Mentionsy Mentionsy
Podcast Wojenne Historie
Podcast Wojenne Historie

„Werwolf” pod warszawą

20.11.2026 ·33 min 33 s · 8 rozdziałów · 1 sponsor

Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie 🔶⁠PATRONITE.PL⁠🔶Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie🔷⁠BUYCOFFEE.TO⁠🔷

0:52 · Operacja Werwolf 10

Ta walka rozegrała się wokół i wewnątrz miasteczka Okuniew. Ten Okuniew, który sam w sobie może wielu naszym słuchaczom niewiele mówić, był razem z Cechówką, z Sulejówkiem, jedną ze wschodnich bram do polskiej stolicy. I tu właśnie w Okuniewie znajdowało się epicentrum kilka dni wcześniej wielkiej bitwy pancernej pod Okuniewem, kiedy to radziecka II Armia Pancerna próbowała zdobyć stolicę Polski okupowaną przez Niemców i została powstrzymana w ciężkich W walkach przez dwa korpusy niemieckie, przez 39. Korpus Pancerny i przez 4. Korpus Pancerny SS. No i zakończyła się Bitwa Pancerna pod Okuniewem tym, że sam Okuniew pozostał w radzieckich rękach. Marszałek Rokosowski, dowódca I Frontu Białoruskiego musiał zmodyfikować dalszy plan działania.

Na tym odcinku bezpośrednio na wschodnich przedpolach Warszawy miały więc pozostać tylko dwie z pięciu dotychczas walczących tu niemieckich dywizji pancernych. To jest dywizję IV Korpusu Pancernego SS, III Dywizja Pancerna SS Totenkopf i V Dywizja Pancerna SS Viking. Okuniew leży nad Rzeczką Długą. Która dzisiaj nie jest zbyt imponującym ciekiem wodnym, ale w latach 40-tych Rzeczka Długa była mimo wszystko problematyczną przeszkodą wodną, przede wszystkim dla ciężkiego sprzętu. Nawet na takiej małej rzeczce jak Długa trzeba było bowiem budować mosty prowizoryczne czy niewielkie mostki pontonowe, zwłaszcza jeśli chodzi o przeprawę sprzętu samochodowego. Przez Okuniew przebiega droga wschód-zachód i ona z jednej strony w kierunku zachodnim, ta ulica nazywa się Warszawska, a w kierunku wschodnim nazywa się Stanisławowa.

I te nazwy idealnie pokazują ułożenie Okuniewa w terenie, dlatego że jak pojedziemy z Okuniewa na wschód, dotrzemy do miejscowości Stanisławów, a jak pojedziemy na zachód, ostatecznie dojedziemy do Warszawy, do Rembertowa. Rosjanie, podchodząc pod Warszawę, oni stali frontem nie ze wschodu na zachód, tylko z południa na północ, dlatego że Niemcy wciąż utrzymywali daleko na wschód od Warszawy, Bardzo duży teren. Byli panami Wołomina, byli panami Tłuszcza. Ich front ciągnął się do tego Stanisławowa i dalej na wschód. Ten sławny niemiecki IV Korpus Pancerny SS w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku jego dywizje nie broniły samej Warszawy. Stały frontem z północy na południe, na dalekich wschodnich przedpolach miasta.

To znaczy, na północ od tego okuniewa stała potężna niemiecka 4 Dywizja Pancerna, nieco bardziej na wschodzie Wiking, a jeszcze bardziej na wschodzie najpotężniejsza, a w rozumieniu najbardziej przerażająca ze wszystkich dywizji Hitlera, czyli Dywizja Totenkopf. A mimo to, 47 Armia, No ale w ogóle jak silna była ta armia? Miała wówczas trzy korpusy strzeleckie, 125.

