„Werwolf” pod warszawą
Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie 🔶PATRONITE.PL🔶Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie🔷BUYCOFFEE.TO🔷
W kolejnym odcinku podcastu Wojenne Historie witają was Kamil Kawalec i Norbert Bączyk. Ten podcast powstaje dzięki wsparciu naszych patronek i patronów, za co im bardzo dziękujemy. Jeżeli ty też uważasz, że nasze treści są tego warte, możesz dołączyć do tego grona i wesprzeć nas w serwisie patronite.pl Norbert, czy możesz dzisiaj naszym słuchaczom opowiedzieć o operacji Werwolf, czyli akcji niemieckiej 4 Dywizji Pancernej pod Warszawą, która miała miejsce w sierpniu 1944 roku. Ta operacja Werwolf miała bardzo specyficzny przebieg, bo Niemcy już na etapie planowania zakładali, że wycofają się z zajętego w jej wyniku terenu i mimo, że pokonają Rosjan, tak naprawdę sytuacja na froncie się nie zmieni. Więc dlaczego w ogóle przeprowadzili tą operację i jak ona wyglądała?
Ta walka rozegrała się wokół i wewnątrz miasteczka Okuniew. Ten Okuniew, który sam w sobie może wielu naszym słuchaczom niewiele mówić, był razem z Cechówką, z Sulejówkiem, jedną ze wschodnich bram do polskiej stolicy. I tu właśnie w Okuniewie znajdowało się epicentrum kilka dni wcześniej wielkiej bitwy pancernej pod Okuniewem, kiedy to radziecka II Armia Pancerna próbowała zdobyć stolicę Polski okupowaną przez Niemców i została powstrzymana w ciężkich W walkach przez dwa korpusy niemieckie, przez 39. Korpus Pancerny i przez 4. Korpus Pancerny SS. No i zakończyła się Bitwa Pancerna pod Okuniewem tym, że sam Okuniew pozostał w radzieckich rękach. Marszałek Rokosowski, dowódca I Frontu Białoruskiego musiał zmodyfikować dalszy plan działania.
No i wbrew temu, co często możemy usłyszeć, Armia Czerwona absolutnie Warszawy nie zamierzała odpuszczać. Należało przegrupować wojska, należało podciągnąć wojska piesze, dywizje strzeleckie, całą 47. armię, przegrupować 70. armię i wznowić natarcie w kierunku między innymi Warszawy. Niemcy, którzy ściągnęli pod Warszawę elementy aż pięciu dywizji pancernych, nie mogli sobie natomiast pozwolić, aby one tam cały czas się znajdowały. 19 Dywizja Pancerna i Dywizja Hermann Göring zostały przemieszczone w rejon przyczółka Warecko-Magnuszewskiego, gdzie weszły do walki między innymi pod Studziankami. Natomiast było wiadomo, że ze względu na zapalną sytuację na innych odcinkach frontu wschodniego, trzeba będzie z rejonu Warszawy wycofać także najsilniejszą niemiecką dywizję pancerną, czyli 4 Dywizję Pancerną Wojsk Lądowych Wehrmacht.
Na tym odcinku bezpośrednio na wschodnich przedpolach Warszawy miały więc pozostać tylko dwie z pięciu dotychczas walczących tu niemieckich dywizji pancernych. To jest dywizję IV Korpusu Pancernego SS, III Dywizja Pancerna SS Totenkopf i V Dywizja Pancerna SS Viking. Okuniew leży nad Rzeczką Długą. Która dzisiaj nie jest zbyt imponującym ciekiem wodnym, ale w latach 40-tych Rzeczka Długa była mimo wszystko problematyczną przeszkodą wodną, przede wszystkim dla ciężkiego sprzętu. Nawet na takiej małej rzeczce jak Długa trzeba było bowiem budować mosty prowizoryczne czy niewielkie mostki pontonowe, zwłaszcza jeśli chodzi o przeprawę sprzętu samochodowego. Przez Okuniew przebiega droga wschód-zachód i ona z jednej strony w kierunku zachodnim, ta ulica nazywa się Warszawska, a w kierunku wschodnim nazywa się Stanisławowa.
