywilach. Według niepewnych jeszcze szacunków mogło już zginąć od kilku do kilkudziesięciu tysięcy ludzi. Miasto jest odcięte od świata, a organizacje humanitarne opisując tragedię używają słowa rzeź. RSF zaprzecza oskarżeniom o zbrodnię, wciąż jednak zabrania wstępu do miasta ludziom z zewnątrz. Wydarzenia w Al-Fashir to kolejna odsłona sudańskiej wojny domowej, która rozpoczęła się w kwietniu 2023 roku. jako konflikt dwóch generałów, dowódcy armii Al-Burhana i stojącego na czele RSF Mohameda Hamdana Dagalu.

Od tego czasu wojna stała się jednak czymś więcej niż walką o wpływy lub terytorium. Sponsorowane głównie przez Zjednoczone Emiraty Arabskie, oddziały RSF kontrolują kluczowe złoża złota, którego eksport nad Zatokę Perską, mimo zapaści sudańskiej gospodarki, wciąż wzrasta. Co wiadomo o wydarzeniach w Al-Fashir? Czy miastu i jego mieszkańcom można jeszcze pomóc? Jak te ostatnie dwa tygodnie zmieniły przebieg wojny w Sudanie i dlaczego mówi się, że ten kraj zmienia się w drugą Libię? O tym posłuchacie państwo za chwilę w reportażu Marcina Żyły. Ważna uwaga na początek. Reportaż zawiera drastyczny zapis dźwiękowy masowego mordu dokonanego przez członków RSF i nie jest przeznaczony do słuchania przez dzieci.

Po ponad 500 dniach oblężenia, po około 270 obronionych szturmach, 26 i 27 października Al-Fashir zostało zdobyte przez bojówki Sił Szybkiego Wsparcia, inaczej RSF, które od dwóch i pół roku walczą z sudańską armią. Zdecydowaliśmy o wycofaniu się z Al-Fashir na bezpieczniejsze pozycje, aby oszczędzić mieszkańcom oraz miastu cierpień i zniszczenia. Pomścimy wszystkich naszych męczenników. Ukażemy winnych zbrodni na naszych obywatelach. To słowa generała Abdalfataha al-Burhana, szefa sztabu armii Sudanu i de facto głowy państwa.

Nie wiemy, ilu Sudeńczyków mu uwierzyło. Patrząc na to, co zdarzyło się w kolejnych dniach, raczej niewielu. Muzyka Po zdobyciu przez RSF licząca ćwierć miliona mieszkańców stolica Darfuru Północnego stała się sceną zbrodni, jakich w takiej skali świat nie obserwował od dawna. Podczas półtorarocznego oblężenia obie strony brały na cel cywilów, a ataki dronów niszczyły budynki użyteczności publicznej. Do listy cierpień obywateli al-Fashir, głodu, przemocy, także seksualnej, ataków na prowizoryczne schronienia dla uchodźców, po wejściu bojówek RSF doszły kolejne przeszukania domów, gwałty, masowe egzekucje.

W chaosie ostatnich dni walko miasto uciekło z niego co najmniej 62 tysiące ludzi. Muzyka Skończyły się dostawy żywności, skończyły się jej zapasy, nawet zarażonej pasożytami paszy dla zwierząt, którą przez ostatnie miesiące jedli ludzie. Brakuje wody zdatnej do picia. Gdy tylko się da, mieszkańcy zbierają deszczówkę. Deszczówki używa się też nawet w szpitalach, które same są celami ataków. W ostatnich dniach października bojówki RSF zabiły 460 osób w szpitalu położniczym. Pacjentów, dzieci, personel medyczny oraz ludzi, którzy próbowali się tu schronić.

Zdobycie Al-Fashir przez RSF to ostatni epizod wojny domowej, która w Sudanie wybuchła dwa i pół roku temu. Jej powodem był konflikt między Al-Burhanem, którego wcześniej słyszeliśmy w materiale, a innym generałem, Mohamedem Hamdanem Nagalo. Obaj pod koniec 2021 roku zorganizowali pucz, który ostatecznie zabrał Sudańczykom nadzieję na demokrację. Potem żaden z nich nie chciał stracić wpływów. Dagalo dowodził oddziałami RSF, powstałymi kilka lat wcześniej na bazie sił dżandżewickich, czyli zbrojnych milicji muzułmańskich. Wyszkolił je tak dobrze, że RSF angażowano do walk w Jemenie czy Libii. Obecnie jego siły kontrolują całą południowo-zachodnią część Sudanu.

Oblężenie faszy i zdobycie miasta przez RSF przejdą do historii. Jako jedna z najbardziej zaciekłych, krwawych... czy doniosłych wydarzeń tej wojny. Mówi profesor Maciej Kurcz z Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Miasto padło po ponad 500 dniach oblężenia i jest to nie tylko stolica stanowa Darfuru Północnego, ale też stolica historyczna, stolica dawnego sultanatu Darfuru. Miasto, które ma ogromne, symboliczne znaczenie, nie tylko strategiczne. Upadek El Fasher stawia pod znakiem zapytania integralność Sudanu. Kraju, który de facto już funkcjonuje jako dwa oddzielne organizmy polityczne, własnymi systemami monetarnymi, nieszczelnymi granicami, własnymi stolicami.

