Mentionsy Mentionsy
Polityka Insight Podcast
Polityka Insight Podcast

Drony poza kontrolą | Z dystansu

13.11.2026 ·38 min 54 s · 11 rozdziałów

Tanie i coraz bardziej dostępne drony rewolucjonizują współczesne konflikty zbrojne. Pozwalają atakować z odległości tysięcy kilometrów, trafiają w ręce organizacji przestępczych i coraz częściej wykorzystują sztuczną inteligencję do samodzielnego wyboru celów. Leon Pińczak rozmawia z prof. Patrycją Grzebyk z Uniwersytetu Warszawskiego o tym, czy międzynarodowe prawo humanitarne nadąża za zmianami na polu walki, kto ponosi odpowiedzialność za działania autonomicznej broni i dlaczego Stany Zjednoczone, Rosja i Chiny utrudniają tworzenie nowych regulacji.Zapraszamy!

1:44 · Historia regulacji wojny 3

A jednak, tak jak pan słusznie powiedział, te konflikty są i jest ich bardzo dużo. A nawet w tym roku możemy powiedzieć, że mamy największą liczbę konfliktów międzypaństwowych od czasów II wojny światowej. To co poszło nie tak? No otóż problem polega na tym, że żadne państwo, które rozpoczyna działania zbrojne nie mówi, że jest agresorem, tylko zawsze próbuje wpisać te swoje działania zbrojne w te wyjątki, które istnieją, czyli albo w samobronę i ta samobrona to nie jest tylko obrona terytorium, ale także obrona swojej ludności. No i patrzmy na przykład na przykład Rosji. która przecież przygotowuje się zawsze do tej agresji bardzo skrupulatnie. Najpierw ogłasza o tym, że ludność rosyjska czy rosyjskojęzyczna jest prześladowana. Następnie jest akcja tzw. pasportyzacji, czyli przydzielania tych paszportów ogromnej rzeszy ludzi, żeby twierdzić, że mamy tam dużo naszych obywateli, którzy są zagrożeni.

Jest taka narracja w wielu gremiach, że właśnie ta ludność jest prześladowana. że ona powinna mieć prawo do samostanowienia ze względu na to, jak jest traktowana i ma mieć prawo do secesji. I zwróćmy uwagę, tak było w przypadku czy to konfliktu Gruzja-Rosja, czy tego konfliktu Ukraina-Rosja i to ta odsłona 2014 i 2022, gdzie mamy najpierw właśnie te przygotowania, potem ogłoszenie samostanowienia, secesji, uznania i włączenia danego terytorium do Rosji. I to wszystko jest świetnie uzasadnione prawnie. Mówię świetnie w sensie, że tyle argumentów prawnych jest tam użytych, Wszelkie możliwe wyjątki jakie możemy sobie wyobrazić. Władimir Putin w 2014-2022 w swoich przemówieniach powołuje się na samobronę, na wsparcie samostanowienia, na ochronę ludności przed zbrodniami międzynarodowymi, na też naruszenie prawa przez państwa zachodnie, bo pojawia się tam i Kosowo i Irak i pięknie punktuje

Te nieścisłości, jeśli chodzi o interpretację prawa międzynarodowego. A dodajmy jeszcze jeden problem. W jednym z wyjątków, które mamy w Karcie Narodów Zjednoczonych, to jest upoważnienie ze strony Rada Bezpieczeństwa. Tutaj państwa się wzajemnie blokują, ale jednocześnie ta Rada Bezpieczeństwa powinna reagować, gdy dochodzi do naruszenia prawa międzynarodowego. A nie jest w stanie tego skutecznie zrobić, jeżeli do tego naruszenia dochodzi ze strony stałego członka Rady Bezpieczeństwa, czyli ze strony Rosji, Chin, Wielkiej Brytanii czy też Francji. Więc niestety to prawo nie może być i nie jest skuteczne, gdy to właśnie te wielkie mocarstwa naruszają i angażują się w dane konflikty zbrojne. Jeśli chodzi o rosyjską agresję, to znaczy pełnowymiarową inwazję na Ukrainę roku 2022, to naszych słuchaczy chętnie bym odesłał do rocznika strategicznego wydawanego przez Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie właśnie w roku 2022 o tym piszemy i pokazujemy, jak Putin doprowadził Rosję do Stanów, w którym generalnie z perspektywy rosyjskiej legalnie mógł użyć wojska do tego, żeby Ukrainę spacyfikować.

