Raport o stanie świata - 8 listopada 2025

Czy ten plan jest w Niemczech wykonalny? Dlaczego Berlin wziął na siebie rolę lidera wśród państw europejskich, które chcą pozbyć się migrantów wcześniej przyjmowanych z otwartością? W Sudanie największy obecnie kryzys humanitarny. W mieście Al-Fashir w Darfurze antyrządowe siły szybkiego wsparcia przeprowadziły masakrę ludności cywilnej, zabijając co najmniej kilkanaście tysięcy ludzi. Dlaczego te zbrodnie pozostają bezkarne i toczą się praktycznie bez reakcji świata? W USA niedawno pobity został rekord długości kryzysu budżetowego, tak zwanego shutdownu, czyli ograniczenia bądź wstrzymania wypłat pracownikom federalnym. Mimo to biznes wydaje się ufać Donaldowi Trumpowi, nie sprawdzają się też ponure prognozy upadku amerykańskiej gospodarki.

Nasze programy powstają dzięki dobrowolnym wpłatom słuchaczy. Za wszystkie z serca Państwu dziękuję. A tych z Państwa, którzy mają możliwości finansowe i ochotę dołączyć do grona patronów, zapraszam na mój profil w serwisie patronite.pl. Za jego pośrednictwem najłatwiej nas wesprzeć. Marcin Żyła jest wydawcą programu. Chris Wawrzak realizuje dźwięk. Jesteśmy w studiu Efektura w Warszawie. We wtorek w Iraku wybory parlamentarne, siódme od czasu obalenia Saddama Husajna. Wyborom towarzyszy podstawowe pytanie. Czy możliwa jest transformacja kraju targanego silnymi wstrząsami społecznymi i przemocą w kraj stabilny politycznie i gospodarczo przewidywalny? O drugą kadencję walczy obecny premier Mohamed Shia al-Sudani, przedstawiciel szerokiej i zróżnicowanej wewnętrznie szyickiej koalicji.

czyli przez okres ostatnich 20 lat, z polityką, która realizowana jest na dwóch poziomach, czyli na poziomie centralnym w Bagdadzie i na poziomie kurdyjskim, wewnątrz kurdyjskim w Erbilu, w stolicy autonomicznego regionu kurdystanu irackiego. Do tego za chwilę dojdziemy, do Kurdów dojdziemy, będziemy mieli czas, żeby o nich porozmawiać. Ja bym chciał, żebyśmy popatrzyli na szyjitów, na większość w tej chwili. Jakie są ośrodki władzy? Jak funkcjonuje ta ogromna koalicja, na której czele... stoi, nie wiem czy tak można powiedzieć, że on stoi na czele, Mohamed Shia al-Sudani stoi na czele koalicji. W każdym razie jest owocem jakby kompromisów w ramach tej koalicji, które go postawiły na czele kraju.

Natomiast jakie są ośrodki władzy, kto dysponuje władzą w kraju? Mohamed Shia al-Sudani, który jest szyitą, jest odchodzącym premierem, jest premierem kończącym swoją kadencję, który po raz pierwszy w historii tego nowoczesnego, demokratycznego Iraku cieszy się wysokim poziomem zaufania społecznego. To jest pierwsza nietypowa cecha, o której warto wspomnieć w kontekście tych wyborów. Do tej pory mieliśmy do czynienia ze zjawiskiem w polityce irackiej z używania się polityków sprawujących władzę, mówiąc tak nieładnie i kolokwialnie, czyli ze znaczącym spadkiem w rankingach popularnych. i w warunkach zaufania społecznego. Tym razem jest inaczej. Premier Muhammad Shia al-Sudani jest drugim najbardziej popularnym politykiem w kraju. A kto jest pierwszym? Pierwszym najbardziej popularnym politykiem w kraju i tu jest właśnie dylemat, jeżeli chodzi o nadchodzące wybory, jest Muqtada al-Sadr.

