Raport o stanie świata - 15 listopada 2025

Firma Yameo, z Y na początku, specjalizująca się w rozwoju oprogramowania, oferująca produkt do zdalnej komunikacji z klientem. Lider IT innowacji w sektorze ubezpieczeniowym, bankowym, zdrowotnym. Dziękuję bardzo. To dzięki Państwu mamy raport o stanie świata. Silwan to dzielnica wschodniej Jerozolimy położona blisko najświętszych miejsc zarówno dla Żydów jak i dla Arabów, czyli ściany płaczu i meczetu Alaksa na wzgórzu świątynnym. O Silwany jest mowa w kilku fragmentach Biblii, to tam na przykład Chrystus miał uzdrowić ślepca pocierając jego oczy błotem.

Według Ewangelii św. Jana ślepiec poszedł do sadzawki Siloe, czyli właśnie Silwan, obmył oczy i przejrzał. Od mniej więcej 100 lat w Siluanii i okolicach trwają wykopaliska archeologiczne. Zaczęły się one jeszcze przed powstaniem państwa Izrael i były prowadzone przez badaczy brytyjskich, francuskich i amerykańskich. W ostatnich dwóch dekadach te prace mocno przyspieszyły. Udało się odsłonić część konstrukcji, która być może była legendarnym pałacem króla Dawida. Archeolodzy odkryli również około 350 metrów tzw. Drogi Pielgrzyma, czyli kamiennej alei, którą przed zburzeniem przez Rzymian II świątyni tysiące Żydów szło na modlitwy po rytualnym obmyciu w Siloe. Ale tym wspaniałym znaleziskom archeologicznym towarzyszą dziś ogromne kontrowersje polityczne.

Silwan jest palestyńską dzielnicą Jerozolimy, która od około 20 lat zasiedlana jest przez Żydów. Prace archeologiczne powodują problemy dla mieszkańców, ich domy ulegają zniszczeniu. I wreszcie padają pytania o to, czemu służą prace w Silwan. Czy rzeczywiście chodzi w nich o odkrywanie historii miasta, która zawiera ślady co najmniej trzech religii? czy też o udowodnienie, że wszystko co wiąże się z historią Jerozolimy należy do Żydów. Dariusz Rosiak zaprasza teraz Państwa na spacer po Silwan w specjalnym towarzystwie. Moją przewodniczką po Siluan będzie Talia Ezrahi z organizacji Emek Szawech, która, jak znajduje na stronie organizacji, zajmuje się ochroną zabytków i materialnej spuścizny historycznej jako dobra publicznego należącego do członków wspólnot, niezależnie od ich wyznania i pochodzenia etnicznego.

Emek Szawech sprzeciwia się traktowaniu archeologii jako narzędzia politycznego w konflikcie izraelsko-palestyńskim. A o tym, jak bardzo archeologia jest w tym miejscu upolityczniona, właśnie mamy się przekonać. Spotykamy się przed bramą Dungate, jedną z siedmiu otwartych bram Starego Miasta, położoną tuż przy wejściu na skwer przed Ścianą Zachodnią, gdzie codziennie modlą się tysiące Żydów. Wychodzimy na zewnątrz Starego Miasta. Jesteśmy teraz na zewnątrz Dungate'a. Dungate to jedna z siedmiu otwartych drzwi w starym mieście. Przeszliśmy drogę. A tu wystarczy przejść przez ulicę i już jesteśmy w Silwan.

Jak wyjaśnia Thalia, tuż pod nami znajduje się duże stanowisko archeologiczne zwane Miastem Dawida. W tle widać wioskę Silwan. Między ogromną dziurą w ziemi, a wioską stoi duży, nowoczesny budynek. Cały ten obiekt jest częścią Parku Narodowego. Zarządza nim fundacja o nazwie Elad. To skrót od hebrajskich słów Miasto Dawida. ELAD to organizacja osadników, która rozpoczęła zasiedlanie Sylvan na początku lat 90.

Dawid zdecyduje, że Jerozolima, znajdująca się w środku terytorium Izraela, będzie jego krajem. Elad odrzuca oskarżenia o destrukcję dzielnicy Silwan i zagrożenie dla części jerozolimskiego Starego Miasta, powołując się na orzeczenia Izraelskiego Sądu Najwyższego, który odrzucił oskarżenia mieszkańców i wspierających je organizacji, takich choćby jak Emek Szawek. Elad twierdzi również, że do niedawna przy wykopaliskach pracowali palestyńczycy, dopóki nie zostali zastraszeni przez Hamas i działacze autonomii palestyńskiej. Swoją misję przedstawia w filmach i oficjalnych oświadczeniach. Jej działacze rzadko wypowiadają się do mediów. A filmy pokazują pracę jako kontynuację działań zapoczątkowanych przez międzynarodowych badaczy przed ponad 100 laty.