6:37 · Rola Międzynarodowego Trybunału Karnego 2

Czy my się na to godzimy? Musimy zadać sobie to pytanie i odpowiednio zareagować. Zaraz jeszcze wrócimy na pewno w tej rozmowie do tej sytuacji frontowej, a właściwie tego, jak drony zmieniają współczesne pole walki. Natomiast chciałem się odnieść do tej woli politycznej, która jest niezbędna, żeby nowe prawo, także zwyczajowe, powstało. Jaka tu jest rola supermocast? Bo ostatnio obserwujemy, między innymi na przykładzie Międzynarodowego Trybunału Karnego, To była inicjatywa oddolna, która zaangażowała zdecydowaną większość naszego świata, a przynajmniej państw, którzy są członkami Organizacji Narodów Zjednoczonych. Natomiast ani Chiny, ani Rosja, ani Stany Zjednoczone statutu rzymskiego, jeśli podpisały, no to na pewno nie ratyfikowały, a teraz żadna ze stron nie jest jego stroną. Więc MTK z jednej strony rodził się jako pewne dziecko epoki liberalnej, funkcjonującej na świecie po upadku Związku Sowieckiego.

Natomiast dzisiaj, po trzech pakietach sankcji ze strony Stanów Zjednoczonych wobec MTK, co nam to mówi o świecie, w którym żyjemy obecnie i w którym będziemy żyć za kilka lat? Dobrze, że pan powiedział właśnie o takim momencie, w którym powstał Międzynarodowy Trybunał Karny, bo to jest konferencja w Rzymie w 98 rok. To był na pewno zupełnie inny czas niż mamy teraz. To jeszcze było przed ATK-ami na Watch-Late Center, gdzie w ogóle zredefiniowano sposób reagowania na zagrożenia przez państwa. Pojawiły nam się kolejne takie luki w prawie, kiedy można używać siły, jak można używać tej siły i tak dalej. Natomiast to był rzeczywiście wyjątkowy moment i ja zwrócę uwagę, że na tej konferencji w niej brały udział w zasadzie wszystkie państwa świata, w tym te wielkie mocarstwa, które pan wymienił. I akurat właśnie instancje, znaczy Rosja, one podpisały statut, ale potem jasno ogłosiły, że nie zamierzają stać się stroną tego statutu i będą wręcz tą instytucję zwalczać.

12:53 · Drony i zmiany na polu walki 4

No to w Stanach Zjednoczonych byli bardzo szczęśliwi z tego powodu i cieszyli się z tej decyzji. Gdy był wydawany nakaz aresztowania na Władimira Putina, to Joe Biden też wyrażał ogromny entuzjazm. Stany Zjednoczone, Chiny czy Rosja nie sprzeciwiały się, kiedy Rada Bezpieczeństwa przekazywała sytuację w Darfurze albo w Libii do Międzynarodowego Trybunału Karnego, co było szczególnie skandaliczne. Jednocześnie zaznaczyły, że nie dadzą ani jednego dolara na te postępowania w Międzynarodowym Trybunale Karnym. To była też taka trochę ucieczka polityczna. Niewiele zrobimy w sprawie, przekazaliśmy sytuację do MTK, niech on się teraz martwi, prawda? Więc te państwa dostrzegały, że ta instytucja jest potrzebna, jest ważna. Żadne z nich przecież nie podważa zakazu ludobójstwa, zakazu zbrodni przeciwko ludzkości, zbrodni wojennych czy zbrodni agresji, bo to są akurat zakazy, te są normami just cogens, czyli takimi normami peremptoryjnymi, mającymi najważniejszy status w prawie międzynarodowym.