Korpus Strzelecki, 129. Korpus Strzelecki i 77. Korpus Strzelecki. Co do ugrupowania, taki korpus powinien posiadać co najmniej trzy dywizje strzelców oraz liczne jednostki wsparcia i zabezpieczenia, pułki dział samobieżnych, brygady artylerii przeciwpancernej, pułki moździerzy, jednostki saperów, łączności i tak dalej. Zasadniczo 47 Armia w wyniku przegrupowania miała współdziałać z 70 Armią, zresztą przekazała tej armii np. 165 Dywizję Strzelecką. No i żeby zdobyć Warszawę takim marszem dookoła, można by powiedzieć, no to należało wykonać to uderzenie na Stanisławów, to jest na wschód od Okuniewa i tam koncentrowały się zasadnicze siły 47 Armii. Dlatego to 77 i 129 Korpus Strzelecki były najważniejsze i stały na wschód od Okuniewa.

To jest ważne w tej narracji, że te korpusy stały na wschód od Okuniewa, a sam Okuniew, będący w rękach rosyjskich, był w pasie odpowiedzialności centralnego 77 Korpusu Strzeleckiego, ale na jego skrajnym lewym skrzydle. W miejscu, gdzie pas odpowiedzialności przechodził już strefę odpowiedzialności 125 Korpusu. Niemniej Okuniew był dosyć solidnie obsadzony frontem na północ przez jednostki 60. Dywizji Strzeleckiej 77. Korpusu. Ten Korpus miał wtedy trzy dywizje 60., 185. i 143. Rosjanie mają bardzo mało czasu, 3-4 dni, aby się przegrupować, aby podciągnąć zapasy i być gotowymi do drugiego natarcia na Warszawę.

To natarcie zacznie się 10 sierpnia. Ta 60 Dywizja Strzelców, ona na lewym skrzydle osłania korpus, jest zresztą wzmocniona dodatkowo jednym pułkiem ze 143 Dywizji Strzeleckiej. Jest w tym momencie nieco nietypowa, bo ma de facto 4 pułki strzeleckie. I jak spojrzymy na tą 60. Dywizję Strzelecką, to ona jest o tyle na północ Okuniewa i w samym Okuniewie nieco w trudnej sytuacji, bo ten Okuniew jest jakby tak nieco wysunięty w ugrupowanie wojsk niemieckich, co rzutuje negatywnie na ugrupowanie dywizji. Ta dywizja ma 1281, 1283 i 1280 Pułk Strzelców plus jeszcze podporządkowany 800 Pułk Strzelecki. No i jak większość radzieckich dywizji, ta 60.

Dywizja, ona nie jest zbyt silna, dlatego że półki są redukowane do dwóch batalionów, często w tych batalionach są dosłownie 2-3 kompanie. Rosjanom dramatycznie brakuje piechoty. Co ciekawe, w rejonie samego Okuniewa znajduje się też tak zwana 310. Kompania Szturmowa, czyli radziecka Kompania Karna. I dwa bataliony 1281. Pułku bronią Okuniewa bezpośrednio od północy, mając przed sobą ugrupowanie niemieckiej 4. Dywizji Pancernej. Natomiast, jak już powiedziałem, na linii samego Okuniewa i Rzeczki Długiej znajduje się pas rozgraniczenia pomiędzy 77 a 125 Korpusem, tym lewym Korpusem 47 Armii. I tam w rejonie samego Okuniewa i Cechówki znajduje się z kolei prawoskrzydłowa dywizja tego 125 Korpusu, to jest 76 Dywizja Strzelców.

I jeśli chodzi o 76 Dywizję Strzelców, to bezpośrednio na zachód od Okuniewa bronią się jej dwa pułki. 216 Pułk Strzelecki i 93 Pułk Strzelecki. I 47 Armia ugrupowuje się zasadniczymi siłami na wschód od Okuniewa. Ten Okuniew to ma być taki rodzaj zawiasu. Na zachód od niego Rosjanie będą raczej wojować w ograniczonym zakresie, na wschód od niego ma wyjść zasadnicze natarcie radzieckie, zaplanowane na 10 sierpnia. Na papierze Rosjanie mają w rejonie Okuniewa całkiem spore siły. Mówimy łącznie o sześciu pułkach strzeleckich i o pasie odpowiedzialności dwóch radzieckich dywizji strzelców. Rozkaz dla 47 Armii, powtarzany w meldunkach już od kilku dni, w kontekście przegrupowania mówi, przegrupować wojska do 9 sierpnia do ataku na ogólnym kierunku Stanisławów-Tłuszcz, Stanisławów-Wołomin.