Możemy przypomnieć naszym słuchaczom, że stacjonują tam też polscy żołnierze, do końca tego roku ich mandat trwa i że należy z tym kończyć. Oczywiście przede wszystkim chodzi tu o wpływy nie krajów średniej wielkości czy niedużych, ale wpływy Iranu i Stanów Zjednoczonych, które chce osłabiać. I teraz jeżeli możemy wskazać ten drugi biegun polityki, czyli Muqtada al-Sadra, który stoi na stanowisku, że wybory należy zbojkotować i że kolejne wybory nie przynoszą realnej zmiany Irakijczykom oraz, że wpływy Iranu są o wiele za duże w tym kraju nadal. Czyli można powiedzieć, że w tej diagnozie próby ograniczenia wpływów zewnętrznych obydwaj politycy się zgadzają,

Natomiast nie zgadzają się co do tego, jak to przeprowadzić. Premier Sudani uważa, że da się działać w ramach systemu, natomiast Muqtada Sadr twierdzi, że system polityczny wymaga dużej zmiany, nie kontestuje zasad demokratycznych, co istotne, natomiast odpowiada na taką wyrażoną w sondażach intuicję czy emocje Irakijczyków, mówiących o tym, że wybory nic nie zmieniają w kraju, czy też zmieniają zbyt mało. Panie profesorze, nie chcę komplikować, ale muszę niestety, dlatego że tam jeszcze jest jeden przywódca duchowy, który chyba według takiej czystej hierarchii duchowej stoi wyżej niż Moktada al-Sadr, czyli Ayatollah al-Sistani, prawda? Jaka jest jego rola? No, to jest zupełnie inny kaliber, panie redaktorze, gdy mówimy o wielkim ajatollahu al-Sistani.

To wielki, to jest formalny tytuł szyicki. Mamy ajatollahów i wielkich ajatollahów. To tak jak biskup i arcybiskup w pewnym przybliżeniu w sferze hierarchii szyickich i duchownych. Więc wielki ajatollah al-Sistani jest kimś zupełnie w innych rejestrach położonym niż politycy, o których do tej pory rozmawialiśmy. No to to jakby, nie wiem, odnieść się do Polski lat 90. i mówić o politykach i o papieżu Janie Pawle II, który nie był politykiem, ale w jakiś sposób wpływał na postawy Polaków i ich myślenie. No więc taką pozycję wielkiego autorytetu religijnego, duchowego, moralnego, ale nie angażującego się w bieżącą politykę zachowuje wielki ajatollah alias Sistani.

On się na przykład nie wypowiada na temat wyborów? O ile Moktada Al-Sadr mówi, żeby je bojkotować, Al-Sistani nie mówi nic na temat tego, czy uczestniczyłeś w wyborach? On się nie wypowiada na temat bieżącej polityki. To są bardzo rzadkie wypowiedzi. Nie zabiera głosu w bieżącej debacie politycznej. Oprócz tego, że podjął decyzje absolutnie fundamentalnie ważne w momentach tej 20 lat temu transformacji politycznej, gdzie poparł demokrację jako system rządów w Iraku i odrzucił, co jest być może w ogóle jednym z najważniejszych decyzji w historii politycznej Iraku i Bliskiego Wschodu, odrzucił irański model Republiki Islamskiej jako właściwego sposobu rządzenia państwem. To było fundamentalnie istotne w początkach irackiej transformacji politycznej, bo tym rzeszom szyitów dało czytelny sygnał, że należy rozdzielić w dużym stopniu, nie pełnym oczywiście, nie na wzór europejski, ale jednak religię od państwa i sytuacja, w której duchowni rządzą krajem, jak ma to miejsce w sąsiednim Iranie, jest z jego punktu widzenia nie ma uzasadnienia w

W takim najbardziej politycznym wymiarze tych wpływów mamy tutaj do czynienia z koalicją al-Fatah, złożoną z dowódców i polityków związanych z paramilitarnymi milicjami określanymi jako Qadhajt al-Shabi. czyli siły ludowej mobilizacji, które to nie cieszą się dużym poparciem, gdy patrzymy na sondaże, bo może jeszcze tutaj taka krótka uwaga, że rzeczą, no w ogóle to, że rozmawiamy o wyborach w odniesieniu do państwa blisko wschodniego, że możemy mówić o sondażach, że możemy mówić o badaniach opinii publicznej, to muszę powiedzieć, że dla mnie jako człowieka zajmującego się Bliskim Wschodem jest sytuacja nietypowa, bo jednak w większości przypadków, jak wiemy, polityki Bliskowschodniej odbywa się ona za zamkniętymi drzwiami w kontekście autorytarnym.

