Archiwum X - Nie przestajemy szukać!

Policja zaprasza tym razem do rozmowy z dwoma przedstawicielami Archiwum X, czyli Wydziału Przestępstw Niewykrytych Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji. Pan Tomasz Kołada, były policjant oraz oficer operacyjny Archiwum X. Dzień dobry. Dzień dobry. Dzień dobry. Zacznijmy może od historii Archiwum X. Powstały pierwsze zespoły, pierwszy w Krakowie. Tak, następnie powstawały w Polsce, w Komendzie Głównej Policji powstał w 2017 roku i to był zespół, któremu tak naprawdę zaczęły podlegać inne zespoły w Komendach Wojewódzkich Policji. Samo powstanie było w strukturze jeszcze Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Biura Kryminalnego. Następnie od maja 2023 roku funkcjonujemy jako Wydział, Wydział Przestępstw Niewy wykrytych w strukturze Biura Kryminalnego.

Jest to, jak na razie, jedyny wydział w Polsce. Żeby uzupełnić wypowiedź kolegi, to troszeczkę historii, pierwsze tak naprawdę działania tzw. Archiwum X. To jest rok 1999, słynna sprawa Katarzyny Z., której skóra została odnaleziona w rzece Wiśle w Krakowie. Pamiętajmy, że wtedy byliśmy świeżo po reformie administracyjnej i się okazało, że na terenie województwa Kolejny odcinek. I pierwszy taki nieetatowy zespół Archiwum X powstał właśnie w Krakowie.

W późniejszych czasach w każdej komendzie wojewódzkiej powstały zespoły do spraw przestępstw niewykrytych. I tak jak kolega wspomniał, najmłodszą taką komórką jest Wydział Przestępstw Niewykrytych, który powstał w 2023 roku na szczeblu Komendy Głównej w strukturach Biura Kryminalnego. A jak długo jesteście panowie z Archiwum X związani? Najpierw w zespole byliście? Tak, jesteśmy od samego początku, jestem od 2017 roku, kolega od 2018 roku. Tak, mój staż jest troszeczkę krótszy, od połowy maja 2018 roku. A co wcześniej? Między innymi Wydział do Walki z Terrorem Kryminalnym i Zabójstw i CBAŚ. Podobnie 17 lat służby w Policji, kilka lat służby w innych służbach i na koniec po przejściu na emeryturę praca już w Komendzie Głównej Policji.

Czy możemy mniej więcej powiedzieć ile przez to ponad ćwierć wieku już istnienia komórek Archiwum X Ile spraw zostało rozwiązanych? Za ile spraw Archiwum X się zabierało? Ogólnie można stwierdzić, że takich spraw jest bardzo dużo. W tej chwili jest to rząd wielkości ponad 2 tysiące spraw, które zostały przeanalizowane przez wszystkie zespoły dla spraw przestępstw niewykrytych działające na terenie kraju. Jeżeli chodzi o to, ile zostało skutecznie rozwiązanych, Nie prowadzimy aż tak szczegółowych statystyk, zwłaszcza dotyczących tych okresów wcześniejszych, ale śmiało można powiedzieć, że jest to około 5-7 spraw w ciągu roku, które znajdują swój szczęśliwy finał i trafiają do sądu.

Z którymi na co dzień współpracujemy. Przeczytałam, że nie tylko w Policji są Archiwa X, ale również w prokuraturze. Tak, jest to, można powiedzieć, efekt działań ówczesnego jeszcze Zespołu do Spraw Przestępstw Niewykrytych Wydziału Dochodzenia Nowośledczego w Biurze Kryminalnym. Udało się zainteresować prokuraturę szczebla krajowego do tego, żeby zorganizować w prokuraturze strukturę, która będzie zajmowała się stricte przestępstwami niewykrytymi i od bodajże 2019 albo 2020 roku W każdej prokuraturze regionalnej funkcjonuje koordynator do spraw przestępstw niewykrytych. Podobny koordynator jest na szczeblach prokuratury okręgowej, no i oczywiście osoby z prokuratury krajowej, które również tymi sprawami się zajmują, oczywiście bardziej tu już na poziomie organizacyjnym.