I te nazwy idealnie pokazują ułożenie Okuniewa w terenie, dlatego że jak pojedziemy z Okuniewa na wschód, dotrzemy do miejscowości Stanisławów, a jak pojedziemy na zachód, ostatecznie dojedziemy do Warszawy, do Rembertowa. Rosjanie, podchodząc pod Warszawę, oni stali frontem nie ze wschodu na zachód, tylko z południa na północ, dlatego że Niemcy wciąż utrzymywali daleko na wschód od Warszawy, Bardzo duży teren. Byli panami Wołomina, byli panami Tłuszcza. Ich front ciągnął się do tego Stanisławowa i dalej na wschód. Ten sławny niemiecki IV Korpus Pancerny SS w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku jego dywizje nie broniły samej Warszawy. Stały frontem z północy na południe, na dalekich wschodnich przedpolach miasta.
Samej Warszawy broniła przed Rosjanami 73 Dywizja Piechoty i 1031 Brygada Grenadierów. A niemiecka IV Dywizja Pancerna była między piechotą a esesmanami, broniła od południa Wołomina. I to wymuszało na marszałku Rokosowskim oraz na dowódcy 47 Armii Ogólnowojskowej I Frontu Białoruskiego, która przejmowała pas odpowiedzialności po II Armii Pancernej, wykonanie ataku na północ. Rosjanie zamierzali wedrzeć się na Pragę, dzielnicę Pragę warszawską. Nie najkrótszą drogą między lesie, Anin, tylko atakiem w kształcie półkola. To znaczy najpierw zamierzali zaatakować bezpośrednio na północ, zdobyć Wołomin, zdobyć Tłuszcz. Następnie dopiero wykonać zmianę osi natarcia z północnej na północno-zachodnią, a potem na zachodnią i wręcz południowo-zachodnią i wedrzeć się na Pragę z rejonu Zielonki i Marek.
To znaczy, na północ od tego okuniewa stała potężna niemiecka 4 Dywizja Pancerna, nieco bardziej na wschodzie Wiking, a jeszcze bardziej na wschodzie najpotężniejsza, a w rozumieniu najbardziej przerażająca ze wszystkich dywizji Hitlera, czyli Dywizja Totenkopf. A mimo to, 47 Armia, No ale w ogóle jak silna była ta armia? Miała wówczas trzy korpusy strzeleckie, 125.
Korpus Strzelecki, 129. Korpus Strzelecki i 77. Korpus Strzelecki. Co do ugrupowania, taki korpus powinien posiadać co najmniej trzy dywizje strzelców oraz liczne jednostki wsparcia i zabezpieczenia, pułki dział samobieżnych, brygady artylerii przeciwpancernej, pułki moździerzy, jednostki saperów, łączności i tak dalej. Zasadniczo 47 Armia w wyniku przegrupowania miała współdziałać z 70 Armią, zresztą przekazała tej armii np. 165 Dywizję Strzelecką. No i żeby zdobyć Warszawę takim marszem dookoła, można by powiedzieć, no to należało wykonać to uderzenie na Stanisławów, to jest na wschód od Okuniewa i tam koncentrowały się zasadnicze siły 47 Armii. Dlatego to 77 i 129 Korpus Strzelecki były najważniejsze i stały na wschód od Okuniewa.
To jest ważne w tej narracji, że te korpusy stały na wschód od Okuniewa, a sam Okuniew, będący w rękach rosyjskich, był w pasie odpowiedzialności centralnego 77 Korpusu Strzeleckiego, ale na jego skrajnym lewym skrzydle. W miejscu, gdzie pas odpowiedzialności przechodził już strefę odpowiedzialności 125 Korpusu. Niemniej Okuniew był dosyć solidnie obsadzony frontem na północ przez jednostki 60. Dywizji Strzeleckiej 77. Korpusu. Ten Korpus miał wtedy trzy dywizje 60., 185. i 143. Rosjanie mają bardzo mało czasu, 3-4 dni, aby się przegrupować, aby podciągnąć zapasy i być gotowymi do drugiego natarcia na Warszawę.