I to budzi pewną traumę. Wśród ludności szyickiej odwołuje się do traumy związanej z tym, że Irak był krajem, którym przez nie dekady, a przez stulecia rządziła mniejszość sunnicka, wyzyskując większość szyicką. Tak było za czasów Imperium Osmańskiego, tak było za czasów republikańskich, najpierw monarchicznych, monarchii sumnickiej, później po jej obaleniu rządów wojskowych, republikańskich, a na końcu rządów partii Al-Bas, Saddama Huseina. Bardzo różne koleje ustrojowe w historii łączy jedna kwestia, a mianowicie to, że zawsze rządzili sumnici, a szyjci byli wyzyskiwani. I aktualnie owi proirańscy politycy iradzcy odnoszą się do tego, mówiąc, że takie zagrożenie ponownie może nad szyjtami iradzkimi zawisnąć.

I dlatego jest bardzo wiele znaków zapytania, nie tyle co do samych wyborów w Iraku, ale co do tego... jak bardzo skomplikowana układanka stanie przed politykami w kolejnych tygodniach i miesiącach, żeby wyłonić najpierw prezydenta, następnie premiera, który stworzy rząd koalicyjny. Profesor Łukasz Fyderek z Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego był gościem raportu o stanie świata. Dziękuję panu bardzo. Dziękuję uprzejmie. Kanclerz Friedrich Merz zaprosił prezydenta Syrii Ahmeda Al-Sharę do odwiedzenia Niemiec i przedyskutowania metod deportacji Syryjczyków z wyrokami sądowymi. Merz zapowiedział, że Niemcy rozpoczną repatriację uchodźców syryjskich, nie tylko tych, którzy złamali niemieckie prawo, ponieważ wojna w Syrii się skończyła i nie ma podstaw, by otrzymywać azyl w Niemczech, jak to ujął kanclerz.

Firma Yameo, z Y na początku, specjalizująca się w rozwoju oprogramowania, oferująca produkt do zdalnej komunikacji z klientem. Lider IT innowacji w sektorze ubezpieczeniowym, bankowym, zdrowotnym. Dziękuję bardzo. To dzięki Państwu mamy raport o stanie świata. W czwartek RSF, czyli siły szybkiego wsparcia, oddziały, które od 2,5 roku walczą z armią Sudanu, przystały na amerykańską propozycję zawieszenia broni. Ma ono umożliwić dostarczenie pomocy humanitarnej w rejonie miasta Al-Fashir, które po ponad 500 dniach oblężenia zostało zdobyte przez RSF.

Nie jest pewne, czy do rozejmu rzeczywiście dojdzie. Muszą się na niego jeszcze zgodzić władze w Hartumie. Tymczasem od kilkunastu dni z Al-Fashir docierają informacje o masowych mordach dokonywanych na cywilach. Według niepewnych jeszcze szacunków mogło już zginąć od kilku do kilkudziesięciu tysięcy ludzi. Miasto jest odcięte od świata, a organizacje humanitarne opisując tragedię używają słowa rzeź. RSF zaprzecza oskarżeniom o zbrodnię, wciąż jednak zabrania wstępu do miasta ludziom z zewnątrz. Wydarzenia w Al-Fashir to kolejna odsłona sudańskiej wojny domowej, która rozpoczęła się w kwietniu 2023 roku. jako konflikt dwóch generałów, dowódcy armii Al-Burhana i stojącego na czele RSF Mohameda Hamdana Dagalu.

Od tego czasu wojna stała się jednak czymś więcej niż walką o wpływy lub terytorium. Sponsorowane głównie przez Zjednoczone Emiraty Arabskie, oddziały RSF kontrolują kluczowe złoża złota, którego eksport nad Zatokę Perską, mimo zapaści sudańskiej gospodarki, wciąż wzrasta. Co wiadomo o wydarzeniach w Al-Fashir? Czy miastu i jego mieszkańcom można jeszcze pomóc? Jak te ostatnie dwa tygodnie zmieniły przebieg wojny w Sudanie i dlaczego mówi się, że ten kraj zmienia się w drugą Libię? O tym posłuchacie państwo za chwilę w reportażu Marcina Żyły. Ważna uwaga na początek. Reportaż zawiera drastyczny zapis dźwiękowy masowego mordu dokonanego przez członków RSF i nie jest przeznaczony do słuchania przez dzieci.