A zatem Rosjanie mają, jak już powiedziałem, dosłownie 72 godziny, żeby przegrupować całe korpusy, ustawić dywizję do ataku i podjąć drugie natarcie na Warszawę. Operacyjnie to jest bardzo ważne i operacyjnie nie ma tu żadnej pauzy. Druga Armia Pancerna została odrzucona, to teraz ma spróbować 47 Armia, a więc mamy tu bardzo duży dynamizm. No ale Rosjanie zdawali sobie sprawę, że naprzeciwko nich stoi tak groźna i silna niemiecka dywizja, jak właśnie 4 Dywizja Pancerna? Znaczy z jednej strony wiedzą, że w pasie ich natarcia znajdują się 4 Dywizja Pancerna, 3 Dywizja Pancerna SS i 5 Dywizja Pancerna SS. 7 sierpnia Rosjanie wykonują rozpoznanie, dochodzi do walki, zostają zdobyte dokumenty 4 Dywizji Pancernej. że bezpośrednio w rejonie Okuniewa są 12 Pułk Grenadierów Pancernych, 33 Pułk Grenadierów Pancernych, należące do 4 Dywizji Pancernej przeciwnika.

11:08 · Straty radzieckie 1

Po 72 godzinach przegrupowania, czy pauzy, bo to są dywizje niektóre jak ta 60, one tu dotarły 3-4 dni wcześniej, przegrupowują się, mają iść do natarcia. Są braki w amunicji, są braki w paliwie, żołnierze są wykończeni, wchodzą w zapchlonych mundurach, nie mają czasu nawet się umyć od wielu dni. Ale rozkaz jest rozkaz. Zacząć o świcie 10 sierpnia działania zaczepne. Jak powiedziałem, w centrum i na prawym skrzydle armii, w rejonie Okuniewa są to wyłącznie działania ograniczone. Tam Rosjanie nie zamierzają prowadzić zasadniczych działań zaczepnych. No to zatem, jak Rosjanie radzili sobie z armią niemiecką, mając tak słabe dywizje piechoty, które no przecież były podstawowymi jednostkami na linii frontu? Oni mają swoje regulaminy walki, bardzo inteligentne regulaminy walki, które nakazują być przygotowanym w walce z Wehrmachtem do niespodzianek.

14:54 · Plan niemiecki 1

Niemcy wykonują manewr skrócenia frontu połączony z dywersyjnym atakiem na Okuniew. To ma zamaskować Wszystkie te manewry, a w tym samym czasie jak powiedziałem trzy radzieckie korpusy strzeleckie się przegrupowują, aby wykonać uderzenie w tym samym czasie, kiedy niemieckie dywizje będą się rotować i będą przechodziły jedna do tyłu, jedna ze wschodu na zachód. Ale czy to nie był właśnie Idealny moment dla Rosjan, żeby uderzyć na tego przegrupowującego się przeciwnika? Można by powiedzieć, że to jest idealny moment dla Rosjan, żeby zaatakować, ale po pierwsze Niemcy są szybsi, bo Rosjanie zaplanowali atak na 10 sierpnia, a Niemcy zaczynają się przegrupowywać już 8 i 9, dzień przed radzieckim atakiem. No i rzecz druga, być może jeszcze ważniejsza. Rosjanie chcą zaatakować dywizjami strzelców, przegrupowujące się i owszem, ale dywizje pancerne i to są w dwóch przypadkach najbardziej doborowe dywizje.

18:52 · Walka pod Okuniewem 4

Około godziny 13 zaczyna się niemieckie natarcie. Jest to natarcie jak na Niemców w tym miejscu zaskakujące, bo zaczyna się potężną, trwającą kilkanaście do pół godziny nawału ogniową. I to jest naprawdę zaskakujące, bo Niemcy nie oszczędzają amunicji. Niemcy prowadzą intensywny ogień, wystrzeliwują w ciągu około 30 minut kilka tysięcy pocisków artyleryjskich. To jest dla Rosjan kompletnie zaskakujące, że dostają się pod tak intensywną nawałę ogniową. No ale jaki był niemiecki plan? Jak oni chcieli w ogóle zdobyć Okuniew? Plan ataku Werwolf zakłada uderzenie z północy na południe na Okuniew, z zachodu na wschód na Okuniew.

