Archiwum X - Nie przestajemy szukać!

Policja zaprasza tym razem do rozmowy z dwoma przedstawicielami Archiwum X, czyli Wydziału Przestępstw Niewykrytych Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji. Pan Tomasz Kołada, były policjant oraz oficer operacyjny Archiwum X. Dzień dobry. Dzień dobry. Dzień dobry. Zacznijmy może od historii Archiwum X. Powstały pierwsze zespoły, pierwszy w Krakowie. Tak, następnie powstawały w Polsce, w Komendzie Głównej Policji powstał w 2017 roku i to był zespół, któremu tak naprawdę zaczęły podlegać inne zespoły w Komendach Wojewódzkich Policji. Samo powstanie było w strukturze jeszcze Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Biura Kryminalnego. Następnie od maja 2023 roku funkcjonujemy jako Wydział, Wydział Przestępstw Niewy wykrytych w strukturze Biura Kryminalnego.

W późniejszych czasach w każdej komendzie wojewódzkiej powstały zespoły do spraw przestępstw niewykrytych. I tak jak kolega wspomniał, najmłodszą taką komórką jest Wydział Przestępstw Niewykrytych, który powstał w 2023 roku na szczeblu Komendy Głównej w strukturach Biura Kryminalnego. A jak długo jesteście panowie z Archiwum X związani? Najpierw w zespole byliście? Tak, jesteśmy od samego początku, jestem od 2017 roku, kolega od 2018 roku. Tak, mój staż jest troszeczkę krótszy, od połowy maja 2018 roku. A co wcześniej? Między innymi Wydział do Walki z Terrorem Kryminalnym i Zabójstw i CBAŚ. Podobnie 17 lat służby w Policji, kilka lat służby w innych służbach i na koniec po przejściu na emeryturę praca już w Komendzie Głównej Policji.

A ilu funkcjonariuszy jest w tych wszystkich zespołach i w waszym wydziale? Według danych na początek roku 2025 było to bodajże 68 funkcjonariuszy i zdaje się, że 12 osób cywilnych. W większości są to oczywiście byli funkcjonariusze policji, którzy po zakończeniu swojej kariery przyjęli się do pracy już jako cywile i są takim swego rodzaju supportem, który wspomaga proces wykrywczy w poszczególnych zespołach. I znacie się wszyscy osobiście? Staramy się poznać, dlatego że na co dzień współpracujemy, ale też mamy powiedzmy sobie wspólne inicjatywy, chociażby szkoleniowe, na które przyjeżdżamy, na których jest taka możliwość, żeby się poznać celem dalszej, lepszej.

Wojewódzkich Policji i oczywiście zajmujemy się tym, staramy się wspomagać i pomagać i koordynować czynności, które są powiedzmy sobie przeprowadzane na terenie dwóch, trzech województw. Prowadzimy również czynności, które są zlecone przez prokuratora w jednej na przykład ze spraw prowadzonej wspólnie z Komendą Wojewódzką Policji w Gdańsku, wykonujemy czynności procesowe. I w waszym wydziale ile pracuje osób? Stan etatowy to jest bodajże 11 osób, o ile się nie mylę. W tej chwili mamy pięciu funkcjonariuszy policji i czterech cywili. Czyli trafnie zadam wam później pytanie o możliwość rekrutacji. Co dodam jeszcze tutaj, o czym nie powiedzieliśmy, także oprócz tego to jesteśmy jak gdyby jedyną centralną jednostką w Polsce, która zajmuje się także współpracą z biegłymi ośrodkami zewnętrznymi, jeżeli chodzi o ekspertów, zespoły naukowe, placówki badawcze oraz oczywiście szeroko rozumianą współpracą międzynarodową z innymi krajami.

Z którymi na co dzień współpracujemy. Przeczytałam, że nie tylko w Policji są Archiwa X, ale również w prokuraturze. Tak, jest to, można powiedzieć, efekt działań ówczesnego jeszcze Zespołu do Spraw Przestępstw Niewykrytych Wydziału Dochodzenia Nowośledczego w Biurze Kryminalnym. Udało się zainteresować prokuraturę szczebla krajowego do tego, żeby zorganizować w prokuraturze strukturę, która będzie zajmowała się stricte przestępstwami niewykrytymi i od bodajże 2019 albo 2020 roku W każdej prokuraturze regionalnej funkcjonuje koordynator do spraw przestępstw niewykrytych. Podobny koordynator jest na szczeblach prokuratury okręgowej, no i oczywiście osoby z prokuratury krajowej, które również tymi sprawami się zajmują, oczywiście bardziej tu już na poziomie organizacyjnym.

