Bitwa o Twierdzę Brześć 1941

Według tej stalinowskiej doktryny, że w Armii Czerwonej większej odwagi wymaga cofać się niż nacierać. A pójście do niewoli oznacza zdradę. I takim przykładem był Piotr Gawriłow, major Gawriłow, dowódca 44. Pułku Strzelców 42. Dywizji Strzeleckiej, który po powrocie z niewoli mieszkał w Krasnodarze w domu z cegły suszonej, w takiej lepiance, wegetując, bo nie mógł znaleźć żadnej dobrej pracy jako człowiek, który był w niewoli. I tutaj tą różnicą w stosunku do okresu stalinowskiego w czasie tak zwanej odwilży Chruszczowa było to, że ów major Gawriłow, on w roku 1957 został zrehabilitowany i został bohaterem Związku Radzieckiego.

Podkreślano, że Brześć nie nadaje się w warunkach wojny jako garnizon. Brześć nad Bugiem leżał w strefie odpowiedzialności najpierw białoruskiego, a potem zachodniego okręgu wojskowego, który przekształcał się we front zachodni. A w ramach tego frontu IV Radzieckiej Armii i w ramach IV Armii funkcjonował XXVIII Korpus Strzelecki, który był rozstawiony w tym rejonie i współdziałać mógł z nim XIV Korpus Zmechanizowany z Dywizjami Pancernymi. pomimo tego, że w ostatnich dniach poprzedzających Barbarossę przyszły z Moskwy rozkazy nakazujące przejść w stan pogotowia wojennego, to po pierwsze w ramach korpusu wiele związków taktycznych i oddziałów samodzielnych

Proponował natychmiastowe wyjście dywizji z twierdzy i w ogóle zebranie jej razem, bo pułki strzelców, pułki artyleryjskie, a tu tytułem uwagi zarówno 6 Dywizja Strzelców, jak i 42 Dywizja Strzelców to były dywizje o bardzo rozbudowanych strukturach. Tam mamy nie tylko trzy pułki strzelców, ale obok pułku artylerii jest także drugi pułk artylerii, tak zwany pułk haubic. Do tego dochodzą samodzielne bataliony, przeciwpancerny, dywizjon rozpoznawczy i tak dalej. Przy czym szósta dywizja strzelców, ona miała pełne ukompletowanie, kilkanaście tysięcy żołnierzy i to była dywizja, która przybyła do Brześcia, znajdowała się w tym rejonie już od roku 1939 roku. Natomiast 42 Dywizja Strzelecka to była dywizja młodsza, miała doświadczenie bojowe z wojny w Finlandii, przybyła do Brześcia niedługo de facto przed wojną z Niemcami, ale nie miała pełnego ukompletowania, natomiast strukturalnie była dywizją rozbudowaną, a więc obie te radzieckie dywizje były na papierze dywizjami silnymi.

Ale dlaczego taki batalion się tam znajdował? Dlatego, że na terenie Twierdzy Brzeskiej, obok szpitali, które były, jak sama nazwa wskazuje, na Wyspie Szpitalnej, obok koszar, które były głównie na obszarze Cytadeli, obok magazynów, które znajdowały się na Wyspie Północnej, było także na Wyspie Północnej więzienie NKWD. No i były w pobliżu most drogowy, kolejowy, gdzie odbywał się przecież intensywny handel, wymiana towarów z Niemcami. A więc Brześć nad Bugiem był pełen tak z czerwonoarmistów, jak i NKWD-istów. Rolę kluczową, jak powiedziałem, odgrywały elementy dwóch dywizji strzelców. W ramach 42 Dywizji Strzelców były pułki numer 455, 44 i 459 pułki strzeleckie, a także jak powiedziałem dwa pułki artylerii. W 6 Dywizji mamy pułki o numerach 84, 125 i 333.