Kilku mężczyznom kazano położyć się obok siebie na skalę w niewielkiej, spalonej słońcem niecce. Zabijano ich jednego po drugim pojedynczymi strzałami z karabinu. Niektórych dobijano. Na filmie widać rozrywane od rykoszetów fragmenty ciał. Innym mężczyznom być może obiecano wolność i kazano biec. Kilka sekund później, mierząc w plecy, ich też zastrzelono. To tylko jedno z kilkunastu nagrań udostępnionych w internecie, jedno z kilkudziesięciu, a może już kilkuset miejsc w mieście Al-Fashir i jego okolicach, gdzie w ciągu ostatnich dwóch tygodni masowo giną cywile.

Po ponad 500 dniach oblężenia, po około 270 obronionych szturmach, 26 i 27 października Al-Fashir zostało zdobyte przez bojówki Sił Szybkiego Wsparcia, inaczej RSF, które od dwóch i pół roku walczą z sudańską armią. Zdecydowaliśmy o wycofaniu się z Al-Fashir na bezpieczniejsze pozycje, aby oszczędzić mieszkańcom oraz miastu cierpień i zniszczenia. Pomścimy wszystkich naszych męczenników. Ukażemy winnych zbrodni na naszych obywatelach. To słowa generała Abdalfataha al-Burhana, szefa sztabu armii Sudanu i de facto głowy państwa.

Nie wiemy, ilu Sudeńczyków mu uwierzyło. Patrząc na to, co zdarzyło się w kolejnych dniach, raczej niewielu. Muzyka Po zdobyciu przez RSF licząca ćwierć miliona mieszkańców stolica Darfuru Północnego stała się sceną zbrodni, jakich w takiej skali świat nie obserwował od dawna. Podczas półtorarocznego oblężenia obie strony brały na cel cywilów, a ataki dronów niszczyły budynki użyteczności publicznej. Do listy cierpień obywateli al-Fashir, głodu, przemocy, także seksualnej, ataków na prowizoryczne schronienia dla uchodźców, po wejściu bojówek RSF doszły kolejne przeszukania domów, gwałty, masowe egzekucje.

Na zdjęciach satelitarnych Al-Fashir widać plamy krwi przed domami. Organizacje humanitarne słyszą o ludziach chroniących się w naprędce kopanych dziurach w ziemi. Rozstrzeliwane są całe rodziny. Według badaczy Uniwersytetu Yale sprawcy kopią w tych dniach masowe groby, aby ukryć ślady zbrodni. Nie wiadomo dokładnie ile osób zginęło w ciągu dwóch tygodni od zdobycia alfaszyr. Szacunki mówią o kilkunastu tysiącach, ale są też takie, które podają liczbę kilkakrotnie wyższą, czasem zbliżoną do liczby wszystkich ofiar wojny w strefie gazy. Mówi Draginia Nadaszdin, szefowa Polskiego Oddziału Organizacji Lekarzy Bez Granic. W tych dniach od 26 do 29 października w naszym szpitalu udzieliliśmy wsparcia prawie 400 osobom, które przybyły ranne.

ale też 700 nowoprzybyłych z Al-Fashir zostało przez nas przyjętych takiej specjalnej szpitalnej izby przyjęć. Natomiast właśnie to, co też ci ludzie opowiadali, to jest takie świadectwo, że ludzie nie mogą uciekać, że to nie jest otwarta droga dla cywilów, żeby poszukali schronienia poza miastem. Wręcz otrzymaliśmy informację o tym, jak ci ludzie, którzy próbują uciekać, są wychwytywani i zabijani. To dźwięki Tawili, miejscowości położonej 60 kilometrów od Al-Fashir, która od dwóch tygodni jest głównym centrum wsparcia dla uchodźców z zabijanego miasta.

