#305 Jak się żyło w ostatnich latach PRL? | dr Michał Przeperski
– Jak się patrzy na ten przełom, rok 1989/1990, to jest przekroczenie jakiegoś portalu z jednej rzeczywistości do drugiej – mówi obrazowo dr Michał Przeperski, historyk z Polskiej Akademii Nauk i rzecznik Muzeum Historii Polski. W tym odcinku rozmawiamy nie o politycznej, a społecznej historii transformacji.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Zapytany o moment, w którym stan reżimu komunistycznego zaczyna się pogarszać, dr Przeperski wskazuje rok 1986. – W 1986 roku ewidentnie załamują się nastroje – opowiada. Z zachowanych materiałów źródłowych wynika, że ludzie naprawdę mieli już dość warunków życia. Jednocześnie w połowie lat 80. w całym bloku wschodnim powoli przestaje działać państwowy terror, nie przynosi już takich efektów jak wcześniej. Mało było jednak osób, które realnie uważały, że komunizm wkrótce upadnie. – W końcówce lat 80. było trochę takich marzycieli, którzy chcieli, żeby komunizm się skończył, ale żeby tak jakieś konkretne objawy dało się zaobserwować, to myślę, że nie – mówi historyk.Kluczowym zjawiskiem, które zapisało się w historii właściwie każdej polskiej rodziny, była transformacja gospodarcza i zupełne wywrócenie do góry nogami tego, w jaki sposób się pracowało. Władze PRL dbały o to, by pracownicy byli związani ze swoim zakładem pracy nie tylko formalną umową o pracę. – Zakład pracy, tak jak został on naszkicowany w paradygmacie PRL-owskim, to jest miejsce, gdzie tak naprawdę przenika się świat prywatny ze światem publicznym, ale z przewagą tego prywatnego – opowiada dr Przeperski. W zakładzie pracy działa się znaczna część życia: nawiązywano relacje, obchodzono imieniny, wszystko to przy aprobacie „góry”. A jednocześnie własność państwowa była łatwym łupem dla wielu osób. – Kombinować i kombinatorstwo, kombinatoryka, przykombinowanie, zakombinowanie, to są te słowa, których w końcówce lat 80., a potem też w latach 90., bądźmy szczerzy, bardzo dużo Polacy używali – zauważa.W odcinku usłyszycie też, dlaczego zdaniem dra Przeperskiego PRL nie była państwem Polaków, czy w czasie obrad okrągłego stołu zwykli ludzie mieli poczucie, że na ich oczach dzieje się coś ważnego, i jak ludzie interpretowali sobie posunięcia władz. Bardzo ciekawy odcinek, szczególnie w kontekście porównania z historiami, które znacie z własnych rodzin!00:00 Wstęp01:06 Gość: dr Michał Przeperski03:58 Świat PRL i rok 1986 jako punkt zwrotny10:21 Badanie nastrojów społecznych w PRL14:20 Media i propaganda późnego PRL17:49 Czy PRL musiał upaść?22:38 Kultura kombinowania i brak zaufania25:20 Podatki i nowa relacja z państwem31:18 Elity a życie zwykłych ludzi35:49 Czy Polaków interesował Okrągły Stół?42:25 Codzienność: kolejki i walka o towar45:46 Problemy gospodarcze lat 80.52:35 Szok ekonomiczny i terapia Balcerowicza59:20 Strategie przetrwania w nowej rzeczywistości01:04:01 Traumy transformacji i problem bezrobocia01:09:53 Czy transformacja to już historia?01:14:04 Zakończenie
Ja się zastanawiam, na ile to co się działo tutaj na górze, czy przy okrągłym stole, te wszystkie rzeczy polityczne, elity solidarnościowe kontra elity komunistyczne, negocjujące w pewnym momencie. Na ile żyją tym tak zwani zwykli ludzie? Ja się tutaj podzielę swoim doświadczeniem gdzieś tam, bo ja jestem, nazwijmy to z prowincji. Jak przyjechałam do Warszawy na studia, to dopiero się dowiedziałam, że tutaj w ogóle jest jakieś takie bardzo ważne, że jakaś Agora, że jakiś Michnik, coś tam i w szkole gadali, ale ja tym nie żyłam. Pamiętałam, że Kwaśniewski zły, bo komunista, to pamiętam, że jak wygrywał, to siedziałam przed telewizorem i mówię, jak to? Przecież to niemożliwe, źle, że komunista. Dopiero tutaj w Warszawie o jakichś drukarniach słyszałam. Tu, że ktoś bibułę woził.