To natarcie zacznie się 10 sierpnia. Ta 60 Dywizja Strzelców, ona na lewym skrzydle osłania korpus, jest zresztą wzmocniona dodatkowo jednym pułkiem ze 143 Dywizji Strzeleckiej. Jest w tym momencie nieco nietypowa, bo ma de facto 4 pułki strzeleckie. I jak spojrzymy na tą 60. Dywizję Strzelecką, to ona jest o tyle na północ Okuniewa i w samym Okuniewie nieco w trudnej sytuacji, bo ten Okuniew jest jakby tak nieco wysunięty w ugrupowanie wojsk niemieckich, co rzutuje negatywnie na ugrupowanie dywizji. Ta dywizja ma 1281, 1283 i 1280 Pułk Strzelców plus jeszcze podporządkowany 800 Pułk Strzelecki. No i jak większość radzieckich dywizji, ta 60.
Dywizja, ona nie jest zbyt silna, dlatego że półki są redukowane do dwóch batalionów, często w tych batalionach są dosłownie 2-3 kompanie. Rosjanom dramatycznie brakuje piechoty. Co ciekawe, w rejonie samego Okuniewa znajduje się też tak zwana 310. Kompania Szturmowa, czyli radziecka Kompania Karna. I dwa bataliony 1281. Pułku bronią Okuniewa bezpośrednio od północy, mając przed sobą ugrupowanie niemieckiej 4. Dywizji Pancernej. Natomiast, jak już powiedziałem, na linii samego Okuniewa i Rzeczki Długiej znajduje się pas rozgraniczenia pomiędzy 77 a 125 Korpusem, tym lewym Korpusem 47 Armii. I tam w rejonie samego Okuniewa i Cechówki znajduje się z kolei prawoskrzydłowa dywizja tego 125 Korpusu, to jest 76 Dywizja Strzelców.
A zatem Rosjanie mają, jak już powiedziałem, dosłownie 72 godziny, żeby przegrupować całe korpusy, ustawić dywizję do ataku i podjąć drugie natarcie na Warszawę. Operacyjnie to jest bardzo ważne i operacyjnie nie ma tu żadnej pauzy. Druga Armia Pancerna została odrzucona, to teraz ma spróbować 47 Armia, a więc mamy tu bardzo duży dynamizm. No ale Rosjanie zdawali sobie sprawę, że naprzeciwko nich stoi tak groźna i silna niemiecka dywizja, jak właśnie 4 Dywizja Pancerna? Znaczy z jednej strony wiedzą, że w pasie ich natarcia znajdują się 4 Dywizja Pancerna, 3 Dywizja Pancerna SS i 5 Dywizja Pancerna SS. 7 sierpnia Rosjanie wykonują rozpoznanie, dochodzi do walki, zostają zdobyte dokumenty 4 Dywizji Pancernej. że bezpośrednio w rejonie Okuniewa są 12 Pułk Grenadierów Pancernych, 33 Pułk Grenadierów Pancernych, należące do 4 Dywizji Pancernej przeciwnika.
Jeżeli my spojrzymy na stany liczbowe, liczba żołnierzy 60, 76 Dywizji, to na początku lipca 1944 roku w każdej z tych dywizji było po około 6 tysięcy żołnierzy. Liczba dywizji strzeleckich była tak duża, a jednocześnie jednostki np. artylerii, jednostki wojsk pancernych zasysały takie ilości ludzi, że największym problemem było uzupełnianie batalionów liniowych piechoty. Rosjanie mieli mnóstwo karabinów maszynowych, armat i moździerzy, a mieli mało bojców. I to skutkowało tym, że dywizja bardzo szybko się wykrwawiała, bo nie ginęli magazynierzy, nawet nie ginęli oficerowie sztabu, nie ginęli artylerzyści. Ginęli prostsi bojcy. I te dywizje na początku lipca miały po sześć tysięcy żołnierzy, ale już w połowie lipca, po tych wydarzeniach kowelskich, w sześćdziesiątej i siedemdziesiątej szóstej dywizji liczba żołnierzy została zredukowana do około cztery tysiące siedmiuset każda.