To tutaj trafiła ich większość. Dotarli pieszo lub na grzbietach osłów po całonocnej ucieczce. Wyczerpani, wygłodzeni, ranni. Wielu od razu pytało o krewnych, z którymi stracili kontakt. Ale od kilku dni do tej wili trafiają już pojedyncze osoby. Organizacje humanitarne podejrzewają, że po opanowaniu miasta Resef ponownie zaciśniły pierścień wokół niego. Że cała okolica może zamienić się w wielki, zamknięty ośrodek prześladowań. Nasz ogromny niepokój dotyczący sytuacji cywilów w Al-Fashir łączy się z tym, że od kilku dni, kiedy miasto po długim oblężeniu, po głodzie, który dotknął wielu mieszkańców ze względu na blokadę,

Natomiast przede wszystkim to, co jest... Trudne tak naprawdę do przepracowania, to jest taka świadomość, że do El Fashir nie ma dostępu żadna organizacja międzynarodowa, nie ma żadnych obserwatorów międzynarodowych, nie ma żadnej możliwości, żeby podtrzymać to, co się dzieje wobec cywilów. i żeby po prostu też tym ludziom na miejscu udzielać pomocy. Natomiast przede wszystkim nasza obawa jest taka, że ci ludzie są po prostu zabijani i stosowane są wobec nich środki, które absolutnie nie mogą być stosowane w żadnej wojnie.

Zdobycie Al-Fashir przez RSF to ostatni epizod wojny domowej, która w Sudanie wybuchła dwa i pół roku temu. Jej powodem był konflikt między Al-Burhanem, którego wcześniej słyszeliśmy w materiale, a innym generałem, Mohamedem Hamdanem Nagalo. Obaj pod koniec 2021 roku zorganizowali pucz, który ostatecznie zabrał Sudańczykom nadzieję na demokrację. Potem żaden z nich nie chciał stracić wpływów. Dagalo dowodził oddziałami RSF, powstałymi kilka lat wcześniej na bazie sił dżandżewickich, czyli zbrojnych milicji muzułmańskich. Wyszkolił je tak dobrze, że RSF angażowano do walk w Jemenie czy Libii. Obecnie jego siły kontrolują całą południowo-zachodnią część Sudanu.

Oblężenie faszy i zdobycie miasta przez RSF przejdą do historii. Jako jedna z najbardziej zaciekłych, krwawych... czy doniosłych wydarzeń tej wojny. Mówi profesor Maciej Kurcz z Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Miasto padło po ponad 500 dniach oblężenia i jest to nie tylko stolica stanowa Darfuru Północnego, ale też stolica historyczna, stolica dawnego sultanatu Darfuru. Miasto, które ma ogromne, symboliczne znaczenie, nie tylko strategiczne. Upadek El Fasher stawia pod znakiem zapytania integralność Sudanu. Kraju, który de facto już funkcjonuje jako dwa oddzielne organizmy polityczne, własnymi systemami monetarnymi, nieszczelnymi granicami, własnymi stolicami.

KONIEC A skoro mowa o niezauważaniu cierpień, warto w tym miejscu dodać, że tragedia Al-Fashir może się stać także udziałem innych miejscowości w Sudanie, nie tylko w Darfurze. Według organizacji Norwegian Refugee Council do ostrych walk dochodzi także w Kordofanie, środkowej części Sudanu. Od roku odcięte od świata są miasta Dalang i Kadukli. W tym drugim, położonym nieopodal granicy z Sudanem Południowym, właśnie ogłoszono klęskę głodu. Na koniec zapytałem moich rozmówców o to, dlaczego na zachodzie o Sudanie mówiło się w ostatnich miesiącach tak mało oraz czemu ta wojna, a warto dodać, że zbrodni dokonują obie jej strony, jest tak wyjątkowo okrutna.

Miało pokazać właśnie tym dawnym elitom, że nie ma powrotu do status quo. W całym Sudanie statystyki śmierci zmieniają się w tych dniach szybko. Nie nadążają za nimi nawet raporty Biura ds. Humanitarnych ONZ. O wielu popełnianych teraz zbrodniach dowiemy się dopiero za kilka miesięcy. A z pewnych statystyk pozostają te sprzed masakry w Al-Fashir. Od kwietnia 2023 roku w Sudanie życie straciło ponad 150 tysięcy ludzi. Około 12 milionów musiało uciekać z domów.