Najważniejszym celem ataku nie jest jednak zdobycie Okuniewa, bo oczywiście zdobycie Okuniewa natychmiast po paru godzinach wyzwolił Rosjan tą reakcję, o której mówiłem. Będzie atak? Rzucą do kontrataku bataliony drugiego rzutu, to jest pewne. Zaczną walić z artylerii ciężkiej i będą chcieli odzyskać pozycję. Niemcy wiedzą, że jak wedrą się do Okuniewa i będą starali się go utrzymać, to 4 Dywizja Pancerna zamiast pozorować natarcie utknie w bitwie w boju Okuniew. A przecież chodzi tylko o to, żeby zadać Rosjanom jak największe straty, dojść do Rzeczki Długa, zniszczyć wszystkie mostki i cofnąć się na pozycję wyjściową. Takiej akcji zostaną sparaliżowane pozycje radzieckie na zachód od Rzeczki Długa, a w ten sposób uniemożliwi się potencjalnie Rosjanom atak bezpośrednio na zachód, a więc najkrótszą drogą wprost na Warszawę.

A zatem najważniejsze i najsilniejsze zgrupowanie niemieckie Będzie atakować Okuniew od zachodu, a więc będzie kierowało się wprost ku Rzeczce Długiej i to będzie grupa pułkownika Histerna. Drugi batalion 35 Pułku Pancernego, elementy jednego z batalionów 12 Pułku Grenadierów Pancernych, wzmocnione te oddziały także batalionami 1131 Brygady Grenadierów. Atak bezpośrednio z północy na Okuniew ma charakter wyłącznie pomocniczy. To grupa kapitana Szeffera, jeden batalion 33 Pułku Grenadierów Pancernych. Tak naprawdę w całej tej walce weźmie udział ekwiwalent dwóch, trzech batalionów niemieckiej piechoty, batalion czołgów, ale akcja ta jest prowadzona przy wsparciu

Ale pamiętajmy w jakiej kondycji były radzieckie bataliony. To były bataliony szkielety, w związku z czym tego rodzaju atak niemiecki był dla nich gigantycznym wyzwaniem. W pasie 1281 pułku meldowano, że ostrzał artyleryjski trwał minut 15, a atak nieprzyjaciela zaczął się o 14, ale już o godzinie 15.30. W wyniku kombinacji ognia i manewru pułk musiał ustąpić, a nieprzyjaciel od północy przełamał się na okunie. Nieco bardziej dramatyczne były walki w pasie 216 Pułku 76 Dywizji, dlatego że tam część 216 Pułku pozostało na pozycjach. Niemcy wbili się pomiędzy poszczególne kompanie i bataliony, okrążyli jeden z batalionów, drugi batalion i praktycznie wycięli go do nogi w trwającej dwie godzinie walki. Tutaj Rosjanie nie zdołali na czas wycofać się, ani nie otrzymali na czas posiłków.

26:45 · Konsekwencje operacji 5

Zbliżają się godziny wieczorne 9 sierpnia 1944 roku. Po godzinie 20 wojska radzieckie z własnej perspektywy w skutecznym przeciwuderzeniu posuwają się naprzód. O godzinie 22 melduje się odbicie Okuniewa. Jeszcze w nocy z 9 na 10 sierpnia niektóre oddziały radzieckie przekonane, że są w tym rejonie jeszcze Niemcy też pchają się w kierunku na Okuniew. Ale te walki tak naprawdę kończą się około północy czwarta. Niemiecka dywizja pancerna po prostu nie broni się na zdobytych pozycjach, odchodzi na pozycje wyjściowe. Operacja, akcja specjalna Werwolf zostaje przeprowadzona zgodnie z planem i Niemcy odchodzą skąd przyszli. Rankiem 10 sierpnia 1944 roku, w momencie kiedy zaczyna się radziecka ofensywa na Warszawę,