Takich spraw też kilka mamy, oczywiście nie jest ich aż tak dużo. A w przeważającej większości zajmujemy się właśnie sprawami dotyczącymi zabójstw, usiłowania zabójstwa, czasami mówimy tutaj też o sprawach dotyczących zgwałceń. Jeżeli chodzi o ilość takich spraw, które pozostają niewykryte, Niestety nie ma jednego prostego rejestru, z którego można by taką sprawę, że tak powiem, wyciągnąć. Ustalenie takich spraw wymaga przede wszystkim ręcznej kwerendy wszystkich rejestrów, które były prowadzone przez prokuratury w latach 80., 90. Podobnie konieczne jest przeprowadzenie kwerendy ręcznej w rejestrach poszczególnych jednostek policji.

Ciekawe dowody. Każdy dowód jest ciekawy, o ile tylko przybliża nas do szczęśliwego końca i finału w postaci skierowania aktu oskarżenia. Podobnym takim dowodem, aczkolwiek z tego co wiem sprawa jeszcze jest w toku, były również badania dotyczące zwierzącego DNA. Na jednym z przedmiotów, który został znaleziony przy zwłokach, były wątpliwości co się z tym przedmiotem stało. Przy zwłokach znaleziono porwaną bieliznę. No i okazało się, że po badaniach, że na bieliźnie są ślady DNA psa, co jednoznacznie świadczyło o tym, że ta bielizna została przez psa poszarpana, a nie przez człowieka. Rozumiem, że korzystacie z pomocy również zagranicznych instytucji, ale czy macie kontakty z innymi policjami od tych tzw.

cold cases, czyli właśnie takich Archiwum X w innych krajach? Na pewno prowadzimy dość szeroką, tak jak tutaj kolega powiedział, współpracę międzynarodową. W krajach europejskich różnie to bywa, jeżeli chodzi o struktury wyspecjalizowane w rozwiązywaniu tych cold case'ów. Mam wrażenie, że powoli zaczynają się te komórki budować. Ale też nie ma jakiejś takiej ścisłej struktury w poszczególnych państwach. Bardzo dużo współpracujemy z Niemcami w zakresie chociażby ustalania tożsamości zwłok, które zostały znalezione bądź u nas, bądź na terenie Niemiec. Mamy przykład takiej bardzo fajnej sprawy, w której pomagamy dla policji amerykańskiej. Policja amerykańska znalazła szczątki ludzkie w 1994 roku.

Przywołam tutaj Komendę Wojewódzką Policji w Poznaniu, gdzie koledzy bardzo prężnie działają. I dwa lata temu bodajże już zapadł wyrok wskazujący w sprawie zabójstwa młodej dziewczyny, w której sprawca został ustalony po 27 latach. W naszym zespole jeszcze wtedy, to był zespół, mamy też dość ciekawą sprawę, która jest niejako takim spadkiem po tzw. wampirze z Bytowa. Wampir z Bytowa to był Leszek P., który został oskarżony w 1995 roku o dokonanie 20 czynów zabronionych, w tym 17 zabójstw. Sąd ostatecznie skazał go tylko i wyłącznie za jedno zabójstwo. Od pozostałych czynów uniewinnił Leszka P.

Tyle i tylko tyle. Musi to być właśnie, jeżeli nie emeryt, to policjant i najlepiej właśnie z pionu dochodzeniowo-śledczego, tak? Nie patrzymy na to aż tak bardzo. Ważne, żeby miał te cechy, o których wspomniałem. Przede wszystkim, żeby miał pasję, bo to jest, wbrew pozorom, jest to żmudna praca i czasami siedzenie po kilka tygodni nad jedną sprawą może bardzo zmęczyć człowieka, ale ważne też, żeby umiał wyciągać wnioski z tego, co czyta. To jest bardzo ważne. Oczywiście każda inna wiedza specjalistyczna, która może się nam przydać, jak chociażby są policjanci, którzy mają wykształcenie biologiczne, którzy mają jakieś inne cenne dla nas wiadomości, są jak najbardziej mile widziani. Są ogłoszenia, zachęcam do oglądania strony ISP Policja, gdzie ogłoszenia o wolnych stanowiskach są zamieszczane.

Na studiach prawniczych to jest podstawa. Nieuchronność kary to jest to, co ma bezpośredni wpływ na zmniejszenie przestępczości. Ja myślę, że tylko ci sprawcy, którym depczecie po piętach, tylko oni się nie cieszą widząc w wiadomościach kolejne historie o sukcesem rozwiązanej sprawie przez Archiwum X. Dziękuję pięknie. My dziękujemy za możliwość przedstawienia odrobiny kuchni naszej pracy. Mam nadzieję, że będziemy mogli dalej pracować i coraz więcej tych spraw rozwiązywać. I robić swoje. I robić swoje. Trzymam kciuki. Dziękujemy. A naszymi gośćmi byli dwaj przedstawiciele Wydziału Przestępstw Niewykrytych Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji, pan Tomasz Kołada oraz oficer operacyjny.