To nie domy Palestyńczyków, ani wzgórze świątynne są zagrożone, twierdzi Fundacja Elade w swoich dokumentach, ale wolność badań naukowych. Pytam Talię o zwiedzających, których widzimy przy wejściu do Silwan. Większość Izraelczyków, którzy tu przychodzą, wie, że są we wschodniej Jerozolimie, choć mogą nie uważać tego miejsca za okupowane. Dla nich to po prostu Jerozolima.

Oczywiście Żydów i turystów zagranicznych. Ma to ogromne konsekwencje dla mieszkańców Silwan i ogólnie dla sposobów, jaki ludzie będą doświadczać Starego Miasta. Znaczna część turystyki w Starym Mieście przechodzi dziś przez Bramę Damascenską, a zwłaszcza przez Bramę Jaffy. To obszary, które prowadzą do dzielnicy chrześcijańskiej, muzułmańskiej, ormiańskiej i żydowskiej. Przechodząc przez Bramę Jaffy można doświadczyć całej różnorodności kulturowej Starego Miasta. Pomysł polega na tym, aby wejść do tej historycznej części Jerozolimy przez Centrum dla Zwiedzających i doświadczyć jej z perspektywy dyktowanej przez Fundację E-LAT.

Jak wielu siedlców jest tutaj? Wchodzimy do wioski Silwan, w której mieszka około 6 tysięcy palestyńczyków. Wśród nich jest około 500 żydowskich osadników. Wchodzimy na platformę widokową stanowiącą część ośrodka turystycznego. Talia opowiada mi o Silwan, wiosce, która w obecnej formie ma kilkaset lat.

Byłoby to oznaką braku szacunku dla historii, nauki i zawodu archeologa, gdybyśmy patrzyli tylko na jedną z warstw i twierdzili, że tylko ona jest ważna, a pozostałe nie mają znaczenia. To jest niebezpieczne dla historii i dla profesjonalności archeologicznej, żeby tylko patrzeć na jeden z tych linii i powiedzieć, że ten jest ważny, a inny nie. Wchodzimy do właściwej, zamieszkanej części Silwan. Docieramy do domu, który nazywa się Tira. Są tu kamery, domofon. Obecnie budynek ten jest kontrolowany przez osadników, ale do 1990 roku należał do rodziny Abbasi. Abbasi to duża rodzina w Silwan.

Wewnątrz domu znajduje się dziedziniec, którego nie możemy zobaczyć, ponieważ drzwi są zamknięte. Wokół dziedzińca znajdują się mieszkania, bo był to dom wielopokoleniowy. W 1990 roku Dawid Berry, założyciel Fundacji Elad, odkrył, że może przejąć ten dom na podstawie ustawy o nieruchomościach nieobecnych właścicieli, o której wcześniej mówiłem. Był to zresztą pierwszy przypadek zastosowania tej ustawy w Silwan. Talia mówi, że do niedawna mieszkała tu też mała palestyńska rodzina, ale nie ma co do tego pewności. Spacerujemy po Silwan oglądając inne domy, które zostały przejęte w ten sam sposób. Nazwy również zostały zmienione. Na oficjalnej izraelskiej stronie czy w przewodnikach Silwan przylegający do wykopalisk już nie nazywa się Silwan.

Ten obszar to miasto Dawida. Silwan znajduje się tylko po drugiej stronie wzgórza, a więc z izraelskiego punktu widzenia to miejsce, przez które teraz przechodzimy, mimo że jest zamieszkałe przez Palestyńczyków i zawsze do nich należało, to miasto Dawida. Zastanawiam się, na jak długo starczy jeszcze sił rodowitym palestyńskim mieszkańcom Silwan, by walczyć o swoją wioskę, o swoje domy i o swoją historię. Nie mogę wypowiadać się w imieniu Palestyńczyków, bo nie jestem Palestynką i nie mieszkam w tej okolicy. Ale kiedy z nimi rozmawiam, ciągle słyszę, że to jest ich dom i nigdzie się nie wyprowadzą.