Jeśli chodzi o pułki strzeleckie i żołnierze z tych sześciu pułków koniec końców walczyć będą o Brześć. No i Niemcy mając świadomość jak ważne są mosty drogowe i kolejowe wokół Brześcia wysłali swoje grupy dywersyjne, w tym jednostki brandenburczyków przebranych za NKWD-zistów do Brześcia w nocy z 21 na 22 czerwca i niemieccy komandosi opanowali zasadniczo węzeł drogowy, kolejowy wokół twierdzy. A jakimi siłami Niemcy planowali zając Brześć? Niemiecka 4 Armia wydzieliła do tego jedną dywizję z 12 Korpusu Armijnego, to jest 45 Dywizję Piechoty. 45 Dywizja Piechoty generała Schlippera była de facto dywizją austriacką, składała się jeśli chodzi o pułki piechoty ze 133, 135 i 130 Pułku Piechoty.

No i oczywiście, chociaż nie udało się ukryć przygotowań do uderzenia na Brześć czy szerzej Barbarossy, to 28. Korpus Strzelecki i jego dywizje i pododdziały samodzielne w Brześciu nad Bugiem nie były przygotowane do odparcia ataku. Ma miejsce zaskoczenie. Niedługo po godzinie 3 w nocy, bądź 4, to pytanie czy mówimy tu o czasie berlińskim czy moskiewskim, ale po godzinie 3 w nocy 22 czerwca 1941 roku na Twierdzę Brzeską spada prawdziwa lawina ognia artyleryjskiego na przede wszystkim rejon Cytadeli, Wyspy Północnej i Wyspy Szpitalnej Twierdzy Brześ. Jest to potężne, gwałtowne przygotowanie artyleryjskie, które de facto otwiera Barbarossę.

No i wydaje się w tych pierwszych godzinach szturmu, że Niemcy zwyciężą, dlatego że w Cytadeli wybucha panika. Nikt do końca nie wie, co ma robić. Niektóre jednostki artylerii 42 Dywizji Strzeleckiej, 6 Dywizji Strzeleckiej, które miały swoje stanowiska na terenie twierdzy próbują się rozwinąć do walki, ale ogień niemieckiej artylerii niszczy je w miejscu rozwinięcia, w związku z czym te baterie natychmiast próbują wyjechać z twierdzy, wyjechać z Cytadeli, co częściowo się udaje, a częściowo nie. No ale czy ci zaskoczeni radzieccy obrońcy w ogóle stawiali skuteczny opór? Dowódcy dywizyjni podejmują decyzję o wyjściu z twierdzy. Tysiące czerwonoarmistów w panice gromadzą się przy bramach wyjściowych. Ciężarówki, samochody pancerne, czołgi, armaty, wszystko to próbuje częściowo z powodzeniem wyjechać w gigantycznych korkach, wycofać się z twierdzy, która została obłożona ciężkim ogniem artyleryjskim, a następnie w kierunku twierdzy idą do natarcia niemieckie bataliony szturmowe.

To jest bardzo dużo. No ale to jest efekt pierwszego szturmu. A jednocześnie część oddziałów radzieckich poddaje się. Ponad tysiąc stujeńców wpada w niemieckie ręce tego pierwszego dnia walki. Ale twierdza nie została zdobyta. W piwnicach koszar 330. Pułku Strzeleckiego, to jest pułk 6. Dywizji Strzeleckiej, Formuje się tzw. grupa porucznika Aleksandra Potapowa i oficera NKWD Kirzewatowa. Jednocześnie porucznik Anatoli Winogradow, oficer chemiczny z 455 Pułku. To jest Pułk 42 Dywizji Strzelców. Organizuje grupę bojową. Natomiast rolę szczególną odgrywają przede wszystkim trzej radzieccy oficerowie. Jednym jest kapitan Iwan Zubaczow z 44 Pułku Strzelców.

Ten kapitan de facto jest dowódcą na obszarze Cytadeli. Towarzyszy mu Jefim Fomin, komisarz pułkowy z 84 Pułku Strzeleckiego, a więc 6 Dywizja Strzelców. Oni de facto przejmują dowodzenie na obszarze Cytadeli. Na północ od Cytadeli, na obszarze Wyspy Północnej dowództwo obejmuje major Piotr Gawriłow, także z 44. Pułku Strzelców 42. Dywizji Strzeleckiej. No i Niemcy nadal prowadzą ostrzał artyleryjski, już nie tak morderczy jak wcześniej, ale dowództwo niemieckie jest sfrustrowane tym, że nie udało się zdobyć twierdzy jednym szturmem. Dowódca 45 Dywizji prosi dowództwo Korpusu o zwolnienie z odwodu 3 Pułku.