Myślę, że absorbowała. Myślę, że oczywiście bardzo zależy, gdzie ucho przyłożyć, ale było takie poczucie, że dzieje się rzeczywiście coś niezwykłego. To poczucie było i jest oczywiście przede wszystkim w elitach. To są te doskonale znane i barwne zresztą opowieści, na przykład Adama Michnika, który gdzieś Tego pierwszego dnia, kiedy zaczynają się obrady Okrągłego Stołu, on nie chce podać ręki Czesławowi Kiszczakowi. Czesław Kiszczak, minister spraw wewnętrznych, Oberpolizmeister późnego PRL-u, postać odpowiedzialna za represje, postać odpowiedzialna, jeżeli nie organizacyjnie i wprost rozkazodawczo, to na pewno moralnie za rozmaite skryptobójstwa, choćby księdza Jerzego Popiełuszki, o czym już wspomniałem. To nie jest człowiek, któremu chcesz podać rękę. A jednocześnie zaczynasz z nim negocjacje, więc no jak tu nie podać. A Michnik ostatecznie, chociaż próbował zamknąć się w toalecie, rękę Kiszczakowi podał i wielkim pewnie przyjacielem Kiszczaka się nie stał.
Natomiast pewnego rodzaju chemia, która się wywiązała między Michnikiem a Kwaśniewskim, okazała się, chociaż była rzeczą bardzo elitarną, ale okazała się rzeczą nadającą smak potem III RP na długie lata. No myślę, że można powiedzieć spokojnie do roku Odejdźmy na chwilę, czy wstańmy od okrągłego stołu, bo jednak przede wszystkim naszym bohaterem jest społeczeństwo. Chociaż to ciekawe jest, od razu się człowiek nakręca w te wszystkie Kto tam, z kim tam, co i jak, ale to może jeszcze kiedyś na inny odcinek. Społeczeństwo, powiedziałeś o Bielsku Białej, też mam cytacik z tamtego czasu, z twojej książki.
Nie możemy ludzi zamordować Balcerowiczem, Okrągłym Stołem, Michnikiem Kwaśniewskim. Niektórych to jeszcze grzeje i w porządku, i niech grzeje, ale tymi bohaterami byli też inni, na przykład nasi rodzice, którzy się przez te lata 90. przebijali. I to jest fajne, żeby dotrzeć do takich bohaterów, taką historię chce pisać. Dr Michał Przeperski, dziękuję bardzo. Bardzo dziękuję. Radio Naukowe. Podzielcie się swoimi historiami w komentarzach, bardzo proszę, jeśli tylko macie na to chwilę. To jest najlepsze w tworzeniu w sieci, kiedy można zobaczyć jak materiał żyje, pobudza wspomnienia, komentarze, że w pewnym sensie tworzymy go wspólnie. Pochwalę się, że przekroczyliśmy 250 tysięcy subskrybentów na YouTubie.
Pokazano wszystkie 4 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Dr Michał Przeperski przedstawia historię komunizmu w Polsce i jego transformacje, od 1981 roku do 1989 roku.
Przeperski omawia zmiany po 1986 roku, w tym wprowadzenie stanu wojennego przez Jaruzelskiego.
Analiza nastrojów społecznych w latach 80., w tym migracje i zmiany polityczne.
Przeperski omawia badania społeczne prowadzone przez władzę, w tym role Służby Bezpieczeństwa.
Przeperski analizuje zmiany w medyum i kulturze w latach 80., w tym role telewizji w przekazie informacji.
Dr Michał Przeperski omawia kombinowanie i korupcję w PRL, analizując zmiany w stosunku do państwa i korupcyjnych praktyk.
Analiza przejścia od ojcowskiego do obywatelskiego podejścia do Polaka i państwa, z podkreśleniem braku zaufania do władzy.