Więc dla nich wydanie tego nakazu naresztowania, na Beniamina Netaniahu, to była kwestia wiarygodności Trybunału. Ale jednocześnie to był dokładnie ten strzał, który naraził Międzynarodowy Trybunał Karny na sankcje. I oczywiście, krótko mówiąc, to są podwójne standardy. One zawsze były i zawsze będą, bo wielkie mocarstwa chcą mieć szczególnego statusu. Stosują dane normy, póki im się to opłaca. A jeżeli im się to nie opłaca, będą próbować zniszczyć instytucje czy podważyć dane normy. Właśnie pozostając w tym duecie niejako amerykańsko-rosyjskim, z jednej strony Stany Zjednoczone wprowadzają sankcje wobec Międzynarodowego Trybunału Karnego, w tym instytucjonalne, jak pani profesor przed chwilą powiedziała. Z drugiej strony Rosjanie ścigają sędziów MTK za to, że w 2023 roku wydali nakaz aresztowania Putina i jednej z jego urzędniczek odpowiedzialnej za deportację ukraińskich dzieci z terenów przez Rosję okupowanych.

Właśnie jakiś czas temu The Washington Post donosił, że w Genewie zbierała się komisja czy urzędnicy i prawnicy z różnych państw świata w celu wypracowania pewnej wspólnej koncepcji, jeśli chodzi o angażowanie AI w świat zbrojeń, czyli głównie dronów. I według tychże doniesień koncepcja ta upadła, głównie dlatego, że Stany Zjednoczone i Rosja usunęły stamtąd najważniejsze zapisy, czyli między innymi wymóg weryfikacji celów przez człowieka wskazanych przez AI. I tu wracamy chyba do tego punktu wyjścia, to znaczy, że wielkim mocarstwom się nie opłaca ograniczać własne pole do manewru. No bardzo trudno mi jest sobie wyobrazić sytuację, w której Rosja, która prowadzi wojnę od pięciu lat i jest bardzo dobra w tych technologiach dronowych, chciała sama sobie załamywać ręce ograniczaniem tego na poziomie międzynarodowym.

Bo oni się już poddali, to oni mnie nie zagrażają. Dlaczego nie zabijamy rannych czy chorych? Bo oni nie są w stanie ze mną walczyć, więc mnie nie zagrażają. Dlaczego nie zabijam osób cywilnych? No nie zabijam tych osób cywilnych, które nie chcą i nie walczą ze mną, prawda? Chyba, że doktryna każe inaczej, jak w przypadku Rosji. Tak, w przypadku Rosji mamy tak szczególny przypadek, że tu jest jeszcze kwestia takiej chęci siania terroru, zastraszania, co jest oczywiście nielegalne, znaczy to jest zbrodnią wojenną, prawda? Sianie terroru, atakowanie ludności cywilnej, czy też, co jest takim chyba ulubionym sportem Rosji, niszczenie szpitali, tak? Bo oni w pierwszej kolejności rzeczywiście atakują takie wszelkiego rodzaju placówki medyczne. To już jest dyskutowane przez wiele organizacji humanitarnych, które zwracają uwagę na to, że być może w czasie konfliktu zbrojnego z Rosją to te szpitale nie powinny być oznaczane, bo to by mogło oznaczyć wręcz je na ataki.

20:28 · Proporcjonalność w prawie humanitarnym 2

To jest jeszcze jeden problem, że rzadko kiedy konflikt zbrojny toczył się na ich terytorium. Stanom Zjednoczonym łatwo jest mówić o zasadach konfliktów zbrojnych, kiedy rzadko kiedy były atakowane na swoim terytorium. Takim szokiem dlatego był dla nich atak w 2001 roku, prawda? W przypadku Rosji, owszem, tam mamy jakieś konflikty, które się działy częściowo na terytorium Rosji, raczej konflikty wewnętrzne, jak konflikty z Czeczenią, prawda? Ale na przykład jak patrzymy Gruzja, Rosja, no to teoretycznie to nie było terytorium Rosji, prawda? W przypadku Ukraina, Rosja, jakim szokiem było, że są jakieś ataki przeprowadzane przez Ukrainę na terytorium Rosji. A właśnie to jest dobra taktyka, żeby to państwo zabolało, żeby nagle to państwo wypowiedziało się, Czy im tak bardzo odpowiada atakowanie celów cywilnych? Czy im tak bardzo odpowiada takie rozumienie proporcjonalności?