Stąd w Armii Czerwonej latem 1944 roku widzimy ugrupowanie obronne w głąb. Ten elastyczny i pogłębiony system radzieckiego działania jest dla armii niemieckiej w 1944 roku prawdziwą zmorą. Niemcy bowiem wiedzą, że jak nawet wyprowadzą uderzenie pancerne, przełamią się przez pierwszą linię obrony przeciwnika, to jest niemal pewne, że po paru najdalej kilometrach natkną się na kolejną pozycję obronną obsadzoną przez kolejne jednostki przeciwnika.
Że jeden pakfront przełamią, czeka ich drugi pakfront i moździerzofront. Że Rosjanie wszędzie mają jakieś odwody i rzucą bataliony i pułki do kontrataków. To jest pewne. Jak to, że po dniu przychodzi noc albo po nocy przychodzi dzień. Że nie da się po prostu pobić gdzieś Rosjan w jednym punkcie i wychodzi się na tak zwaną wolną przestrzeń operacyjną. Armia Czerwona jest urzutowana zawsze jakoś w głąb. I niemieccy dowódcy mają to już z tyłu głowy latem 1944 roku. I właśnie mając to z tyłu głowy, w ostatnich dniach pierwszej dekady sierpnia W sztabie niemieckiego 39 Korpusu Pancernego i dowództwie niemieckiej 9 Armii, która broni wschodniego przedpola Warszawy, pojawia się koncepcja, że trzeba będzie przed wycofaniem 4 Dywizji Pancernej z rejonu Warszawy, z rejonu Wołomin-Rembertów, wykonać płytkie
Uderzenie na Rosjan, aby po pierwsze zadać im jak największe straty, nie chodzi o to aby przełamać się przez nich, tylko zadać im jak największe straty na linii styczności wojsk, aby to uruchomiło u Rosjan system alarmowy, aby ich jednostki drugiego i trzeciego rzutu wyszły z tych Rezerw przeszły na pierwszą linię frontu, ujawniły się, uległy pewnemu zmieszaniu i przynajmniej na kilka dni to ma sparaliżować radzieckie zamysły ofensywne w rejonie odpowiedzialności 4 Dywizji Pancernej, bo ta dywizja ma zostać wycofana z Polski do państw nadbałtyckich. A zatem maskowanie odejścia dywizji, przegrupowanie w pasie armii ma odbyć się poprzez wykonanie zaskakującego, płytkiego uderzenia celem zadania przeciwnikowi jak największych strat, zdezorganizowania jego pozycji tak pierwszej, jak i przede wszystkim zdezorganizowania jego odwodów.
To ma być szybka, dziwaczna nieco akcja, ale Niemcy są z tego znani. Wykonują płytkie, No ale co było skomplikowane w takim planie? W miejsce 4 Dywizji Pancernej na kierunku Wołomina ma przyjść ze wschodu 3 Dywizja Pancerna SS Totenkopf. A więc jedna dywizja się wycofuje, druga dywizja się rotuje, cały front ma się nieco cofnąć.
Niemcy wykonują manewr skrócenia frontu połączony z dywersyjnym atakiem na Okuniew. To ma zamaskować Wszystkie te manewry, a w tym samym czasie jak powiedziałem trzy radzieckie korpusy strzeleckie się przegrupowują, aby wykonać uderzenie w tym samym czasie, kiedy niemieckie dywizje będą się rotować i będą przechodziły jedna do tyłu, jedna ze wschodu na zachód. Ale czy to nie był właśnie Idealny moment dla Rosjan, żeby uderzyć na tego przegrupowującego się przeciwnika? Można by powiedzieć, że to jest idealny moment dla Rosjan, żeby zaatakować, ale po pierwsze Niemcy są szybsi, bo Rosjanie zaplanowali atak na 10 sierpnia, a Niemcy zaczynają się przegrupowywać już 8 i 9, dzień przed radzieckim atakiem. No i rzecz druga, być może jeszcze ważniejsza. Rosjanie chcą zaatakować dywizjami strzelców, przegrupowujące się i owszem, ale dywizje pancerne i to są w dwóch przypadkach najbardziej doborowe dywizje.