Podróżnik opisuje swoje osobiste doświadczenia z komunizmu, w tym relacje z lokalnymi elitami i sytuacje w czasie stanu wojennego.
Rozmowa o negocjacjach przy okrągłym stole w 1989 roku, ich zainteresowanie Polaków i wpływ na społeczeństwo. Opowieść o Grażynie Staniszewskiej i jej roli w Solidarności.
Analiza stanu Solidarności pod koniec 1980-1989 roku, negocjacje z władzami i ich wpływ na strajki. Wyjaśnienie złożoności sytuacji i roli Alfreda Miodowicza.
Opis zmian ekonomicznych w latach 80., wprowadzanie ustaw i ich konsekwencje, w tym zjawiska korupcji i oligarchii.
Rozmowa koncentruje się na konsekwencjach transformacji gospodarczej, w tym na rynek pracy i strategiach przetrwania ludzi.
Analiza różnych strategii przetrwania i dostosowywania się do nowych warunków, w tym sprzedawanie i praca na czarno.
Opis sytuacji społecznej w latach 90., w tym adaptacji do nowych warunków i reakcje na zmiany gospodarcze.
Dr Michał Przeperski opowiada o swoich refleksjach i doświadczeniach związane z okrągłym stołem w Muzeum Historii Polski.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
📖 https://wydawnictworn.pl/
Zapytany o moment, w którym stan reżimu komunistycznego zaczyna się pogarszać, dr Przeperski wskazuje rok 1986. – W 1986 roku ewidentnie załamują się nastroje – opowiada. Z zachowanych materiałów źródłowych wynika, że ludzie naprawdę mieli już dość warunków życia. Jednocześnie w połowie lat 80. w całym bloku wschodnim powoli przestaje działać państwowy terror, nie przynosi już takich efektów jak wcześniej. Mało było jednak osób, które realnie uważały, że komunizm wkrótce upadnie. – W końcówce lat 80. było trochę takich marzycieli, którzy chcieli, żeby komunizm się skończył, ale żeby tak jakieś konkretne objawy dało się zaobserwować, to myślę, że nie – mówi historyk.
Kluczowym zjawiskiem, które zapisało się w historii właściwie każdej polskiej rodziny, była transformacja gospodarcza i zupełne wywrócenie do góry nogami tego, w jaki sposób się pracowało. Władze PRL dbały o to, by pracownicy byli związani ze swoim zakładem pracy nie tylko formalną umową o pracę. – Zakład pracy, tak jak został on naszkicowany w paradygmacie PRL-owskim, to jest miejsce, gdzie tak naprawdę przenika się świat prywatny ze światem publicznym, ale z przewagą tego prywatnego – opowiada dr Przeperski. W zakładzie pracy działa się znaczna część życia: nawiązywano relacje, obchodzono imieniny, wszystko to przy aprobacie „góry”. A jednocześnie własność państwowa była łatwym łupem dla wielu osób. – Kombinować i kombinatorstwo, kombinatoryka, przykombinowanie, zakombinowanie, to są te słowa, których w końcówce lat 80., a potem też w latach 90., bądźmy szczerzy, bardzo dużo Polacy używali – zauważa.
W odcinku usłyszycie też, dlaczego zdaniem dra Przeperskiego PRL nie była państwem Polaków, czy w czasie obrad okrągłego stołu zwykli ludzie mieli poczucie, że na ich oczach dzieje się coś ważnego, i jak ludzie interpretowali sobie posunięcia władz. Bardzo ciekawy odcinek, szczególnie w kontekście porównania z historiami, które znacie z własnych rodzin!
Wstęp
Gość: dr Michał Przeperski
Świat PRL i rok 1986 jako punkt zwrotny
Badanie nastrojów społecznych w PRL
Media i propaganda późnego PRL
Czy PRL musiał upaść?
Kultura kombinowania i brak zaufania
Podatki i nowa relacja z państwem
Elity a życie zwykłych ludzi
Czy Polaków interesował Okrągły Stół?
Codzienność: kolejki i walka o towar
Problemy gospodarcze lat 80.
Szok ekonomiczny i terapia Balcerowicza
Strategie przetrwania w nowej rzeczywistości
Traumy transformacji i problem bezrobocia
Czy transformacja to już historia?
Zakończenie