Raport o stanie świata - 15 listopada 2025

Mniej więcej wtedy też skończyły się regularne walki. Jak to wygląda dzisiaj? Jak to wyglądało przez te ostatnie kilkanaście lat? I może od razu chciałem cię jeszcze dopytać, kim są ci Sahrawi czy Saharyjczycy właśnie? Jeszcze to powiedzmy. To jest w samej Saharze Zachodniej ponad ćwierć miliona ludzi. Skąd się wywodzą i w jakim stopniu tak tożsamościowo im też zależy na niepodległości? Czy to się zmienia? Dobrze to ująłeś. Saharyjczycy i Franz Polisario ma jakiegoś nieustającego pecha do momentu historycznego. Ten konflikt nigdy nie przyciągał jakiejś ogromnej uwagi świata. Zawsze był takim konfliktem peryferyjnym, trochę za mało spektakularnym, trochę za mało ważnym i zawsze przegrywającym z innymi wydarzeniami. Działania stricte wojenne, tak jak wspomniałeś, zakończyły się w 1991 roku.

Podpisano zawieszenie broni sponsorowane przez ONZ na tereny Sahary Zachodniej przyszły wojska ONZ-u, misja Minursa, której w zasadzie jedynym zadaniem było zorganizowanie, przygotowanie możliwości zorganizowania referendum. w którym Saharyjczycy mogliby się opowiedzieć, co dalej. Czy chcą zjednoczenia z Marokiem, czy chcą utworzyć własne państwo. To nie był zresztą pomysł nowy, bo prawo do samostanowienia przyznano Saharyjczykom już pod koniec lat 60. To była naturalna konsekwencja wszystkich wydarzeń w Afryce. Kolejne narody uzyskiwały niepodległość, mogły wybrać swoją przyszłość, a tak jak mówisz, ten proces dekolonizacji W przypadku Sahary Zachodniej został przerwany brutalną marokańską inwazją i nie został w ten sposób nigdy dokończony.

Niestety misja Minursa nigdy nie umiała doprowadzić do tego, żeby referendum zostało zorganizowane. Ono od samego początku było torpedowane przez stronę marokańską pod pretekstem tego, kto w zasadzie miałby głosować, jak liczymy tych głosujących. W międzyczasie Maroko zorganizowało ogromną akcję kolonizacyjną. Rdzeni sacharyjczycy na terenie Sachary Zachodniej stanowią teraz mniejszość, więc pytanie, kto miałby wziąć udział w tym referendum. Powiedzmy, że do 2005 roku ten pomysł referendum w różnych planach jeszcze wracał i ta opcja niepodległości. Dwa słynne plany Jamesa Bakera, obydwa nie uzyskały aprobaty, bądź jednej, bądź drugiej strony i w zasadzie od tego czasu zapanował taki pad dyplomatyczny.

Maroko okupuje około siedemdziesięciu paru procent Sahary Zachodniej, reszta jest kontrolowana przez front Polisario. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych i w pierwszych latach lat dwutysięcznych XXI wieku na terenach okupowanych dochodziło do regularnych protestów, wystąpień Intifad dziewięćdziesiąty dziewiąty, dwa tysiące piąty, później dwa tysiące dziesiąty, ogromne protesty Gdeimizik. I od tego czasu ucichło. Tych wystąpień ludności sacharyjskiej jest coraz mniej. Nie oznacza to, że brutalność tej okupacji i zwalczania członków frontu Polisario ustała. Sacharyjczycy są ludnością silnie dyskryminowaną na swoich terenach, pozbawioną podstawowych praw.

Tutaj jest wiele znaków zapytania. Domyślam się, że można by było znaleźć formułę taką, którą Saharyjczycy mogliby zaakceptować i w której nie czuliby się wykluczeni. Natomiast patrząc na ostatnie dziesięciolecia, jak traktowana jest ludność saharyjska na terenach okupowanych, Nic nie wskazuje, żeby Maroko miało takie zamiary. Te lata okupacji były niezwykle brutalne. Przez lata 70., 80. na Saharę nazywano największym więzieniem świata. Turtury, porwania, zabójstwa były na porządku dziennym. I to się nie zmieniło do dziś? To się zmieniło. Oczywiście te prześladowania już nie są tak intensywne, jak były chociażby jeszcze w latach 90. czy po protestach w 2010, ale to nie jest tak, że to zniknęło.