Totenkopf i czwartą dywizję pancerną. Na takiego przeciwnika żołnierze 47 Armii są, mówiąc wprost, zacięcy. Rokosowski jednak zlekceważył to. Znaczy on przekona się po paru dniach tej bitwy kolejnych, że nie docenił przeciwnika, będzie zmuszony wprowadzić dodatkowe siły już na tym wstępnym etapie ofensywy, dalszej ofensywy na Warszawę. Front pod Warszawą nie śpi ani doby. 8 sierpnia 60 Dywizja Strzelecka melduje, że ma 27 rannych żołnierzy. To wbrew pozorom jest, jak z perspektywy radzieckich meldunków, dużo. Mówię z perspektywy radzieckich meldunków, dlatego że kto analizuje radzieckie dokumenty, ten się w cyrku nie śmieje. Tam każdy pułk w danym dniu może zameldować inaczej, a dywizja, sumując to, zamelduje inne straty, korpus jeszcze inne,
Armia jeszcze inne, a front jeszcze inne w pasie danej dywizji czy pułku. Ustalenie rzeczywistych strat dziennych poszczególnej dywizji Armii Czerwonej jest niezmiernie trudne, nawet jeżeli przeanalizujemy dokładnie i rzetelnie absolutnie wszystkie dostępne dokumenty danego batalionu, pułku, dywizji czy korpusu. Bo to nie zawsze da nam te same wyniki, a na ogół da nam liczbowo wyniki odmienne, różniące się nieco, czasami niewiele, a czasami bardzo. Jak jeszcze to połączymy z analizą oficjalnych odznaczeń, czy z analizą poległych, mówię o listach poległych tworzonych już po wojnie, czasami to się po prostu zupełnie nie spina. Czasem ktoś może zameldować, że miał 10 rannych, a może mieć 20 zabitych i 50 rannych.
Widać, że Niemcy coś knują. Dochodzi do intensywnych walk patroli. Ale w porannych raportach 47 Armii, 77, 125 Korpusu Strzeleckiego panuje jeszcze spokój. Ten 9 sierpnia dla Rosjan zaczyna się, można by powiedzieć, normalnie. Oni kończą przegrupowanie, bo do wieczora muszą wszystkie ich jednostki zająć pozycje wyjściowe do natarcia. A więc u nich krzątanina, ruch, bieganina, a na froncie spokój. I tak mija poranek, tak mija południe. Dopiero w meldunkach popołudniowych widać, że stało się coś niesamowitego. Znaczy Rosjanie piszą na maszynie swoje meldunki, a potem biorą kredki i zaczynają mazać na czerwono dopiski, dodatkowe zdania, przekreślenia. To efekt niemieckiego ataku.
Najważniejszym celem ataku nie jest jednak zdobycie Okuniewa, bo oczywiście zdobycie Okuniewa natychmiast po paru godzinach wyzwolił Rosjan tą reakcję, o której mówiłem. Będzie atak? Rzucą do kontrataku bataliony drugiego rzutu, to jest pewne. Zaczną walić z artylerii ciężkiej i będą chcieli odzyskać pozycję. Niemcy wiedzą, że jak wedrą się do Okuniewa i będą starali się go utrzymać, to 4 Dywizja Pancerna zamiast pozorować natarcie utknie w bitwie w boju Okuniew. A przecież chodzi tylko o to, żeby zadać Rosjanom jak największe straty, dojść do Rzeczki Długa, zniszczyć wszystkie mostki i cofnąć się na pozycję wyjściową. Takiej akcji zostaną sparaliżowane pozycje radzieckie na zachód od Rzeczki Długa, a w ten sposób uniemożliwi się potencjalnie Rosjanom atak bezpośrednio na zachód, a więc najkrótszą drogą wprost na Warszawę.