Bo jeśli one nie czują tych strat po swojej stronie, na swoim terytorium, to łatwiej jest im oczywiście zaakceptować te straty na terytorium państwa innego. To się bardzo kojarzy to z pierwszą częścią Shreka, gdzie właśnie książę Farquaad mówi, że jestem gotowy na tą waszą ofiarę, bo on jej nie ponosi. No jak to kiedyś Władimir Putin powiedział, granicy Rosji się nigdzie nie kończą, a więc to można rozszerzać i rozszerzać to stosowanie, ale też myślenie. A więc jeszcze na chwilę, wracając na ten łańcuch taktyczny działań zbrojnych, chciałbym poruszyć wątek rywalizacji wojny i tego, jak to wpływa na międzynarodowe prawo humanitarne, no bo wszyscy już byliśmy świadkami tego, jak na przykład pady od konsoli są wykorzystywane w działaniach zbrojnych, co jeszcze może o niczym nie przesądza. Natomiast czy fakt tego, że operator może sterować dronem i nieważne, czy to jest dron lądowy, morski czy powietrzny,

29:04 · Zmiany w strategii bezpieczeństwa 1

Natomiast ja bym zwróciła uwagę na inny aspekt, że jeżeli ci operatorzy dronów Znajdują się kilkadziesiąt, czy kilka tysięcy kilometrów od miejsca ataku. To też oznacza, że oni oczywiście są celami. To znaczy, że tak jak pan powiedział przed chwilą, że Rosja nie ma granic, to mamy tą sytuację, w której konflikt zbrojny nie ma granic, prawda? Że on się nam rozlewa i według Stanów Zjednoczonych, na przykład ich wojna z terroryzmem, już nie będziemy identyfikować, kto jest po drugiej stronie, bo cały czas te grupy się zmieniają, Ta wojna obejmuje cały glob. Dlatego na przykład argumentują, że na przykład ataki na narkodilerów u wybrzeży państw Ameryki Południowej, to też się wpisuje w wojnę z terroryzmem i oni tam też ich atakują, bo to są też osoby powiązane z jeszcze tą Al-Qaida z 2001 roku. Jest to oczywiście głupota, natomiast jest to pewien zabieg prawny, żeby móc uzasadnić u siebie w państwie, że my dalej powołujemy się na te same upoważnienia, które daliście nam w 2001 roku, a z drugiej strony, żeby wytłumaczyć, że my nie musimy tych ludzi aresztować, ująć, osądzić, tylko możemy ich zabijać, bo na to pozwala nam prawo konfliktów zbrojnych,

34:17 · Podsumowanie i przyszłość dronów 2

Czy musi stworzyć jakąś katastrofę, którą przeżyjemy i dopiero później będziemy myśleć o tym, Jak to uregulować? Bo tak to było po wojnach światowych. Czy zatem pani zdaniem możemy się spodziewać jakichś prewencyjnych ruchów w tym zakresie ze strony społeczeństwa międzynarodowego? Właśnie problem polega na tym, że trochę nie mamy czasu na refleksję, bo w związku z agresją Rosji na Ukrainę i próbami rozszerzania tego pola walki, bo tutaj mówię też o tych takich działaniach określanych jako hybrydowe, czyli taką dywersję, takie Testowanie różnego rodzaju, czy to atak na jakieś lotnisko, czy to atak przy granicy, czy to wlatywanie w przestrzeń powietrzną. Wiele państw zrozumiało, że one muszą mieć w swoim arsenale drony, że to właśnie nie czołgi są kluczowe, niekoniecznie helikoptery, bo one są duże, łatwo je zidentyfikować i łatwo je unieruchomić.

Powstają różnego rodzaju firmy, które produkują różnego rodzaju nowe produkty. I teraz tak, ja myślę, że mamy ten problem, że musi dojść do naprawdę jeszcze większej tragedii niż obserwujemy teraz, żeby państwa się opamiętały co do tego, w jaki sposób stosują sztuczną inteligencję, stosują w pełni autonomiczną broń, bo póki co one widzą przede wszystkim zalety albo czasami widzą brak innej możliwości. To znaczy, jeżeli inni stosują na tak masową skalę drony, No to my też musimy w tą stronę pójść. I zobaczmy, że wojna pomiędzy Rosją a Ukrainą to jest przede wszystkim wojna na drony. To jest przede wszystkim tworzenie takich stref śmierci, prawda? To jest taki kolejny wear down. Myśmy mieli wtedy takie tradycyjne okopy, gdzie żołnierze byli po dwóch stronach i nie byli w stanie Ruszycie w jedną czy w drugą stronę, a teraz no tą masę robią właśnie drony.

Pokazano wszystkie 14 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.