Skąd się wzięła Barbórka? | Beata Piecha-van Schagen | 033

Cała załoga. A tutaj cała załoga musiała pojawić się w kopalni. Nie było już świętowania w domu, tak? Oczywiście takim pyrrusowym górniczym zwycięstwem było to, że utrzymano datę 4 grudnia. Bo były przecież plany przeniesienia tego święta na wrzesień i zrobienia go świętem ruchomym, co na przykład miało miejsce w Czechosłowacji, prawda? Tam oczywiście ta cześć do Świętej Barbary była znacznie ograniczona, częściowo wprowadzona, niemalże siłowo w 1938 roku. Natomiast w Czechosłowacji bardzo szybko udało się, bo tam jeszcze bardzo silny był kult św. Prokopa, ale bardzo szybko udało się w Czechosłowacji tę pamięć o tych religijnych świętach wymieść i wprowadzić święto ruchome.

Potem je przywracano za czasów Solidarności, potem, no właśnie, co się potem działo w stanie wojennym, jak to z tymi wizerunkami, tymi na dole, tymi w kopalniach, bliskimi górnikom, jak to było? Po pierwsze nie na dole. Znajdujemy się w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności i tutaj kawałek dalej jest cechownia kopalni Wujek, prawda? No i obraz Świętej Barbary, mam nadzieję, znajduje się w cechowni. Czyli nie było ich na dole. Na dole też były. Ale najważniejsze były w cechowni? Znaczy najważniejsze, takie które, znaczy one miały różne funkcje, tak? To też jest specyfika tylko i wyłącznie górnośląska, że w kopalniach naszych wizerunki św. Barbary znajdowały się w cechowniach.

Praktyczne rozwiązanie. Bardzo praktyczne rozwiązanie, oczywiście. Warto podkreślić, że nie były to obiekty dewocyjne, jakie na przykład mamy w domu. Oleodruk z wizerunkiem św. Barbary, św. Krzysztofa, św. jakiegokolwiek patrona. To były w większości przypadków obiekty, które można skategoryzować jako po prostu ołtarze, czy obiekty o potencjale takim kultowym, przy którym można na przykład było odprawiać mszę świętą, aczkolwiek to się rzadko zdarzało. Bo często gdzieś tam się pisze, że w kopalniach odprawiano msze święte. Nie, tu naprawdę rzadko się to zdarzało. Zaraz powiem w jakich wypadkach. Natomiast te obiekty to były, proszę Państwa, ołtarze,

Powiedzieli mi tak, no bo u góry to jak przychodził Wyższy Urząd Górniczy, no to była chryja, nie? A na dole, no to my się tam te barburki stawiali, no wie pani, no jak przyjdzie włókno, co? No tam ciemno jest, nie? Więc to były takie, ja to nazwałam wizerunkami zastępczymi, bo te, które górnicy zawsze mieli do dyspozycji, tak to nazwijmy, albo znikały, albo były skutecznie zasłaniane na przykład, tak jak w kopalni Rozbarg. Polecenia usunięcia tych obiektów to zawsze były wydawane ustnie, nie ma to żadnych papierów, a w kopalni Rozbark przewodniczący Komitetu Zakładowego PZPR wydał takie polecenie Sztygarowi Powierzchni, żeby wyniósł obraz do kościoła św.

Co stanowi tajemnice poliszne. Znaczy no nie będę mówić jakimi wrażeniami się dzielił po powrocie z takiej sesji ze swoim przełożonym. Natomiast on też uczestniczył, właśnie z księdzem biskupem Bednorzem, uczestniczył w uroczystościach odnowienia kultu św. Barbary na kopalniach w 1980 roku. Takie zdjęcia nawet mam. I dzięki temu on zainteresował się tym kultem Świętej Barbary i zamierzał pisać doktorat u profesora Jerzego Jarosa o kulcie Świętej Barbary wśród górników w Polsce. Jak patrzę na ten plan, który się zachował, to wiem, że on by tego nie napisał. Zaraz powiem Państwu dlaczego.

Pokazał na mnie i mówił, Barbórka jest twoja. No ja wtedy kończyłam liceum plastyczne, więc... Więc generalnie taki to był duży rozdźwięk między tym, co robiłam, co chciałam robić w przyszłości. Ale stało się tak, że na egzamin na ASP nie poszłam, nie dostałam się tam z powodu choroby i wtedy, żeby się czymś zająć w ciągu roku, Zapisałam się na ostatni kierunek, na którym były zapisy na studia zaoczne, na filologię polską. Skończyło się na tym, że miałam indywidualny tok studiów i pracę magisterską napisałam o św. Barbarze. I tak to się zaczęło, Barbara została ze mną i w zasadzie w tej chwili mam wobec niej dług wdzięczności, bo w zeszłym roku ocaliła mnie przed nagłą, niespodziewaną śmiercią.