A zatem najważniejsze i najsilniejsze zgrupowanie niemieckie Będzie atakować Okuniew od zachodu, a więc będzie kierowało się wprost ku Rzeczce Długiej i to będzie grupa pułkownika Histerna. Drugi batalion 35 Pułku Pancernego, elementy jednego z batalionów 12 Pułku Grenadierów Pancernych, wzmocnione te oddziały także batalionami 1131 Brygady Grenadierów. Atak bezpośrednio z północy na Okuniew ma charakter wyłącznie pomocniczy. To grupa kapitana Szeffera, jeden batalion 33 Pułku Grenadierów Pancernych. Tak naprawdę w całej tej walce weźmie udział ekwiwalent dwóch, trzech batalionów niemieckiej piechoty, batalion czołgów, ale akcja ta jest prowadzona przy wsparciu
Godzina szesnasta, godzina siedemnasta, Niemcy są znowu wokół Niewy. Wbili się w dwie radzieckie dywizje strzeleckie. Dokładnie na styku dwóch radzieckich korpusów. No ale Rosjanie zachowywali się dokładnie w taki sposób, jak przed bitwą przewidzieli to Niemcy? Dzieje się dokładnie to, co przewidzieli Niemcy. Dowódcy 125. Korpusu, 77. Korpusu, 76. Dywizji, 60. Dywizji, oni mają odruch Pawłowa. Natychmiast przejść do przeciwuderzenia batalionami odwodowymi i ugrupowaniem drugiego i trzeciego rzutu. Wspomóc bojców na pierwszej linii frontu kontratakiem odzyskać pozycję. Do kontrataku zostaje rzucony 1 Batalion 207 Pułku Strzelców, Bataliony 1340 Pułku Strzelców. W pasie 60 Dywizji idzie na odciecz 1283 Pułk.
Zbliżają się godziny wieczorne 9 sierpnia 1944 roku. Po godzinie 20 wojska radzieckie z własnej perspektywy w skutecznym przeciwuderzeniu posuwają się naprzód. O godzinie 22 melduje się odbicie Okuniewa. Jeszcze w nocy z 9 na 10 sierpnia niektóre oddziały radzieckie przekonane, że są w tym rejonie jeszcze Niemcy też pchają się w kierunku na Okuniew. Ale te walki tak naprawdę kończą się około północy czwarta. Niemiecka dywizja pancerna po prostu nie broni się na zdobytych pozycjach, odchodzi na pozycje wyjściowe. Operacja, akcja specjalna Werwolf zostaje przeprowadzona zgodnie z planem i Niemcy odchodzą skąd przyszli. Rankiem 10 sierpnia 1944 roku, w momencie kiedy zaczyna się radziecka ofensywa na Warszawę,
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kamil Kawalec i Norbert Bączyk omawiają operację Werwolf pod Warszawą w sierpniu 1944 roku.
Jeżeli ty też uważasz, że nasze treści są tego warte, możesz dołączyć do tego grona i wesprzeć nas w serwisie patronite.pl
Opisane są okoliczności i przebieg operacji Werwolf, w tym role dywizji pancernych i piechoty.
Analizowane są straty radzieckie w wyniku operacji Werwolf.
Opisany jest plan niemiecki oraz jego implementacja podczas operacji Werwolf.
Szczegółowy opis walki pod Okuniewem, w tym straty i działania radzieckie.
Podsumowanie konsekwencji operacji Werwolf i jej wpływ na sytuację na froncie.
Podziękowania i informacje o kolejnych odcinkach podcastu.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
„Jeżeli ty też uważasz, że nasze treści są tego warte, możesz dołączyć do tego grona i wesprzeć nas w serwisie patronite.pl"
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie
🔶PATRONITE.PL🔶
Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie
🔷BUYCOFFEE.TO🔷