Dopiero od 2006 roku bodajże w prokuraturze funkcjonuje system, który pozwala już na większą automatyzację wyszukiwania, ale to też jeszcze nie zostało zrobione. W tej chwili pracujemy nad tzw. metodyką prowadzenia czynności w sprawach z Archiwum X, gdzie jednym z elementów tej metodyki jest wypracowanie Pracujecie nad procedurami prowadzenia tych spraw? Staramy się unikać określenia procedury. Kojarzy się to z reguły z jakimś szablonem. Natomiast w tych sprawach konieczne jest przede wszystkim twórcze myślenie. Nie mówimy tutaj o procedurze, mówimy o pewnej metodyce, która ma przede wszystkim określić, gdzie i jak szukać takich spraw, jak je typować, z jakich biegłych korzystać, jakie poszczególne etapy prowadzenia takiej sprawy powinny być wyraźnie zaznaczone.

cold cases, czyli właśnie takich Archiwum X w innych krajach? Na pewno prowadzimy dość szeroką, tak jak tutaj kolega powiedział, współpracę międzynarodową. W krajach europejskich różnie to bywa, jeżeli chodzi o struktury wyspecjalizowane w rozwiązywaniu tych cold case'ów. Mam wrażenie, że powoli zaczynają się te komórki budować. Ale też nie ma jakiejś takiej ścisłej struktury w poszczególnych państwach. Bardzo dużo współpracujemy z Niemcami w zakresie chociażby ustalania tożsamości zwłok, które zostały znalezione bądź u nas, bądź na terenie Niemiec. Mamy przykład takiej bardzo fajnej sprawy, w której pomagamy dla policji amerykańskiej. Policja amerykańska znalazła szczątki ludzkie w 1994 roku.

To nie jest tak, że my siadamy i wymyślamy sobie historię Tak jak Archiwum X, które dało nam nazwę. My nie mamy nic wspólnego z serialowymi bohaterami, ponieważ my nie zajmujemy się tego typu sprawami. Pracujemy na realnym materiale, pracujemy na realnych dowodach i popuszczamy trochę wodze fantazji, ale pamiętamy cały czas o tym, że istnieją pewne ograniczenia. Czy opowiedzielibyście historię spraw, które się zakończyły sukcesem w kraju albo w waszej komórce? Oczywiście takich spraw jest bardzo dużo. Nie chciałbym krzywdzić jednostek, że wyciągnę sprawę z jednej jednostki, a nie powiem o innej. Natomiast bardzo dużo jest takich spraw, nazwijmy je spektakularnymi.

Każda informacja może być dla nas przydatna, jeżeli ktokolwiek ma Jakąkolwiek wiedzę na ten temat, czasami jedno drobne zdanie nam wystarczy. Na naszej stronie internetowej znajdą Państwo numer telefonu zgłoszeniowego, pod który można zadzwonić. Ten telefon jest czynny w godzinach 8-16. Oczywiście zawsze można zostawić wiadomość głosową. Jest również adres mailowy archiwumxmaupapolicja.gov.pl pod który można się odezwać. Oczywiście jeżeli ktoś, osoba zgłaszająca zastrzeże sobie anonimowość to my tą anonimowość jak najbardziej gwarantujemy. Pretekstem naszego spotkania jest kampania Archiwum X – Nie przestajemy szukać!.

Mhm. W waszej zakładce Archiwum X na stronie policja.pl można zapoznać się z kilkoma czy kilkunastoma sprawami, nad którymi pracujecie tutaj w Komendzie Głównej, ale też w kraju. Do tego też zachęcamy, żeby... Tak, oczywiście zachęcamy do zaglądania na tą stronę, chociaż wiem, że ta strona cieszy się dość dużą popularnością. Generalnie oczywiście jest to pozytywny objaw. Ludzie lubią czytać sprawy. Stare, sensacyjne, bardzo często dostaję wiadomości, które są przemyśleniami osoby piszącej na temat, co się mogło wydarzyć. Wiadomo, że nie zawsze taka informacja jest cenna, ale bywają przypadki, że faktycznie ktoś, kto innym okiem spojrzy na to, może mieć rację i może mieć jakiś ciekawy trop, coś ciekawego do powiedzenia.

Na studiach prawniczych to jest podstawa. Nieuchronność kary to jest to, co ma bezpośredni wpływ na zmniejszenie przestępczości. Ja myślę, że tylko ci sprawcy, którym depczecie po piętach, tylko oni się nie cieszą widząc w wiadomościach kolejne historie o sukcesem rozwiązanej sprawie przez Archiwum X. Dziękuję pięknie. My dziękujemy za możliwość przedstawienia odrobiny kuchni naszej pracy. Mam nadzieję, że będziemy mogli dalej pracować i coraz więcej tych spraw rozwiązywać. I robić swoje. I robić swoje. Trzymam kciuki. Dziękujemy. A naszymi gośćmi byli dwaj przedstawiciele Wydziału Przestępstw Niewykrytych Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji, pan Tomasz Kołada oraz oficer operacyjny.