Także jest to taki bardzo niebezpieczny moment. który na pewno będzie rzutował na dalsze losy tej wojny. No i chyba też niesie ze sobą taki ukryty wymiar, że ten konflikt nie może być rozstrzygnięty na polu bitewnym, że obie strony są zbyt silne, żeby przegrać, ale też zbyt słabe, żeby pokonać się wzajemnie. W praktyce Sudan to dziś dwa kraje kontrolowane przez osobne siły i zmierzające w innych kierunkach. Niektórzy eksperci porównują jego sytuację do podzielonej od lat Libii. Ale na konflikt między Alburhanem i Dagalo nakładają się jeszcze inne podziały, które RSF świadomie wykorzystuje w swojej propagandzie.

Podziały, które mają źródło w historii. To, co dzisiaj obserwujemy, te paroksyzmy przemocy, nie są przypadkowe. One wynikają ze strukturalnych, historycznych nierówności, na których zbudowany został postkolonialny Sudan. Państwo, w którym trzon stanowili mieszkańcy Doliny Niru. RSF mobilizuje dzisiaj wszystkich wykluczonych, wszystkich nieszczęśliwych, przy czym używa do tego klucza geograficznego. Mamy peryferia kontra centrum, ale także klucza pokoleniowego. Mamy młodych kontra to starsze pokolenie, które reprezentuje generał Burfan. No i mamy właśnie wreszcie też ten klub społeczny, te niższe grupy, ten proletariat miejski, także wiejski, kontra ten dawny elityk. Ten ruch, ta wojna, to jest chyba największa nowość tego konfliktu.

Po stronie RSF w wojnie biorą już udział najemnicy z sąsiednich państw. Z tożsamościowego punktu widzenia wątek pasterzy staje się coraz bardziej istotny. To jest rzecz, która łączy Sudan z innymi krajami Sahelu. Są grupą najbardziej wykluczoną. nie sprawowała władzy, była systematycznie pomijana, traktowana jako ludność specjalnej troski. Teraz obserwujemy jakby renesans tych społeczności. Nie jednej społeczności, bardzo wielu, bardzo różnych społeczności. Mamy tutaj pasterzy, którzy czują dumę, są świadomi swojego wykluczenia, swojego cierpienia, nie chcą już pozostawać w cieniu. W Studanie teraz też walczą bardzo różne grupy militarne, bojówki. No właśnie z całego pasa Sahelu.

I część z nich właśnie ma taki, w swoim ideologicznym wymiarze właśnie, taką walkę o emancypację pasterzy. Mówił profesor Maciej Kurcz. Na razie nic nie wskazuje na to, że wojna szybko się skończy, bo do skomplikowanej sytuacji w Sudanie dochodzi jeszcze sytuacja wokół tego państwa. Swoje interesy mają tu kraje rogu Afryki, Zatoki Perskiej, ale też Turcja, Rosja czy Iran. Egipt i Arabia Saudyjska, którym zależy na stabilności w rejonie ważnego dla handlu Morza Czerwonego, wspierały dotąd armię rządową. Chad popierał RSF, ale największym sprzymierzeńcem i sponsorem sił szybkiego wsparcia są Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Dlaczego? Jeszcze raz Maciej Kurcz z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Najczęściej podnosi się kwestie zasobów naturalnych, w szczególności złota. I rzeczywiście Dubaj był odbiorcą złota z Darfuru przed wojną i miał kontakty z RSF. W tym momencie eksport złota wzrósł kilkukrotnie. Wszystko spadło, gospodarka leży, natomiast eksport złota w Sudanu ma się bardzo dobrze. RSF wygląda na to, że najbardziej profesjonalnie był w stanie zorganizować eksport złota. Sudańczycy bardzo często w takich zwykłych rozmowach podnoszą kwestie innych zasobów, że Emiratom po prostu zależy na utworzeniu udzielnego państwa, które będzie pod kontrolą Emiratów i Emiraty będą mogły eksploatować jego zasoby.

To jest też woda, rolnictwo. Jest też wymiar ideologiczny. RSF bardzo mocno występuje w kontrze tym islamskim wpływom w Sudanie. Dzisiaj używa się tego argumentu, że RSF jest w kontrze do islamistów. No i być może to też jest jakiś element polityki Zjednoczonych Emiratów Arabskich, które budują swoje wpływy w regionie. Próbowaliśmy przekonać również na forum Organizacji Narodów Zjednoczonych podczas wystąpień przed Radą Bezpieczeństwa ONZ, chociażby w marcu tego roku, że nie wystarczy to, że Rada wzywa do zakończenia tej wojny. Widzieliśmy, że obie strony popełniają zbrodnie i uważają w ogóle na ochronę ludności cywilnej.

Ma też polityczne zastosowanie. Także mamy do czynienia z wybuchem takich afektywnych działań względem ludzi, mężczyzn, kobiet, dzieci, nawet infrastruktury. Jednak RSF jest trochę inną formacją. Podkreśla się, że to jest formacja profesjonalna, ale jest też taką formacją właśnie ludową, rewolucyjną, która bardzo Świadomie odwołuje się do przemocy. Posługuje się przemocą, żeby właśnie zastraszyć, żeby przestraszyć. Ta wojna jest naznaczona takimi aktami od samego początku. Przecież została zniszczona stolica, Hartum jest obrócony w ruiny i w dalszym ciągu się jeszcze nie podniósł. Wielkie, wspaniałe miasto i też jego zniszczenie miało swoją symbolikę.