Front w rejonie Okuniewa pozornie powraca do poprzedniego położenia. Pozornie, dlatego że zarówno w pasie 76 Dywizji, jak i w pasie 60 Dywizji 77 Korpusu powstało określone zamieszanie. Jeżeli niemieckim celem było wprowadzenie pewnego zamieszania w ugrupowaniu przeciwnika, to udało się to Niemcom w 100%. Jeżeli Niemcy mieli obawę, że bezpośrednio z Okuniewa ruszy 10 sierpnia wprost na zachód radziecka ofensywa na Warszawę, to to zagrożenie zostało czasowo całkowicie sparaliżowane. Natomiast o 6.30 rano 10 sierpnia po 30-minutowym przygotowaniu ogniowym 129 Korpus Strzelecki i zasadnicze siły 77 Korpusu Strzeleckiego 47 Armii rozpoczynają natarcie na północ w kierunku Natłuszcz i Wołomin.

Natomiast pod samym okuniewem Rosjanie próbują się ogarnąć i dojść do wniosku, co właściwie zaszło. Jeśli spojrzeć na meldunki 60. Dywizji Strzeleckiej, no to tam z pozoru nie zaszło nic wielkiego. Mimo, że Niemcy przeszli przez 1281 Pułk, trzeba było rzucić do kontrataku 1283. Meldunek z 9 sierpnia mówi o 7 zabitych i 21 rannych. Wydaje się to absurdalnie niską wartością i rzeczywiście radzieccy sztabowcy meldują, że muszą jeszcze policzyć. 10 sierpnia meldują, że trzeba jeszcze doliczyć z 9 i 10 sierpnia 19 zabitych, 95 rannych. Czyli w praktyce mówimy o oficjalnych stratach przekraczających nieco ponad 100 zabitych i rannych żołnierzy.

Teraz Niemcy będą mieli na wschodnich przedpolach Warszawy już tylko dwie dywizje pancerne, a Rokosowski rozkręca się i rusza do ataku. Do tego marszu na Warszawę przez Wołomin i Marki. I dla Rosjan, dla 47 Armii odejście 4 Dywizji Pancernej nie oznacza niczego dobrego, bo w ramach rotacji na przedpole Awołomina w jej miejsce wchodzi jeszcze gorsza z perspektywy rosyjskiej dywizja, czyli Totenkopf. Tam gdzie się upostawi, tam można się odbijać, odbijać, odbijać od niej jak od ściany. A zatem w wymiarze, można by powiedzieć zgoła operacyjnym, ta niewielka taktyczna akcja niemieckiej 4 Dywizji Pancernej przyniosła przynajmniej częściowo spodziewane rezultaty. W żaden sposób Rosjanie nie przerwali swojej ofensywy, którą zaczęli 10 sierpnia, ale w rejonie Okuniewa z perspektywy niemieckiej nie było w kolejnych dniach specjalnie kryzysowych sytuacji.

To jeden z wielu epizodów walk na wschodnich przedpolach Warszawy latem 1944 roku. Ale ten 9 sierpnia 1944 roku pod Okuniewem pod Cechówką był dla wielu żołnierzy 2. Batalionu 216 Pułku Strzeleckiego dniem ostatnim. Dlatego, że walki pod Warszawą w sierpniu i wrześniu 1944 roku Były dla obu stron niezwykle krwawe, przewlekłe i wyczerpujące. I to był ostatni raz, kiedy Niemcy naprawdę bili jeszcze Rosjan. Dla czwartej niemieckiej dywizji pancernej druga wizyta pod Warszawą była jednocześnie jej ostatnim tak wyraźnym zwycięstwem. W kolejnych miesiącach będzie ta dywizja pancerna walczyła dzielnie, skutecznie, ale nie będzie już skutecznym narzędziem w rękach wyższych dowódców, jak to jeszcze miało miejsce pod warszawą latem 1944 roku.

Pokazano wszystkie 21 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.